67ο ΦΚΘ: Ανακαλύπτοντας ξανά την Όπερα του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου

- Newsroom

Συνεργάτες, φίλοι και μελετητές του έργου του σκηνοθέτη Ανδρέα Βελισσαρόπουλου συναντήθηκαν την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου στην αίθουσα Παύλος Ζάννας, στο πλαίσιο της ενότητας TIFF Talks του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης σε μια συζήτηση για την Όπερα (1976), μία από τις πιο εμβληματικές χαμένες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου. Στη συζήτηση, που ακολούθησε την προβολή σπάνιου υλικού από τα γυρίσματα, συμμετείχαν ο διευθυντής φωτογραφίας Γιάννης Δασκαλοθανάσης, ο σκηνοθέτης Τάκης Σπετσιώτης, η σκηνοθέτρια Ίρις Ζαχμανίδη, ο καθηγητής Ιστορίας του Θεάτρου και του Ελληνικού Κινηματογράφου Κωνσταντίνος Κυριακός και ο αδερφός του σκηνοθέτη, Παντελής Βελισσαρόπουλος. Τη συζήτηση συντόνισαν ο κριτικός κινηματογράφου Μανώλης Κρανάκης και η επικεφαλής του ελληνικού προγράμματος Ελένη Ανδρουτσοπούλου, οι οποίοι επιμελήθηκαν την έρευνα, την προβολή και τη συζήτηση.

Η Όπερα είχε προβληθεί για πρώτη φορά στο 17ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το 1976, ενώ τα ίχνη της χάθηκαν τη δεκαετία του ’90. Έκτοτε θεωρείται «το ιερό δισκοπότηρο του ελληνικού queer σινεμά». Οι ομιλητές αναφέρθηκαν στη θέση της ταινίας στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου, αλλά και στον ίδιο τον καλλιτέχνη, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 1985, σε ηλικία μόλις 38 ετών.

Σάββατο 14 Νοε 2026, 13:15

67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: Αντίστροφη μέτρηση για τα 39α Ευρωπαϊκά Βραβεία Κινηματογράφου

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Το κοινό καλωσόρισε ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης: «Σήμερα το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης εκπληρώνει μια υπόσχεση που είχαμε δώσει το 2018, όταν διοργανώσαμε το πρώτο αφιέρωμα στο ελληνικό queer σινεμά και καταφέραμε να προβάλουμε όλες τις queer ταινίες εκτός από μία εμβληματική, η οποία είχε χαθεί». Στη συνέχεια, έδωσε τον λόγο στην Ελένη Ανδρουτσοπούλου, και στον Μανώλη Κρανάκη, οι οποίοι, όπως τόνισε, αγάπησαν αυτή την ιστορία και την αναζήτησαν επίμονα, με αποτέλεσμα η έρευνα για την ταινία να βρίσκεται σήμερα σε πολύ καλό σημείο.

Η Ελένη Ανδρουτσοπούλου ανέφερε ότι η αναζήτηση της Όπερας αποτελεί συνέχεια μιας μεγάλης προσπάθειας εντοπισμού χαμένων ταινιών: «Όταν το 2018 διοργανώσαμε το αφιέρωμα στο queer σινεμά, στο 59ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, είχαμε προσπαθήσει να εντοπίσουμε την Όπερα, χωρίς όμως να τα καταφέρουμε. Αυτό είχε μείνει μέσα μας. Μερικά χρόνια αργότερα, με τον Μανώλη Κρανάκη και τον Γιάννη Παλαβό, επιμεληθήκαμε ένα αφιέρωμα στον Τάκη Κανελλόπουλο και αντιμετωπίσαμε το ίδιο πρόβλημα, καθώς δεν βρίσκαμε την ταινία Καστοριά (1969). Το αφιέρωμα έγινε τότε χωρίς την Καστοριά, όμως έναν χρόνο αργότερα η ταινία βρέθηκε, οργανώσαμε ένα αφιέρωμα γι’ αυτήν και το κοινό μπόρεσε να τη χαρεί ξανά. Για εμάς αυτό ήταν μια τεράστια χαρά, μια ικανοποίηση και μια μικρή νίκη. Πριν από λίγο καιρό, ο συγκάτοικος του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου και συλλέκτης Δημήτρης Ξανθούλης επικοινώνησε με τον Μανώλη Κρανάκη. Του είπε ότι βρήκε ένα κουτί με την ένδειξη “Όπερα”, που περιείχε υλικό 8mm, και ότι θα ήθελε να μας το διαθέσει για να δούμε τι είναι. Αποφασίσαμε ότι ήταν μια ωραία αφορμή να βρεθούμε σήμερα εδώ, συνάδελφοι, φίλοι και οικείοι του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου, και να προσεγγίσουμε το έργο του και τον ίδιο τον άνθρωπο μέσα από τα τεκμήρια που έχουμε αυτή τη στιγμή στη διάθεσή μας». Όπως εξήγησε η Ελένη Ανδρουτσοπούλου, το υλικό δεν είναι η ίδια η ταινία, αλλά υλικό από τα γυρίσματά της, ενώ η αναζήτηση της Όπερας συνεχίζεται.

