Βία ανηλίκων: Τα αίτια και τα «όπλα» αντιμετώπισης του φαινομένου

Με το «πρώτο κουδούνι» έκανε την επανεμφάνισή της και η βία μεταξύ ανηλίκων καθώς είδαν το φως της δημοσιότητας σοκαριστικά περιστατικά, εντός και εκτός σχολικών μονάδων. Στα Χανιά, μετά τον αγιασμό, μαθήτριες Γυμνασίου ξυλοκόπησαν μία 14χρονη σε κεντρικό σημείο της πόλης με το περιστατικό να καταγράφεται σε κινητά τηλέφωνα άλλων παιδιών που βρέθηκαν μπροστά στην άγρια επίθεση, δίχως να κάνουν το παραμικρό για να την αποτρέψουν. Στο Νέο Ηράκλειο, έξω από τον ΗΣΑΠ, περισσότεροι από 40 ανήλικοι ηλικίας 14-16 ετών πιάστηκαν στα χέρια, με έντρομους πολίτες να καλούν την αστυνομία. Στην Πάτρα, σχηματίσθηκε δικογραφία σε βάρος 16χρονου, για τον άγριο ξυλοδαρμό συνομηλίκου του. Στα Βριλήσσια, το βράδυ της περασμένης Παρασκευής, ένας 14χρονος ξυλοκόπησε άγρια συνομήλικό του, με το θύμα να κινδυνεύει να χάσει το ένα του νεφρό. Στην Κόρινθο, ομάδα ανήλικων μαθητών επιτέθηκε το απόγευμα της προηγούμενης Τετάρτης σε άλλους ανήλικους, με τις πληροφορίες να αναφέρουν πως ένας εξ αυτών έβγαλε μαχαίρι, προκαλώντας την άμεση επέμβαση της αστυνομίας. Στο Αίγιο, δύο 15χρονοι εισέβαλλαν σε σχολική αίθουσα εν ώρα μαθήματος, διέκοψαν την εκπαιδευτική διαδικασία και συνελήφθησαν.

Στη Θεσσαλονίκη, καταγράφηκαν τρία βίαια περιστατικά, προτού καλά-καλά ολοκληρωθεί η πρώτη εβδομάδα επαναλειτουργίας των σχολείων. Στα Πεύκα, τρεις ανήλικοι 16-17 ετών γρονθοκόπησαν έναν 17χρονο, έξω από το σχολείο τους. Στα Λαγκαδίκια, ένας 14χρονος που μένει στη δομή φιλοξενίας της περιοχής προσπάθησε να μαχαιρώσει 12χρονο, στον αύλειο χώρο του σχολικού συγκροτήματος. Τα χειρότερα απετράπησαν από την άμεση αντίδραση των εκπαιδευτικών και την επέμβαση της αστυνομίας. Στους Αμπελόκηπους, παρέα αγοριών και κοριτσιών, ηλικίας 12-13 επιτέθηκαν το μεσημέρι της περασμένης Παρασκευής σε 13χρονη, η οποία χρειάστηκε να μεταφερθεί στο Κέντρο Υγείας Ευόσμου.

Οι ποινές

Τα περιστατικά γίνονται ολοένα και πιο βίαια, οι ηλικίες των εμπλεκόμενων μικραίνουν και η ανάγκη να ληφθούν ουσιαστικά μέτρα, καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική. Το υπουργείο Παιδείας σε κεντρικό επίπεδο και η Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας σε υπερτοπικό επίπεδο έχουν αναπτύξει ένα πλέγμα δράσεων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των φαινομένων βίας μεταξύ ανηλίκων. Από τον Απρίλιο του ’24 βρίσκεται σε λειτουργία η πλατφόρμα καταγγελιών για την ενδοσχολική βία, stop-bullying.gov.gr. Στην Κ. Μακεδονία το σχολικό έτος ’24-’25 καταγράφηκαν στην πλατφόρμα 109 συμβάντα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και 73 στη Δευτεροβάθμια. Τα αντίστοιχα νούμερα για το ’25-’26 είναι 50 στην Πρωτοβάθμια και 130 στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. «Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των ζητημάτων λύθηκε σε επίπεδο σχολικής μονάδας, με ελάχιστα περιστατικά να φτάνουν στη Διεύθυνση Εκπαίδευσης. Το ’24-’25 στον Εισαγγελέα έφτασαν ένα περιστατικό από την Πρωτοβάθμια και δύο από τη Δευτεροβάθμια και το ’25-’26 κανένα από την Πρωτοβάθμια και πέντε από τη Δευτεροβάθμια» λέει στη «ΜτΚ» ο Αλέξανδρος Κόπτσης, Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης Κ. Μακεδονίας. Η επιστροφή της πενθήμερης αποβολής και η απαγόρευση χρήσης κινητών στα σχολεία εντάσσονται στο εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης του φαινομένου. Πέρσι στην Κ. Μακεδονία επιβλήθηκαν 2.900 αποβολές, μειωμένες κατά 2.100 από την προπέρσινη χρονιά, γεγονός που επιβεβαιώνει την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Άξιο αναφοράς το γεγονός ότι από τις 2.900 αποβολές, οι 2.000 επιβλήθηκαν σε μαθητές σχολείων της Θεσσαλονίκης.

