Β. Ελλάδα: Το «ράβδισμα» της επιτραπέζιας ελιάς - Γιατί φέτος η τιμή αγοράς είναι πολύ χαμηλότερη από πέρσι

Το πιο εξαγώγιμο τρόφιμο της Ελλάδας, η επιτραπέζια ελιά, πλήττεται φέτος όχι από τον δάκο, αλλά από τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Η άνοδος του πληθωρισμού εξαιτίας των γεωπολιτικών εξελίξεων έχει μειώσει τη ζήτηση από τις αγορές του εξωτερικού, που επιπρόσθετα έχουν «πλημμυρίσει» από φθηνό προϊόν, από χώρες εκτός ΕΕ.

Οι Έλληνες μεταποιητές έχουν ακόμη στις αποθήκες τους την ελιά που πέρσι τους κόστισε πολύ ακριβά (1,80 ευρώ/κιλό η αγορά και 0,40 ευρώ/κιλό η μεταποίηση) και την οποία δεν κατάφεραν να πουλήσουν, με αποτέλεσμα να ρίχνουν τις τιμές ακόμα και κάτω του κόστους, για να αδειάσουν τις αποθήκες τους για να υποδεχτούν τη φετινή σοδειά.

Πέρσι η Α’ κατηγορία της ελιάς Χαλκιδικής αγοράστηκε από τους αγρότες προς 1,80 ευρώ το κιλό. Εξαιτίας μίας σειράς παραγόντων, φέτος οι έμποροι κατέβασαν την τιμή στο 1,10 ευρώ, με εξαίρεση δύο μεγάλες εταιρείες του κλάδου, που αποφάσισαν να προσφέρουν 1,20 ευρώ, απορροφώντας μέρος της πίεσης των τιμών, για να περιοριστεί το πλήγμα στο αγροτικό εισόδημα. Με αυτές τις τιμές, όμως, οι αγρότες υποστηρίζουν ότι καλύπτουν ίσα-ίσα το κόστος της καλλιέργειας.

Αναταράξεις στις διεθνείς αγορές

Το 90% της ελληνικής παραγωγής εξάγεται σε 100 χώρες. Την τελευταία δεκαετία ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης των εξαγωγών ήταν 8-8,5%, με αποτέλεσμα η αξία τους από 400 εκατ. ευρώ το 2015 να φτάσει τα 872 εκατ. ευρώ το 2025, που ήταν χρονιά-ρεκόρ, με 280.000 τόνους εξαγωγών. Με επίπονη και μακρόχρονη προσπάθεια, οι Έλληνες μεταποιητές άνοιξαν δύσκολες αγορές, όπως οι ΗΠΑ, που πλέον απορροφούν σχεδόν το 30% των εξαγωγών. 

Η αυξημένη ζήτηση οδήγησε πολλούς αγρότες να φυτέψουν νέα ελαιόδεντρα, μόνο που αυτό οδήγησε σε πλεόνασμα παραγωγής, ιδιαίτερα στις πράσινες ελιές. «Τα τελευταία χρόνια ήταν απόλυτα ικανοποιητικό το εισόδημα των αγροτών. Δώσαμε έως και 2 ευρώ το κιλό πριν τρία χρόνια, 1,50 ευρώ την επόμενη χρονιά και 1,80 ευρώ το 2025. Επειδή υπήρχε ισχυρό κίνητρο φυτεύτηκαν χιλιάδες νέα δέντρα ποικιλίας Χαλκιδικής» αναφέρει ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών Τυποποιητών Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών (ΠΕΜΕΤΕ) Κώστας Ζούκας. 

Στο μεταξύ, τα δεδομένα της αγοράς άλλαξαν, όπως εξηγεί ο ίδιος στη «ΜτΚ». Οι γεωπολιτικές αναταράξεις τροφοδότησαν τον πληθωρισμό και περιόρισαν την καταναλωτική δαπάνη. Η ζήτηση στις χώρες του Κόλπου μειώθηκε λόγω πολέμου. Οι καταναλωτές σε χώρες όπως η Αυστραλία (όπου η Ελλάδα είχε μερίδιο αγοράς 60%) στράφηκαν στις πολύ φθηνότερες ελιές Αιγύπτου. Επιπλέον, οι δασμοί που επέβαλλε η διοίκηση Τραμπ επέφεραν ένα ακόμα πλήγμα στις ευρωπαϊκές ελιές. Κατόπιν αυτών, το α’ εξάμηνο του 2026 καταγράφεται μείωση των εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς. 

Μία δύσκολη εξίσωση

Σήμερα το 35% του μεταποιημένου προϊόντος παραμένει απούλητο στις δεξαμενές και αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση υπάρχει κίνδυνος να υποβαθμιστεί η ποιότητα της ελιάς. Προκειμένου να απελευθερώσουν αποθηκευτικό χώρο, κάποιοι μεταποιητές πωλούν τις ελιές της περυσινής χρονιάς σε τιμή κόστους (εκτός από το κόστος μεταποίησης, πέρσι ήταν ακριβή και η α’ ύλη). «Και φέτος θα θέλαμε να δώσουμε τιμές κοντά στις περσινές αλλά δεν μπορούμε, λόγω μειωμένης ζήτησης και μειωμένης δυνατότητας αποθήκευσης» εξηγεί ο κ. Ζούκας. «Καλούμαστε να λύσουμε μία δύσκολη εξίσωση, να προστατέψουμε την αξία των αποθεμάτων μας, να κρατήσουμε τον παραγωγό ευχαριστημένο, γιατί αν δεν είναι υγιής και εύρωστος o πρωτογενής τομέας δεν θα εξασφαλίσουμε το προϊόν, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, και να διατηρήσουμε την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων μας γιατί αν δώσουμε υψηλότερες τιμές, θα χάσουμε αγορές και τότε θα χάσουμε όλοι, μεταποιητές και παραγωγοί» προσθέτει. 