Πριν από την προβολή, ο Μανώλης Κρανάκης παρουσίασε στο κοινό έναν οδηγό θέασης, δίνοντας τις απαραίτητες κατευθύνσεις για την προσέγγιση και την κατανόηση του υλικού: «Συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Σεπτέμβριο του 1976, όταν η Όπερα προβλήθηκε στο επίσημο πρόγραμμα του 17ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ήταν μια ταινία που υπήρξε, θεωρητικά, θεμέλιος λίθος του ελληνικού queer σινεμά, πριν καν αυτό μπορέσει να υπάρξει. Το υλικό που θα δούμε είναι βωβό. Η ταινία λέγεται Όπερα και έχει να κάνει με τη μουσική, καθώς η έμπνευσή της ήταν το Τριστάνος και Ιζόλδη του Ρίχαρντ Βάγκνερ, το έργο που ο ίδιος ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος θεωρούσε το απαύγασμα του ρομαντισμού. Αποσπάσματα της όπερας ακούγονταν στην ταινία μαζί με άλλα μουσικά κομμάτια». Ο Μανώλης Κρανάκης πρόσθεσε: «Άνθρωποι που είχαν παρακολουθήσει την ταινία και προσπάθησαν να ανακαλέσουν στη μνήμη τους στοιχεία της μάς επιβεβαίωσαν ότι το υλικό που θα δείτε σήμερα περιλαμβάνει εικόνες που υπήρχαν αυτούσιες στην αρχική ταινία. Επομένως, όσοι γνωρίζουν την όπερα μπορούν να φανταστούν και να ανασυνθέσουν νοερά όσα δεν ακούγονται. Παράλληλα, οι πιο παρατηρητικοί θα διακρίνουν χαρακτηριστικές τάσεις της εποχής, αλλά και γνωστές προσωπικότητες της αθηναϊκής κοινωνίας, οι οποίες διαδραμάτισαν στη συνέχεια καθοριστικό ρόλο στις τέχνες, τα γράμματα και τον πολιτισμό».

Ακολούθησε η προβολή 30 λεπτών βωβού υλικού από τα γυρίσματα της ταινίας και, στη συνέχεια, ανοιχτή συζήτηση, η οποία, όπως σημείωσε ο Μανώλης Κρανάκης, επικεντρώθηκε σε τρεις βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορούσε την ίδια την ταινία, η οποία κινήθηκε στο πεδίο του κινηματογραφικού πειραματισμού, αντλώντας πλήθος επιρροών από την ευρωπαϊκή πρωτοπορία της εποχής. Ο δεύτερος εστίασε στο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της δημιουργίας της, λίγο μετά τη Μεταπολίτευση, όταν μια ομάδα νέων ανθρώπων άρχισε να ανοίγει τη συζήτηση γύρω από ζητήματα ταυτότητας, φύλου, σεξουαλικότητας και διαφορετικότητας. Τρίτος άξονας ήταν ο ίδιος ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, εμβληματική μορφή του ακτιβισμού στην Ελλάδα και ιδρυτής του Απελευθερωτικού Κινήματος Ομοφυλοφίλων Ελλάδας (ΑΚΟΕ), ο οποίος, όπως σημείωσε ο Μανώλης Κρανάκης, επέμενε ρομαντικά να υπογράφει ως σκηνοθέτης μέχρι το τέλος της ζωής του, που ήρθε πολύ νωρίς, καθώς υπήρξε ένα από τα πρώτα θύματα του AIDS.