Τα μέτρα

Ο κ. Κόπτσης υπογραμμίζει πως στα σχολεία υλοποιούνται τα εργαστήρια δεξιοτήτων με θεματικές που ενισχύουν τον αλληλοσεβασμό και γενικότερα την κουλτούρα πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας, ενώ και τα προγράμματα σπουδών εμπεριέχουν πολλές θεματικές που στοχεύουν στην πρόληψη και αποτροπή των φαινομένων βίας. Στα σχολεία της Κ. Μακεδονίας υπηρετούν ήδη 600 ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί και αναμένονται άλλοι 110 ειδικοί, στη β’ φάση προσλήψεων. Όσο για το τι γίνεται μέσα στα σχολεία, υπάρχουν διμελείς ομάδες εκπαιδευτικών (τετραμελείς σε επίπεδο Διεύθυνσης Εκπαίδευσης) που συνεχώς επιμορφώνονται για την πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου προκειμένου να μπορούν να υποστηρίξουν τους μαθητές. Στην Κ. Μακεδονία υλοποιείται πρόγραμμα υποστήριξης σε θέματα βίας σε συνεργασία με τη Unicef, υπάρχει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Πρόθεση» καθώς και ένα αντίστοιχο πρόγραμμα Erasmus για την αντιμετώπιση της βίας. Επίσης, το πρόγραμμα διαμεσολάβησης που εφαρμόζεται σε πολλά σχολεία της Κ. Μακεδονίας στοχεύει στην ανάπτυξη μίας διαφορετικής κουλτούρας μέσα στα σχολεία, ενώ υπάρχει άμεση συνεργασία και με τους Δήμους, για την ανάπτυξη επιμορφωτικών προγραμμάτων και ημερίδων αλλά και για την συνδρομή τους με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, όπου χρειάζεται. Σημαντική και η ανάπτυξη των «Σχολών Γονέων» για την υποστήριξη των γονέων στους τρόπους αντιμετώπισης των παιδιών τους. «Η βία ανηλίκων αποτελεί ένα κοινωνικό, πολυπαραγοντικό φαινόμενο που επηρεάζεται από το οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού, όπου όταν υπάρχουν κλειστές πόρτες και οι γονείς δεν μετέχουν σε δράσεις του σχολείου, υπάρχει αδυναμία στην καλλιέργεια ενός πνεύματος συνεργασίας. Το περιβάλλον του παιδιού επίσης παίζει σημαντικό ρόλο, τι κάνει δηλαδή το παιδί όταν δεν είναι στο σχολείο όπου και εκεί παρεμβαίνουμε σε περίπτωση που υπάρξουν παραβατικές συμπεριφορές. Κάνουμε το καλύτερο δυνατό, με ένα πλέγμα δράσεων πρόληψης και αντιμετώπισης όμως, είναι απαραίτητη η συνεργασία όλων μας για να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα», σημειώνει ο κ. Κόπτσης.

«Έλλειψη ειδικών»

Ο Νίκος Αβραμίδης, εκπαιδευτικός, πρόεδρος της Α’ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης, μιλά για σημαντική έλλειψη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία. «Η πλειοψηφία προσλαμβάνεται τέλη Νοεμβρίου, αρχές Δεκεμβρίου και διαμοιράζεται σε πέντε σχολεία. Οι ψυχολόγοι μπορούν να βοηθήσουν μόνον σε διαγνωσμένες καταστάσεις καθώς δεν επαρκούν για να διαγνώσουν τα προβλήματα μίας σχολικής κοινότητας. Αυτή τη στιγμή τα σχολεία λειτουργούν με πολλά κενά εκπαιδευτικών, με αποτέλεσμα να επικρατεί μία αναστάτωση. Όταν δεν υπάρχει καθηγητής, τα παιδιά έχουν κενό (αντί για εξάωρα κάνουν τετράωρα) και συγκεντρώνονται στην αυλή, με ό,τι προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει αυτό». Τονίζει βέβαια πως «το χαρακτηριστικό των σχολείων δεν είναι η αγριότητα, με τη συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών να συμμορφώνεται στους κανόνες και να συμμετέχει στις δράσεις κοινωνικοποίησης». Τα βία περιστατικά, όπως λέει, «εντοπίζονται σε περιπτώσεις όπου ήδη υπάρχουν προβλήματα στο οικογενειακό περιβάλλον και αυτό, εκφράζεται με βίαιο τρόπο μέσα στο σχολείο».

