67ο ΦΚΘ: Η ταινία Εύα της Μαρίας Πλυτά, της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας, επέστρεψε αποκατεστημένη στη μεγάλη οθόνη

- Newsroom

Η ταινία Εύα (1953) της Μαρίας Πλυτά, της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας, επέστρεψε αποκατεστημένη στη μεγάλη οθόνη, σε μια ξεχωριστή προβολή που πραγματοποιήθηκε χθες το απόγευμα στην αίθουσα Παύλος Ζάννας, στο πλαίσιο της ενότητας TIFF Talks του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Η προβολή της ταινίας, 73 χρόνια μετά την πρώτη της κυκλοφορία, αποτέλεσε μια ξεχωριστή στιγμή, καθώς πρόκειται για την πρώτη αποκατεστημένη ελληνική ταινία που προβλήθηκε στο πρόγραμμα Cannes Classics (2026) και για μία από τις συνολικά 72 ταινίες που έχουν αποκατασταθεί στο πλαίσιο του World Cinema Project του The Film Foundation, του οργανισμού που ίδρυσε ο Μάρτιν Σκορσέζε.

«Αυτό είναι το τέλος ενός μεγάλου ταξιδιού» είπε καλωσορίζοντας το κοινό ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης, και έδωσε τον λόγο στην Μπέτυ Κακλαμανίδου, καθηγήτρια του ΑΠΘ και διευθύντρια του ερευνητικού προγράμματος «Plyta’s Unknown Cinema» (PUC, 2025–2028), μέσα από το οποίο ξεκίνησε η αποκατάσταση της Εύας. Στη σκηνή ανέβηκαν, επίσης, οι εκπρόσωποι των φορέων που συμμετείχαν ενεργά στη διαδικασία: ο επικεφαλής του Cannes Classics, Ζεράλντ Ντισοσουά, η Τσετσίλια Τσεντσιαρέλι από την Cineteca di Bologna και η Έλενα Ταμάκαρο από το εργαστήριο L’Immagine Ritrovata.

Η Εύα της Μαρίας Πλυτά είναι μια σπάνια ταινία της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας και δεν θα βρισκόταν σήμερα εδώ μαζί μας χωρίς αυτούς τους ανθρώπους και τη συνεργασία πολλών ακόμη. Θα τη δείτε αποκατεστημένη, με 11 επιπλέον λεπτά που σώθηκαν χάρη στην προσπάθεια των ανθρώπων του εργαστηρίου στην Ιταλία. Η ταινία έχει ένα καταπληκτικό καστ, είναι η πρώτη για την οποία συνέθεσε μουσική ο Μίκης Θεοδωράκης, ενώ τα σκηνικά φέρουν την υπογραφή του Γιάννη Τσαρούχη». Με αυτά τα λόγια προλόγισε την ταινία η Μπέτυ Κακλαμανίδου.

Η διαδικασία ξεκίνησε ως ακαδημαϊκό εγχείρημα για την αποκατάσταση της θέσης της δημιουργού στην ιστορία του κινηματογράφου, στο πλαίσιο του τριετούς ερευνητικού προγράμματος «Plyta’s Unknown Cinema». Το 2026, η ταινία αποκαταστάθηκε σε ανάλυση 4K από το World Cinema Project του The Film Foundation και την Cineteca di Bologna στο εργαστήριο L’Immagine Ritrovata, σε συνεργασία με την Alatas Films και την Μπέτυ Κακλαμανίδου και με τη συμβολή της Ταινιοθήκης της Ελλάδος.

Η προβολή είχε και έναν ακόμη συμβολισμό, καθώς, όπως σημείωσε η Μπέτυ Κακλαμανίδου, η ταινία επέστρεψε στη γενέτειρα της σκηνοθέτριας: η Μαρία Πλυτά γεννήθηκε το 1915 στη Θεσσαλονίκη. Μπήκε στον χώρο του κινηματογράφου ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’40 και ως τη δεκαετία του ’70 είχε σκηνοθετήσει συνολικά 17 ταινίες. Η πρώτη της ταινία χρονολογείται το 1950, γεγονός που την κατατάσσει ανάμεσα στους πρωτοπόρους του ελληνικού κινηματογράφου. Η Εύα κυκλοφόρησε το 1953, με πρωταγωνιστές τους Μάνο Κατράκη, Ντίνο Ηλιόπουλο, Νίνα Σγουρίδου, Αλίκη Γεωργούλη και Αλέκο Αλεξανδράκη.

Η ταινία είχε προβληθεί, πριν από την αποκατάστασή της, στο 63ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, τον Νοέμβριο του 2022, στο πλαίσιο ενός αφιερώματος στη Μαρία Πλυτά. Φέτος, το κοινό είχε την ευκαιρία να τη δει αποκατεστημένη και να παρακολουθήσει 11 επιπλέον λεπτά κινηματογραφικού υλικού, που δεν περιλαμβάνονταν στην προηγούμενη εκδοχή της.

Στη συζήτηση που διεξήχθη μετά την προβολή η Μπέτυ Κακλαμανίδου περιέγραψε πώς γεννήθηκε η ιδέα της αποκατάστασης: «Είχα μια τρελή ιδέα όταν επισκεφθήκαμε με φοιτητές μου τις Κάννες και παρακολουθήσαμε ένα φοβερό ντοκιμαντέρ για τον Γάλλο συνθέτη Μισέλ Λεγκράν, έναν από τους αγαπημένους μου. Μετά την προβολή, καθώς αποχωρούσαμε, είπα στη φοιτήτριά μου, την Άρτεμις, ότι εδώ πρέπει να προβληθεί η Εύα. Δεν θυμάμαι καν πώς μου ήρθε, ούτε ξέρω γιατί το είπα. Την επόμενη μέρα μίλησα στον Ζεράλντ για την ταινία, και αυτός ο υπέροχος άνθρωπος μου απάντησε: “Εντάξει, βρες τα χρήματα, προχώρησε στην αποκατάσταση και υποβάλετέ την στο Cannes Classics”. Στη συνέχεια, του έστειλα μια εκδοχή της ταινίας που μου είχαν παραχωρήσει ευγενικά οι κάτοχοι των δικαιωμάτων της».