Η συζήτηση ξεκίνησε με τον διευθυντή φωτογραφίας της ταινίας, Γιάννη Δασκαλοθανάση, ο οποίος, μάλιστα, ανακάλυψε φωτογραφίες από την εποχή των γυρισμάτων της Όπερας, οι οποίες προβάλλονταν στην οθόνη, στη διάρκεια της συζήτησης. Ο κ. Δασκαλοθανάσης εξήγησε ότι το υλικό που προβλήθηκε ήταν ένα φιλμάκι σε σούπερ 8, το οποίο τραβούσε ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος παράλληλα με τα γυρίσματα, αλλά και έναν χρόνο νωρίτερα, όταν έκανε δοκιμές. «Ελπίζω κάποτε να βρεθεί το αρνητικό της ταινίας», είπε για τη χαμένη ταινία, η οποία, όπως ανέφερε, αποτέλεσε το δικό του εισιτήριο για την τέχνη του κινηματογράφου: «Το 1976, μαζί με τους συμμαθητές μου, τον Ανδρέα, την Ίριδα Ζαχμανίδη, τον Τάκη Σπετσιώτη και άλλους, κάναμε τα πτυχιακά μας φιλμάκια. Βρέθηκα λοιπόν ξαφνικά, ένα νέο παιδί 22 ετών, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, σε μια δημοσιότητα που για μένα ήταν μεγάλη υπόθεση. Η ταινία προβλήθηκε ένα βράδυ στην αίθουσα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Όταν άρχισε η προβολή, συνέβη κάτι αναπάντεχο, που δεν περίμενα να ζήσω. Ακούστηκε τόση βουή από τον εξώστη, που με έπιασε πανικός. Αυτό συνεχίστηκε και κατά την έξοδό μας. Θυμάμαι τον Ανδρέα στις σκάλες και ανθρώπους που δεν γνωρίζαμε και οι οποίοι προσπάθησαν να μας επιτεθούν. Για μένα, όμως, αυτή η εμπειρία ήταν πολύ σημαντική».

Ο Γιάννης Δασκαλοθανάσης μοιράστηκε, στη συνέχεια, στιγμές από τη συνεργασία του με τον Ανδρέα Βελισσαρόπουλο: «Ο Ανδρέας με καλούσε, με τις ιδέες που είχε, να φτιάξουμε κάτι που είχε να κάνει περισσότερο με τον εξπρεσιονισμό και όχι με την απλή καταγραφή, όπως γινόταν συνήθως σε μια κινηματογραφική ταινία. Έπρεπε να ακολουθήσω ένα μοντέλο που μόνο οι ζωγράφοι εφάρμοζαν. Γι’ αυτό χρησιμοποίησα θεατρικούς προβολείς, ώστε οι σκηνές να γυριστούν με έναν τρόπο που απομόνωνε το αντικείμενο τη στιγμή που έπρεπε και για όσο χρειαζόταν, και έπειτα το άφηνε να χαθεί στο σκοτάδι». Αναφέρθηκε, επίσης, στην εξαιρετική δουλειά που είχε γίνει στα χρώματα και στα κοστούμια της ταινίας, τα οποία είχε επιμεληθεί ο Αντώνης Εξαδάκτυλος.