Από τις χειρότερες χρονιές

«Το βράδυ, στο τέλος της συγκομιδής, βλέπεις πόσα κιλά ήταν οι μεγάλες ελιές, οι μεσαίες και οι μικρές και κάνεις το ‘ίσον’. Φέτος το αποτέλεσμα είναι μείον» λέει ο Νίκος Μανιός, μέλος του ΔΣ του Αγροτικού Συνεταιρισμού Χαλκιδικής «Ένωση», με έδρα τα Νέα Μουδανιά. Έζησε όλη του τη ζωή ανάμεσα στα ελαιόδεντρα του χωριού του, στη Νέα Τένεδο Χαλκιδικής και από 15 ετών δουλεύει στα χωράφια, στην παραγωγή ελιάς Χαλκιδικής. Η φετινή χρονιά είναι από τις χειρότερες που θυμάται, καθώς η τιμή αγοράς είναι οριακά ή και κάτω από το κόστος παραγωγής. 

Η πράσινη ελιά καλλιεργείται κυρίως στη Χαλκιδική (που έδωσε και την ονομασία στο προϊόν) και την Καβάλα. Οι αγρότες πρώτα συγκομίζουν τον καρπό και αρχίζουν να παραδίδουν στα εργοστάσια και έπειτα μαθαίνουν την τιμή που προσφέρει ο κάθε μεταποιητής, ανάλογα με το μέγεθος της ελιάς. 

Πέρσι τα εργοστάσια έδωσαν τιμή 1,80 ευρώ το κιλό για την πρώτη ποιότητα επιτραπέζιας ελιάς, με μέσο όρο τιμής για το σύνολο της σοδειάς 1,50-1,55 ευρώ. Φέτος οι αγρότες «πάγωσαν» όταν είδαν τις προσφερόμενες τιμές: 1,10-1,20 ευρώ για την Α’ κατηγορία και ένα ευρώ ο μέσος όρος. Για να μπορεί να βγάλει τα έξοδά του ο αγρότης και να μείνει ένα κέρδος, ο μέσος όρος της τιμής που πουλά πρέπει να είναι στο 1,40-1,50 ευρώ, υποστηρίζει ο κ. Μανιός. Σαν να μην έφτανε η απότομη μείωση στην τιμή, οι αγρότες υποστηρίζουν ότι φέτος είναι μειωμένη κατά 40-50% και η παραγωγή, κάτι που αυξάνει και το κόστος συγκομιδής.

Το «ταμείο» θα γίνει μέσα στο επόμενο δεκαήμερο. Αν δεν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις για μειωμένη παραγωγή, αλλά αντιθέτως προκύψει πλεόνασμα, εξαιτίας της πληθώρας νέων ελαιόδεντρων που φυτεύτηκαν τα τελευταία χρόνια, υπάρχει ο κίνδυνος οι τιμές να μειωθούν περεταίρω, και κάτω από ένα ευρώ, πιέζοντας κι άλλο το αγροτικό εισόδημα, και δημιουργώντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε μεταποιητές που θα αγοράσουν φθηνά, έναντι όσων διατηρούν μεγάλα αποθέματα.

Πολλοί θα παρατήσουν την καλλιέργεια

Ταυτόχρονα αυξήθηκε πολύ το κόστος παραγωγής, λόγω της ανόδου των τιμών σε πετρέλαιο και γεωργικά εφόδια. «Πριν από 20-25 χρόνια το κόστος καλλιέργειας απορροφούσε το 1/4 από το ποσό που εισπράτταμε, ενώ τώρα τα 3/4 πάνε στα έξοδα που κάναμε. Ανέβηκαν όλα, τα φάρμακα, τα λιπάσματα, τα μεροκάματα» εξηγεί ο κ. Μανιός. «Από τον Οκτώβριο αγοράζουμε λιπάσματα, αρχίζουμε ραντίσματα, κλαδέματα για τη νέα χρονιά και πρέπει να συντηρήσουμε τις οικογένειές μας, χωρίς καν να βγάλουμε τα έξοδά μας» λέει, προσθέτοντας πως πλέον πολλοί σκέφτονται να εγκαταλείψουν τα κτήματα «για να εξασφαλίσουν την επιβίωση».

Την ίδια εκτίμηση κάνει και ο Φιλοκλής Γκότσιας από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Σημάντρων. «Υπάρχουν συσσωρευμένα χρέη από το 2023 που είχαμε την ακαρπία, ακολούθησε μία μέτρια χρονιά και πέρυσι ήταν καλή και η παραγωγή και η τιμή, αλλά φέτος είναι πολύ μειωμένη η παραγωγή στο 50 με 60% από πέρσι και πολύ μειωμένη η τιμή. Όλα έχουν ακριβύνει, το καύσιμο, τα εργατικά, τα γεωργικά εφόδια. Αν πουλάμε όσο μας κοστίζει, δεν μένει τίποτα. Η χρονιά κλείνει όπως-όπως και από ό,τι μας λένε και τα επόμενα χρόνια θα είναι πολύ δύσκολα. Υπολογίζουμε ότι πολύς κόσμος θα βγει εκτός της καλλιέργειας αυτής. Με τόσο τεράστια έξοδα που έχουμε αρκετοί θα τα παρατήσουν» επισημαίνει.

Διαβάστε επίσης: 

πριν 1 ώρα

Μ. Σχοινάς: «Πρώτη προτεραιότητα το πετρέλαιο, τα λιπάσματα, οτιδήποτε άλλο κρατάει τις τιμές ψηλά»

ΠΟΛΙΤΙΚΗ