Βόρεια Ελλάδα: Σε «κόκκινο συναγερμό» για λαγοκέφαλους και μέδουσες

Η παρουσία λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες εξακολουθεί να προκαλεί έντονο προβληματισμό σε λουόμενους και αλιείς, την ώρα που αυξημένες αναφορές για μέδουσες σε παραλίες δημιουργούν ένα ακόμα πεδίο ανησυχίας εν μέσω της τουριστικής περιόδου.

Πρόκειται για δύο διαφορετικά θαλάσσια φαινόμενα που βρίσκονται εδώ και χρόνια στο μικροσκόπιο των επιστημόνων, με καταγραφές να υπάρχουν και σε περιοχές όπως η Χαλκιδική και ο Θερμαϊκός Κόλπος, όπου οι ειδικοί παρακολουθούν στενά την εξέλιξή τους και τις επιπτώσεις τους τόσο στο θαλάσσιο οικοσύστημα όσο και στην καθημερινότητα πολιτών και επαγγελματιών που δραστηριοποιούνται στη θάλασσα.

Ένα από τα ζητήματα που απασχολούν περισσότερο την επιστημονική κοινότητα αφορά την εξάπλωση του λαγοκέφαλου, ενός από τα πιο επιθετικά και επικίνδυνα εισβολικά είδη που έχουν εγκατασταθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες στη Μεσόγειο Θάλασσα. Η πρώτη καταγραφή του συγκεκριμένου είδους στις ελληνικές θάλασσες έγινε το 2005, ενώ τα πρώτα χρόνια οι εμφανίσεις ήταν περιορισμένες, ωστόσο, σταδιακά οι πληθυσμοί αυξήθηκαν σημαντικά κυρίως σε περιοχές όπως η Κρήτη και τα Δωδεκάνησα. Σήμερα το είδος έχει εξαπλωθεί στις Κυκλάδες, στην ανατολική Πελοπόννησο, ενώ τα τελευταία δύο χρόνια οι καταγραφές είναι ολοένα συχνότερες και στον Σαρωνικό Κόλπο.

Λαγοκέφαλοι σε Χαλκιδική και Θερμαϊκό

Στη Βόρεια Ελλάδα έχουν υπάρξει ορισμένες παλαιότερες καταγραφές τόσο στη Χαλκιδική όσο και στον Θερμαϊκό, χωρίς ωστόσο το φαινόμενο να εμφανίζει την ίδια ένταση που παρατηρείται σε νοτιότερες περιοχές. «Οι λαγοκέφαλοι είναι θερμόφιλα είδη και προτιμούν πιο ζεστά νερά. Γι’ αυτό και το φαινόμενο είναι πολύ πιο έντονο στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα σε σχέση με τη Βόρεια Ελλάδα», αναφέρει χαρακτηριστικά η βιολόγος - ιχθυολόγος και διευθύντρια Ερευνών στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) Παρασκευή Καραχλέ.

Η παρουσία του συγκεκριμένου είδους προκαλεί ήδη σοβαρές συνέπειες στο θαλάσσιο περιβάλλον αλλά και στην αλιευτική δραστηριότητα. Σύμφωνα με την ερευνήτρια του ΕΛΚΕΘΕ, ο λαγοκέφαλος δεν διαθέτει ουσιαστικούς φυσικούς θηρευτές στις ελληνικές θάλασσες, γεγονός που του επιτρέπει να εγκαθίσταται εύκολα και να αναπαράγεται με ιδιαίτερα γρήγορους ρυθμούς.

Παράλληλα, επηρεάζει τη βιοποικιλότητα, καθώς θηρεύει είδη όπως χταπόδια και μπαρμπούνια, ενώ οι επαγγελματίες αλιείς στις περιοχές όπου έχει εγκατασταθεί αναφέρουν ολοένα συχνότερα ζημιές σε δίχτυα, καταστροφή αλιευμάτων αλλά και σημαντικές οικονομικές απώλειες.

27 επιθέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο

Σε ό,τι αφορά τους λουόμενους, οι ειδικοί εμφανίζονται καθησυχαστικοί, τονίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται προσοχή. Όπως αναφέρει, έρευνα του ΕΛΚΕΘΕ, για την περίοδο 2013-2024 καταγράφηκαν συνολικά 27 περιστατικά επιθέσεων λαγοκέφαλων σε λουόμενους σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Αν και πρόκειται για σχετικά περιορισμένο αριθμό περιστατικών, αποδεικνύεται ότι υπό συγκεκριμένες συνθήκες το είδος μπορεί να εμφανίσει επιθετική συμπεριφορά.

«Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, αλλά χρειάζεται προσοχή αφού οι λαγοκέφαλοι δεν προσεγγίζουν συνήθως τον άνθρωπο, ωστόσο, μπορεί να αντιδράσουν εάν αισθανθούν απειλή ή όταν κάποιος επιχειρεί να τους αγγίξει ή να αλληλεπιδράσει μαζί τους» επισημαίνει η Παρασκευή Καραχλέ.

Ο λαγοκέφαλος περιέχει εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη, η οποία δεν καταστρέφεται ούτε κατά τον καθαρισμό ούτε με το μαγείρεμα. Για τον λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει αυστηρά τόσο την εμπορία όσο και την κατανάλωσή του. Αν και στην Ελλάδα μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί θανατηφόρο περιστατικό από κατανάλωση λαγοκέφαλου, έχουν υπάρξει περιπτώσεις δηλητηρίασης.

