Ενεργειακές σχέσεις Ευρώπης-ΕΣΣΔ (2)

Ο ιστορικός

Μπορεί η Αυστρία να ήταν η πρώτη η οποία προμηθεύτηκε αέριο από την ΕΣΣΔ, ωστόσο, οι τρεις μεγάλοι (Δυτική Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) ήταν αυτή που έκανε τη διαφορά. Ο άνθρωπος που συνέβαλε αποφασιστικά στην ενίσχυση των σχέσεων με τη Μόσχα ήταν φυσικά ο Βίλι Μπραντ, καγκελάριος από το 1969 έως το 1974, με τη λεγόμενη «Οστπολιτίκ» («Ανατολική πολιτική»), την οποία εφάρμοσε. Το πλούσιο και αναπτυγμένο βιομηχανικά κρατίδιο της Βαυαρίας καλοέβλεπε την εισαγωγή φτηνού αερίου από την ΕΣΣΔ. Ο πλέον ένθερμος υποστηρικτής ήταν ο Βαυαρός υπουργός Οικονομικών και Μεταφορών Όττο Σεντλ. Το φυσικό αέριο ήταν πολύ πιο καθαρό από τον κυρίαρχο στη χώρα άνθρακα. Ήδη από τα χρόνια που ήταν υπουργός Εξωτερικών ο Βίλι Μπραντ είχε στα χέρια του μία έκθεση, που υποστήριζε ότι το σοβιετικό αέριο θα συνέφερε πολύ περισσότερο από τα εισαγόμενα αλγερινό και ολλανδικό.

Οι ενστάσεις στην εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου συνάντησε εξ αρχής πολλές αντιδράσεις. Από την άλλη, ο Κορτούνοφ έστειλε ειδικούς να διαβεβαιώσουν τον Σεντλ ότι ήταν έτοιμος για τις απαιτούμενες προμήθειες, θαυμάζοντας την τεχνογνωσία της γερμανικής σωληνουργίας. Με την ορκωμοσία του Μπραντ ως καγκελάριου, στο πλαίσιο ενός ευρέως συνασπισμού, ο δρόμος για τη συνεργασία είχε ανοίξει και μόνη αντίδραση ήταν πλέον η Shell και η ESSO, δύο από τις Επτά αδελφές, με συμμετοχή 25% στη Ruhrgas. Τελικά, η τελετή υπογραφής έλαβε χώρα στο Έσσεν, την 1η Φεβρουαρίου του 1970. Σε πρώτη φάση, η Δ. Γερμανία θα πραγματοποιούσε εισαγωγές 3 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως. Οι Γερμανοί, από την άλλοι, έστειλαν χαλυβδοσωλήνες διαμέτρου 142 εκατοστών, ικανούς να καλύψουν διαδρομή 2.000 χιλιομέτρων, αξίας 1,32 μάρκων, αποπληρούμενης εντός δεκαετίας στην Deutshe bank, με ιδιαιτέρως συμφέρον επιτόκιο. Η ειρωνεία της τύχης ήταν πως ο πρωτεργάτης όλης αυτής της συνεργασίας, ο Κορτούνοφ, απεβίωσε από υπερκόπωση στις 17 Νοεμβρίου του 1973. Παρά ταύτα, ο διάδοχος Ορούντζεφ εγκαινίασε νέο αγωγό με τη Δ. Γερμανία, ενώ συγχρόνως ξεκίνησε τη λειτουργία του ο εξαγωγικός αγωγός προς τη Φινλανδία και λίγο μετά προς τη βόρειο Ιταλία, το 1974. Τελευταία εισήλθε στο παιχνίδι η Γαλλία, στα 1976, παρά το γεγονός ότι οι συνομιλίες είχαν ξεκινήσει από το 1972.

Ο αυτόπτης μάρτυς

Από τη σχετική, πολύ έγκυρη μελέτη του Βασίλη Σιταρά, πάνω στο θέμα, αντιγράφουμε ένα απόσπασμα, ιδιαίτερα κατατοπιστικό για την αντίδραση των ΗΠΑ στην ολοένα αυξανόμενη ενεργειακή συνεργασία Ευρώπης-ΕΣΣΔ. Στη φάση ακριβώς που προετοιμαζόταν εκμετάλλευση των κοιτασμάτων του Ουρενγκόι:

«Η εισβολή της ΕΣΣΔ στο Αφγανιστάν είχε ως αποτέλεσμα την αμερικανική αντίδραση στα συγκεκριμένα συμβόλαια, ιδίως όταν ανέλαβε πρόεδρος ο Ρίγκαν. Οι ενέργειες των ΗΠΑ επικεντρώθηκαν κυρίως στη Γερμανία, ως μείζονα πελάτη των Σοβιετικών, και στις χώρες οι οποίες εξήγαν εξαρτήματα προς χρήση από τους συμπιεστές των αγωγών φυσικού αερίου. Στην τεχνολογία συμπιεστών πρώτη δύναμη ήταν η General Electric. Οι ΗΠΑ επέβαλαν το 1981 εξαγωγικό εμπάργκο προς την ΕΣΣΔ -μετά την παράδοση των πρώτων είκοσι δύο τεμαχίων- και απαίτησαν να το εφαρμόσουν όλες οι ευρωπαϊκές εταιρείες που χρησιμοποιούσαν κατόπιν αδείας τεχνολογίας προέλευσης GE, ήτοι οι John Brown (Μεγάλη Βρετανία), Creusot-Loire (Γαλλία), AEG-Kanis (Δ.Γερμανία) και Nuovo Pignone (Ιταλία).

Στους Γερμανούς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έκρουσε τον κίνδυνο της υπέρμετρης ενεργειακής εξάρτησης, για να λάβει από τη Βόννη (την τότε πρωτεύουσα) την απάντηση ότι διακοπή ροής εκ μέρους των Σοβιετικών δεν θα μπορούσε να συμβεί «παρά μόνον σε περίπτωση πολέμου», καθώς σε άλλη περίπτωση «αυτή θα ήταν ενάντια στο συμφέρον της ΕΣΣΔ». Πράγματι, στα εικοσιτρία έτη εξαγωγών αερίου προς τη Δύση (1968-1991) η ΕΣΣΔ δεν διέκοψε ούτε μία φορά τη ροή. Μάλιστα, το 19811 υπεγράφη συμβόλαιο-μαμούθ, μεταξύ των εταιρειών της Δ. Γερμανίας και της ΕΣΣΔ για εισαγωγή επιπλέον 10,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως. Ήταν το μεγαλύτερο συμβόλαιο προμήθειας φυσικού αερίου στον κόσμο, ρεκόρ που παρέμεινε για πολλά χρόνια. Ο ιθύνων νους των διαπραγματεύσεων από σοβιετικής πλευράς, ο Σαμπίτ Ορούντζεφ για λίγο δεν πρόλαβε να δει το επίτευγμά του. Είχε αποβιώσει στη Μόσχα, στις 20 Απριλίου 1981.

Ύστερα από επιστολή διαμαρτυρίας εκ μέρους των δέκα κρατών της τότε ΕΟΚ, η οποία χαρακτήριζε το εμπάργκο του Ρίγκαν για τους συμπιεστές παράνομο, αυτός υποχώρησε και ήρε το εμπάργκο τον Νοέμβριο του 1982. Έκτοτε η Δύση πλημμύρησε από το «κόκκινο αέριο», με την Τουρκία να υπογράφει σύμβαση προμήθειας το 1986, για ν’ ακολουθήσει η Ελλάδα το 1987».