Στη συνέχεια, ο Μανώλης Κρανάκης αναφέρθηκε στις διθυραμβικές κριτικές που απέσπασε η ταινία κατά την προβολή της στο Φεστιβάλ το 1976, προτού δώσει τον λόγο στον σκηνοθέτη Τάκη Σπετσιώτη, ο οποίος μοιράστηκε άγνωστες ιστορίες από τη γνωριμία του με τον Ανδρέα Βελισσαρόπουλο και από τα γυρίσματα: «Θυμάμαι ότι πήγαινα στα νυχτερινά γυρίσματα, στην ταράτσα του διαμερίσματός του, με τα αφώτιστα ντεκόρ, και μου έκανε εντύπωση ότι πάντα μαστόρευε ή ζωγράφιζε. Ο Ανδρέας είχε πρότυπο τον γερμανό πειραματικό σκηνοθέτη Βέρνερ Σρέτερ. Το έργο του είχε διπλό χαρακτήρα: έναν μουσικό και έναν ζωγραφικό, με πολλές αναφορές στην Αναγέννηση και κυρίως σε μια αργεντινο-ιταλίδα ζωγράφο συνδεδεμένη με το φεμινιστικό κίνημα, τη Λεονόρ Φίνι, η οποία ήταν διάσημη για τα έργα της με θέμα την ταυτότητα φύλου».

Ο Τάκης Σπετσιώτης αναφέρθηκε, επίσης, στη σχέση του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου με τη Σύρο, ενώ η προβολή του υλικού ξύπνησε μνήμες από σκηνές της χαμένης ταινίας, τις οποίες ανακάλεσε με συγκίνηση. Σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή, ο σκηνοθέτης δεν κατάφερε να συγκρατήσει τα δάκρυά του: «Εύχομαι να είναι καλά εκεί που είναι και να εισπράξει αυτή τη θετική ενέργεια από τους φίλους του, είτε κάτω από μια πέτρα, δίπλα σε μια μικρή σαύρα που δεν μεγάλωσε για να γίνει δράκος, είτε στο μίσχο ενός λουλουδιού, είτε καραούλι πίσω από την Αμερικανική Πρεσβεία, εκεί όπου ήταν το σπίτι του. “Μας μένει το χαμένο”, έγραψε ένας ποιητής».

Ο Κωνσταντίνος Κυριακός, καθηγητής Ιστορίας του Θεάτρου και του Ελληνικού Κινηματογράφου, αναφέρθηκε στον ρόλο της ταινίας ως απαρχής του ελληνικού queer σινεμά, τονίζοντας ότι η Όπερα ήταν ο ελλείπων κρίκος στο αφιέρωμα του 2018: «Το 1976, στα πρώτα μεταδικτατορικά χρόνια, υπήρχε ένα μεγάλο ερώτημα: ελληνικότητα ή διεθνείς τάσεις; Ή μήπως μια απόπειρα να διαβάσουμε την ελληνική ιστορία, το φύλο και το έθνος μέσα από το βλέμμα του ευρωπαϊκού και του αμερικανικού πολιτισμού; Ορισμένες φορές οι δημιουργοί βρίσκουν κάτι σαν αντιδάνειο. Ο Σρέτερ, για παράδειγμα, είχε έρθει σε επαφή με το αμερικανικό underground. Με την ίδια λογική, το καινούργιο που κομιζόταν σε επίπεδο αισθητικής είναι ένα ερώτημα που πραγματώνεται δημιουργικά στην Όπερα, μια ταινία φτιαγμένη από ψηφίδες, εικονογραφικό υλικό και λεπτομέρειες, τις οποίες διαβάζουμε μέσα από τα λόγια του ίδιου του δημιουργού. Ο Βελισσαρόπουλος υποστήριξε και εξήγησε ο ίδιος την αισθητική της ταινίας, οπότε έχουμε την καθοδήγησή του, κάτι που αποτελεί ένα θεμελιώδες προγεφύρωμα». Ο Κωνσταντίνος Κυριακός αναφέρθηκε, επίσης, στην εικαστικότητα και τη θεατρικότητα της ταινίας, στοιχεία που εισήγαγαν μια εναλλακτική μορφή κινηματογραφικής έκφρασης για την εποχή.