Επικηρύσσονται για να περιοριστούν

Σε εφαρμογή τίθεται το νέο σχέδιο αντιμετώπισης της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες, με την κυβέρνηση να θεσπίζει οικονομικό κίνητρο για τους επαγγελματίες αλιείς, οι οποίοι θα αποζημιώνονται με έως 5,33 ευρώ ανά κιλό για την αλίευση του είδους. Πρόκειται για ποσό αυξημένο κατά 52% σε σχέση με το αντίστοιχο πρόγραμμα που εφαρμόζεται στην Κύπρο. Οι σχετικές αποφάσεις ελήφθησαν έπειτα από σύσκεψη στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων υπό τον υπουργό Μαργαρίτη Σχοινά, κατά την οποία συμφωνήθηκε η υλοποίηση πιλοτικού προγράμματος σε Κρήτη και Νότιο Αιγαίο, με χρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επιστημονική παρακολούθηση του φαινομένου, καταγραφή των αλιευμάτων και συνεργασία με ερευνητικούς φορείς, ενώ λόγω της υψηλής τοξικότητας του είδους προβλέπεται ειδική διαχείριση της βιομάζας που θα συλλέγεται, με στόχο τόσο την ασφαλή καταστροφή όσο και την ερευνητική αξιοποίησή της.

Μωβ μέδουσες εμφανίστηκαν στην Κασσάνδρα

Αυξημένες είναι το τελευταίο διάστημα και οι καταγραφές μεδουσών σε αρκετές παραθαλάσσιες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από τον χάρτη παρακολούθησης θαλάσσιων οργανισμών, αναφορές υπάρχουν σε πολλές περιοχές της Χαλκιδικής, στον Θερμαϊκό αλλά και στις ακτές της Πιερίας.

Στην περιοχή της Κασσάνδρας έχουν ήδη εντοπιστεί μωβ μέδουσες σε παραλίες όπως η Καλλιθέα, το Πευκοχώρι και το Παλιούρι, ενώ στη Σιθωνία καταγράφεται παρουσία της λεγόμενης μέδουσας-πυξίδας (Chrysaora hysoscella) κοντά στη Νικήτη, τον Νέο Μαρμαρά και τη Συκιά. Αντίστοιχες καταγραφές υπάρχουν και στην ανατολική Χαλκιδική μέχρι την περιοχή της Ουρανούπολης.

Αυξημένη κινητικότητα παρατηρείται και στον Θερμαϊκό, κυρίως στη θαλάσσια ζώνη μεταξύ Θεσσαλονίκης και Επανομής, όπου εντοπίζονται κυρίως μέδουσες του είδους Chrysaora hysoscella, ενώ αναφορές υπάρχουν και για γαλάζιες μέδουσες. Παρόμοια εικόνα παρουσιάζουν και οι ακτές από την Παραλία Κατερίνης μέχρι τον Πλαταμώνα.

Πώς οι μέδουσες εγκλωβίζονται στη Χαλκιδική;

Εξηγώντας το φαινόμενο, ο ομότιμος καθηγητής Βιολογίας του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χαρίτων Σαρλ Χιντήρογλου, αναφέρει ότι η αυξημένη παρουσία μεδουσών αυτή την περίοδο δεν αποτελεί ασυνήθιστο φαινόμενο.

«Οι μέδουσες διαθέτουν περιορισμένη δυνατότητα αυτόνομης μετακίνησης και μεταφέρονται κυρίως μέσω των θαλάσσιων ρευμάτων, ενώ στη Χαλκιδική η γεωμορφολογία της περιοχής ευνοεί μετακινήσεις πληθυσμών μεταξύ Κασσάνδρας, Σιθωνίας και της θαλάσσιας περιοχής γύρω από το Άγιο Όρος» επισημαίνει στη «ΜτΚ» ο Χαρίτων Σαρλ Χιντήρογλου.

Αναφερόμενος ειδικά στη μωβ μέδουσα (Pelagia noctiluca), σημειώνει ότι πρόκειται για είδος που παρουσιάζει περιοδικά πληθυσμιακές εξάρσεις, γεγονός που εξηγεί τη συχνότερη παρουσία του στις ελληνικές θάλασσες αυτή την περίοδο.

«Οι μέδουσες δεν μας κυνηγούν. Εμείς πέφτουμε πάνω τους. Ωστόσο, όταν παρατηρείται μεγάλη συγκέντρωση σε μία παραλία, είναι προτιμότερο οι λουόμενοι να επιλέγουν άλλο σημείο, ενώ άτομα με αλλεργίες οφείλουν να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά» υπογραμμίζει ο ίδιος.

Σε περίπτωση τσιμπήματος από μωβ μέδουσα, οι ειδικοί συστήνουν ψυχραιμία, καθώς τα περισσότερα περιστατικά αντιμετωπίζονται με απλές πρώτες βοήθειες. Αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επιμένουν, είναι απαραίτητη η άμεση αναζήτηση ιατρικής φροντίδας σε νοσοκομείο ή Κέντρο Υγείας.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 28/6/2026