Η συμβολή της Αυτοδιοίκησης

Η στρατηγική της Αυτοδιοίκησης για την πρόληψη και αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας αναπτύχθηκε σε ημερίδα που συνδιοργάνωσαν την Παρασκευή, στο συνεδριακό κέντρο «Αιμίλιος Ριάδης», το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η ΚΕΔΕ σε συνεργασία με την ΠΕΔΚΜ. Ο Ιγνάτιος Καϊτετζίδης, δήμαρχος Πυλαίας-Χορτιάτη και πρόεδρος ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας δήλωσε στη «ΜτΚ»: «Οι δήμαρχοι έχουμε το προνόμιο να συναντούμε καθημερινά τους συμπολίτες μας, να ακούμε τις αγωνίες τους, να συμπάσχουμε, να προσπαθούμε μαζί τους να βρούμε λύσεις. Αυτή είναι η Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθημερινά -εξ ορισμού- δίπλα και μέσα στην κοινωνία. Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, η ΚΕΔΕ και η ΠΕΔΚΜ να μένουν αμέτοχες απέναντι σε ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα, όπως είναι η νεανική παραβατικότητα. Το Σχέδιο Δράσης που έχει εκπονήσει η Επιτροπή Εγκληματικότητας και Παραβατικότητας των Νέων της ΚΕΔΕ, αποτελούμενη από εξαιρετικούς συναδέλφους της Αυτοδιοίκησης είναι συνέχεια και συμπλήρωμα της εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη της βίας και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων. Χρειάζεται βεβαίως την υποστήριξη και συνεργασία της πολιτείας για να είναι αποτελεσματικό. Ένα σχέδιο που το κύριο χαρακτηριστικό του και το μεγάλο στοίχημα, βέβαια, είναι να ενώσουμε δυνάμεις με την τοπική κοινωνία για να μειώσουμε το πρόβλημα. Λέξεις κλειδιά; Γνώση-σχέδιο-συνεργασία. Έχουμε φτιάξει έναν κόσμο μεσηλίκων, έχουμε χρέος στα ίδια τα παιδιά μας να τους δώσουμε χώρο, αξία και στήριξη. Γιατί διαχρονικά εκεί είναι το όνειρο, εκεί είναι και το θαύμα: Στη νέα γενιά».

«Το αυγό του φιδιού» επωάζεται σε σχολεία

Μία ιδιαίτερα σοβαρή παράμετρο φέρνει στο προσκήνιο ο Νίκος Αβραμίδης, πρόεδρος της Α’ ΕΛΜΕ. Όπως λέει, από πέρσι δειλά-δειλά, αλλά με μεγαλύτερη ένταση φέτος, έκαναν την επανεμφάνισή τους σε σχολεία ομάδες, οι οποίες παρακινούν σε βία. «Τα παρακλάδια ακροδεξιών οργανώσεων που ήταν υπεύθυνα για τα επεισόδια στο ΕΠΑΛ Σταυρούπολης το 2021, άρχισαν να δραστηριοποιούνται ξανά. Γνωρίζουμε ότι, με διάφορους τρόπους προσπαθούν να προσεγγίσουν μαθητές. Επανεμφανίστηκαν σε κάποια ΕΠΑΛ και με μικρότερη ένταση σε ΓΕΛ. Όταν οι γονείς αναγκάζονται να λείπουν πολλές ώρες από το σπίτι για το μεροκάματο, δυστυχώς χάνεται η επαφή με το παιδί και εκεί, βρίσκουν πρόσφορο έδαφος αυτές οι ομάδες» λέει χαρακτηριστικά. Εξηγεί πως οι εκπαιδευτικοί, οργανωμένα, μέσω του Συλλόγου Διδασκόντων προσπαθούν να βρίσκονται δίπλα στους μαθητές, να έχουν εικόνα για τα θέματα που τους βασανίζουν και την κατάσταση που μπορεί να επικρατεί στο οικογενειακό τους περιβάλλον. «Δυστυχώς, όμως, τα χέρια μας είναι δεμένα λόγω έλλειψης προσωπικού. Δεν έχουμε ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς με αποτέλεσμα να προσπαθούμε εκ των έσω να λύσουμε τέτοια ζητήματα, ως εκπαιδευτικοί και ως γονείς» καταλήγει.

*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» στις 27/9/2026