Η σκηνοθέτρια Ίρις Ζαχμανίδη, φίλη του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου, μοιράστηκε τις αναμνήσεις της από εκείνη την εποχή και αναφέρθηκε στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ταινίας: «Εκτός από τη θεατρικότητα και την εικαστικότητα, μου έκανε εντύπωση η κίνηση της ταινίας, η κινησιολογία της, που είναι πάρα πολύ σύνθετη. Νομίζω ότι εμπεριέχει όλο το ταλέντο του Ανδρέα. Όσο για την εποχή που ζήσαμε: τον πρώτο χρόνο μας στη σχολή, με τον Τάκη και τον Γιάννη –ο Ανδρέας ήταν λίγο μεγαλύτερος–, ζήσαμε το Πολυτεχνείο, αλλά και όλα τα κινήματα του εξωτερικού. Νομίζω ότι μπορούσαμε να κινηθούμε ελεύθερα μέσα στον πειραματισμό και ίσως έτσι να ήμασταν το πρώτο κύμα μετά τη Μεταπολίτευση που έβαλε άλλα θεμέλια στον ελληνικό κινηματογράφο, μετά τις πολιτικοποιημένες ταινίες που βλέπαμε εκείνη την εποχή».

Η Ίρις Ζαχμανίδη αναφέρθηκε, στη συνέχεια, στην καθοριστική συμβολή του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου στο ακτιβιστικό κίνημα της εποχής: «Ο Ανδρέας ήταν ένας πολύ δυναμικός άνθρωπος. Ήταν αυτό που οι Γάλλοι αποκαλούσαν “blouson noir”, ένας προ-πανκ τύπος, με μαύρο δερμάτινο μπουφάν, μοτοσικλέτα και ροκ αισθητική. Αυτός ο δυναμισμός τον οδήγησε να ιδρύσει, μαζί με τον Λουκά Θεοδωρακόπουλο και πολλούς ομοφυλόφιλους της εποχής, το Απελευθερωτικό Κίνημα Ομοφυλοφίλων Ελλάδας (ΑΚΟΕ) και να αγωνιστεί για τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων». Ανακάλεσε, ακόμη, μνήμες από την καθημερινότητά τους, τις επισκέψεις τους στον κινηματογράφο μετά τη σχολή και τις συναντήσεις τους στο θρυλικό μπαρ Ράτκα, σημείο συνάντησης και δημιουργικής ζύμωσης, με καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές συζητήσεις. «Νομίζω ότι το 1976 δώσαμε μια διαφορετική ώθηση στον κινηματογράφο, μέσα από ταινίες με νέες αισθητικές και ανατρεπτικές αναζητήσεις», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ο Παντελής Βελισσαρόπουλος, αδερφός του Ανδρέα, μοιράστηκε στιγμές από τα παιδικά του χρόνια και μίλησε για το πώς μπήκε ο κινηματογράφος στη ζωή του: «Μεγάλωσε σε μια απόλυτα συντηρητική, μεγαλοαστική οικογένεια. Ήταν το μικρότερο παιδί και οι δύο μεγαλύτεροι τον αγνοούσαμε. Ούτε εγώ ούτε ο μεγαλύτερος αδερφός μας είχαμε καταλάβει ότι είχε καλλιτεχνικές και μουσικές ανησυχίες, τις οποίες ανέπτυξε, κατά κάποιον τρόπο, εν κρυπτώ. Φοίτησε στο Κολλέγιο, έκανε έναν χρόνο σπουδές στην Καλιφόρνια, σπούδασε γαλλική φιλολογία και κοινωνιολογία, με εξαιρετικούς βαθμούς, ώσπου ήρθε σαν κεραυνός εν αιθρία μια επιστολή από τον Πρόεδρο του Κολλεγίου προς τους γονείς μας, που έγραφε ότι τον απέβαλαν επειδή ήταν ομοφυλόφιλος. Καταλαβαίνετε ότι αυτό ήταν διπλό χτύπημα: η αποβολή, αλλά και το γεγονός πως η οικογένεια δεν το είχε καταλάβει και δεν μπορούσε να το διαχειριστεί. Τα επόμενα δύο χρόνια έζησε στο Παρίσι. Αυτό του κόστισε ένα πτυχίο πανεπιστημίου, όμως εκεί γνωρίστηκε με Έλληνες και ξένους διανοούμενους, ήρθε σε επαφή με τα κινήματα ισότητας και, όταν γύρισε στην Ελλάδα, έφερε μαζί του αυτό το πνεύμα δράσης και αυτόν τον τρόπο σκέψης».