Ο Ζεράλντ Ντισοσουά εξήγησε πώς γίνεται η επιλογή των αποκατεστημένων ταινιών και μίλησε για όσα τον έκαναν να πιστέψει ότι η Εύα θα μπορούσε να προβληθεί στις Κάννες: «Λαμβάνουμε πάρα πολλές υποβολές και επιλέγουμε τις ταινίες που επιθυμούμε να προβάλουμε. Αυτό συνέβη και με τη συγκεκριμένη ταινία. Ωστόσο, για να υποβληθεί μια ταινία στο Φεστιβάλ των Καννών, πρέπει να υπάρχει ήδη μια οργανωμένη διαδικασία αποκατάστασης, και συνήθως οι ταινίες που υποβάλλονται βρίσκονται ήδη σε αυτό το στάδιο. Με τη Μπέτυ είχαμε μια συζήτηση στο τέλος του καλοκαιριού και, όταν είδα την ταινία, έμεινα πραγματικά έκπληκτος, γιατί, ως Γάλλος που μεγάλωσε με τη γαλλική κουλτούρα, αναγνώρισα ορισμένα στοιχεία που μου ήταν οικεία».

«Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας World Cinema Project έχουν αποκατασταθεί από το 2007 μέχρι σήμερα 72 ταινίες» σημείωσε η Τσετσίλια Τσεντσιαρέλι και εξήγησε πώς προσέγγισε η ίδια την ταινία: «Όταν είδα την Εύα, προσπάθησα να την προσεγγίσω από δύο διαφορετικές οπτικές. Η πρώτη ήταν η προσωπική μου ανάγνωση του έργου. Καταρχάς, δεν είχα ξαναδεί ταινία Ελληνίδας σκηνοθέτριας και αυτό μου κίνησε τεράστιο ενδιαφέρον, ιδιαίτερα επειδή μιλάμε για το 1953, μια πρώιμη εποχή για τη γυναικεία παρουσία στη σκηνοθεσία. Το 1953 μου έφερε στο μυαλό το Καλοκαίρι με τη Μόνικα του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Οι δύο ταινίες δεν μοιάζουν μεταξύ τους, όμως γυρίστηκαν την ίδια χρονιά και έχουν κοινή αναφορά το καλοκαίρι. Είδα στην Εύα μια έκφραση του κινηματογραφικού μοντερνισμού από μια χώρα που συνήθως δεν συνδέουμε με τέτοιου είδους επιτεύγματα. Στην Ευρώπη τείνουμε να σκεφτόμαστε συγκεκριμένες χώρες όταν μιλάμε για μοντερνισμό, και αυτό το βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εξίσου ενδιαφέρουσα ήταν η αφηγηματική προσέγγιση, με μια γυναίκα στον πρωταγωνιστικό ρόλο, αλλά και μια γυναίκα δημιουργό, που διεκδικεί αυτό που θέλει, έχει δυναμική παρουσία και τολμά να εκφραστεί».

Σε ερώτηση σχετικά με τις τεχνικές πτυχές της αποκατάστασης και τα κριτήρια με τα οποία αποφασίζεται ποια στοιχεία μιας ταινίας αποκαθίστανται και ποια διατηρούνται στην αρχική τους μορφή, η Έλενα Ταμάκαρο εξήγησε ότι το πρώτο βήμα είναι η εξέταση του διαθέσιμου υλικού και η αξιολόγηση της κατάστασής του: «Στη συγκεκριμένη περίπτωση ήμασταν τυχεροί, καθώς το υλικό είχε διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος στην Αθήνα. Αυτό δεν είναι τυχαίο, αλλά αποτέλεσμα της συστηματικής δουλειάς που έχει γίνει εκεί. Επειδή η Ταινιοθήκη διαθέτει εργαστήριο με πολύ σύγχρονο σαρωτή, η ψηφιοποίηση της εικόνας, αλλά και του αρνητικού του ήχου, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Στη συνέχεια, τα ψηφιακά αρχεία μεταφέρθηκαν στην Μπολόνια, όπου έγιναν η ψηφιακή αποκατάσταση, η χρωματική διόρθωση και όλες οι απαραίτητες εργασίες.

Σε ερώτηση για την ανάδειξη κινηματογραφικών έργων που είχαν περιθωριοποιηθεί στο παρελθόν, ο Ζεράλντ Ντισοσουά ανέφερε πως κάθε χρόνο το Cannes Classics προσπαθεί να εντάσσει στο πρόγραμμά του περισσότερες ταινίες γυναικών σκηνοθετριών.
Στοιχεία αποκατάστασης: Η αποκατάσταση πραγματοποιήθηκε από το World Cinema Project του The Film Foundation και την Cineteca di Bologna στο εργαστήριο L’Immagine Ritrovata, σε συνεργασία με την Alatas Films και την Καθηγήτρια του ΑΠΘ Μπέτυ-Δέσποινα Κακλαμανίδου και με τη συμβολή της Ταινιοθήκης της Ελλάδος. Με τη χρηματοδότηση του Hobson/Lucas Family Foundation.