Προς το τέλος της συζήτησης, τον λόγο πήρε ο σκηνοθέτης Πάνος Χ. Κούτρας, ο οποίος βρισκόταν ανάμεσα στο κοινό και μοιράστηκε αναμνήσεις από τη γνωριμία του με τον Ανδρέα Βελισσαρόπουλο, ως το νεότερο μέλος της παρέας εκείνης της εποχής. Αναφέρθηκε, παράλληλα, στη σπουδαία παρακαταθήκη του Βελισσαρόπουλου, αναδεικνύοντας την προσωπικότητα και το έργο του ως διανοούμενου και ακτιβιστή και χαρακτηρίζοντάς τον άνθρωπο που «άνοιξε τον δρόμο» για τις επόμενες γενιές. «Είναι από τους κορυφαίους στην Ελλάδα. Όλοι τον ακολουθούσαν και στηρίζονταν πάνω του σε αυτόν τον δρόμο. Μια κορυφαία προσωπικότητα. Είχα δει την Όπερα τότε, όταν ήμουν πολύ μικρός. Με αυτή τη γενιά αλλάζει ο ελληνικός κινηματογράφος. Η Όπερα και ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος είναι η αρχή. Ήταν μια γενιά που χτυπήθηκε πολύ από το AIDS, σε μια εφιαλτική δεκαετία. Ο αμερικανός συγγραφέας Έντμουντ Γουάιτ, επίσης οροθετικός, που πέθανε πρόσφατα, είχε κατονομάσει τους διανοούμενους και τους καλλιτέχνες της Αμερικής που πέθαναν πολύ νωρίς από AIDS, γράφοντας ότι, αν δεν είχαν πεθάνει, θα ζούσαμε σε έναν διαφορετικό κόσμο. Και το λέω αυτό γιατί νομίζω ότι ο Ανδρέας Βελισσαρόπουλος, όπως είπε τόσο ωραία ο Σπετσιώτης, έφυγε τόσο νωρίς, που δεν είδαμε ποτέ τι θα μπορούσε να είχε γίνει», σημείωσε ο Πάνος Χ. Κούτρας.

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με ένα μήνυμα που έστειλε η Κατερίνα Θωμαδάκη, φίλη του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου. Η Κατερίνα Θωμαδάκη ζει και δημιουργεί στο Παρίσι και, μαζί με τη Μαρία Κλωνάρη, που πέθανε το 2014, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά δίδυμα του πειραματικού κινηματογράφου και της queer τέχνης. Έστειλε ένα σύντομο ηχητικό μήνυμα, το οποίο συνόδευσε με μια εικόνα από τον Κύκλο του Αγγέλου. Πρόκειται για μια σειρά έργων που οι δύο καλλιτέχνιδες ανέπτυξαν για τέσσερις δεκαετίες μέσα από τη φωτογραφία, το βίντεο, την εγκατάσταση και την περφόρμανς. Αφετηρία της ήταν η ιατρική φωτογραφία ενός ίντερσεξ ατόμου, το οποίο συνέδεσαν με τη μορφή του αγγέλου, ως αγγελιοφόρο της κατάρρευσης των ορίων ανάμεσα στα φύλα. Με συγκίνηση η Κατερίνα Θωμαδάκη θυμήθηκε την επικοινωνία που είχαν η ίδια και η Μαρία Κλωνάρη με τον Ανδρέα Βελισσαρόπουλο, η οποία αποτέλεσε έμπνευση για το έργο τους και οδήγησε σε μια σχέση που άφησε το αποτύπωμά της στη ζωή τους.