Αντίποινα στη γερμανική κατοχή

Ο ιστορικός

Στη διετία 1942-43, οι δυνάμεις κατοχής προσπάθησαν να ελέγξουν τον πληθυσμό, με κινήσεις καταστολής: Μείωση των ωρών κυκλοφορίας, κλείσιμο τόπων συγκέντρωσης, όπως καφενεία κα κινηματογράφοι, απαγόρευση συγκοινωνιών και ταχυδρομικών υπηρεσιών, πρόστιμα σε χρήμα, μετοίκηση και φυλάκιση. Συγχρόνως, κρατούσαν ομήρους, σε ρόλο περιφρούρησης στρατηγικών στόχων, υπό την απειλή της εκτέλεσης, σε περίπτωση σαμποτάζ. Προσπαθούσαν να ακολουθήσουν ήπια πολιτική, γνωρίζοντας ότι σε αντίθετη περίπτωση ο λαός θα στρεφόταν αποφασιστικά στην υποστήριξη των αντιστασιακών κινήσεων. Βέβαια, από την άλλη, η Βέρμαχτ φοβόταν ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ στρατιωτών και κατοίκων, σε διάφορες περιοχές, αφού ήδη παρατηρούνταν δείγματα διάβρωσης της άκαμπτης γερμανικής ιδεολογίας. Όπως διαπίστωνε ο Γερμανός πρεσβευτής Άλτενμπουργκ, το 95% του ελληνικού λαού βρισκόταν στο πλευρό των συμμάχων.

Κάποιες αποτυχίες της Βέρμαχτ (κυρίως το παλλαϊκό ξεσήκωμα εναντίον της διείσδυσης των Βούλγαρων στη Β. Ελλάδα) έφεραν στις γερμανικές δυνάμεις σκλήρυνση της στάσης τους, αφού θεώρησαν ότι σε κάθε άλλη περίπτωση θα εκλαμβάνονταν ως αδυναμία και όχι ως μεγαλοψυχία. Το περίεργο είναι πως αρχικά οι τόποι που είχαν κατακτηθεί από Ιταλούς γνώριζαν ήδη τη βαρβαρότητα των αντίποινων και οι Γερμανοί ασκούσαν κριτική για άτοπη σκληρότητα, προσπαθώντας να κρατήσουν απόσταση από την αντίδραση αυτή.

Την τακτική των αντίποινων άρχισαν να εφαρμόζουν οι Γερμανοί από το τέλος του 1943 και μετά, με ιδιαίτερη βαρβαρότητα, προωθώντας την άποψη πως το αντιστασιακό κίνημα δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί χωρίς τη συμμετοχή του άμαχου πληθυσμού, άρα ήταν συνένοχος. Τη στάση που ακολούθησαν στη συνέχεια την ονόμασαν «δίκαιη σκληρότητα», θεωρώντας ότι έτσι θα προξενούσαν ένα σοκ στον πληθυσμό της υπαίθρου και θα τον απομάκρυναν από τις ομάδες ανταρτών. Ενώ η αρχική γραμμή ήταν δέκα εκτελεσμένοι για κάθε νεκρό Γερμανό, τα Ες Ες, με υπερβάλλοντα ζήλο, αύξησαν τη δόση σε 1:50.

Ο αυτόπτης μάρτυς

Ακόμα και ο διαβόητος Τσολάκογλου, ο πρωθυπουργός της κατοχής και των Γερμανών, απηύθυνε στον πρεσβευτή Άλτενπουργκ την υπ’ αριθμ. 1192/11.6.1942 ρηματική διακοίνωση στην οποία εξέθετε τη νομική διάσταση του ζητήματος των εκτελέσεων, με τη λογική των αντιποίνων. Διαμαρτυρόταν έντονα για τις εκτελέσεις αθώων πολιτών, επικαλούμενος το Διεθνές δίκαιο, επικαλούμενος τη σύμβαση της Γενεύης και γράφοντας: «όθεν δέον να τυγχάνωσι φιλανθρώπου μεταχειρίσεως, μη υποκείμενοι εν ουδεμία περιπτώσει εις μέτρα αντιποίνων. Η ζωή των δέον να τελεί υπό την προστασίαν της δικαστικής αρχής της κατεχούσης Δυνάμεως και υπό την εγγύησιν νομίμου δικαστικής διαδικασίας». Ο Άλτενμπουργκ δεν απάντησε στις ελληνικές διακοινώσεις, έχοντας μάλιστα το προηγούμενο του γιουγκοσλαβικού δικαστηρίου, το οποίο δικαίωσε τον Γερμανό Ναϊμπάχερ, που αντέδρασε στην εκτέλεση πενήντα ομήρων, για κάθε φονευμένο Γερμανό.

Από την άλλη πλευρά, όλες αυτές οι προσπάθειες συντριβής της Αντίστασης αποδεικνύονταν μάταιες, παρά τα αιματηρά αντίποινα των κατακτητών. Το περιέγραψε και ο Φέλμι, διοικητής του 68ου Σώματος Στρατού, αναφέροντας «ότι θα περάσει στρατοδικείο όσους προβαίνουν σε απερίγραπτες ενέργειες αντεκδίκησης, όλους τους ανόητους τουφεκισμού, τις πυρπολήσεις ολοκλήρων κοινοτήτων, διότι οι μέθοδοι αυτές ωθούσαν και το ειρηνόφιλο τμήμα του πληθυσμού στην αγκάλη των ανταρτών. Αντ’ αυτού ο στόχος πρέπει να είναι η εξόντωση των πραγματικών κομμουνιστών».

Ο Φέλμι κατέκρινε έντονα τις έξαλλες θέσεις του σφαγέα των Καλαβρύτων ως «σύγχυση των συμμοριτών με τους Έλληνες, εν γένει». Θεωρήθηκε ότι το ανθελληνικό μένος, η εξομοίωση του λαού με το αντιστασιακό κίνημα, έφερε αυτήν ακριβώς αυτήν την ταύτιση πιο κοντά στην πραγματικότητα και αντιστρατευόταν τα μακρόπνοα γερμανικά σχέδια «καταπολέμησης του Κομμουνισμού, για την οποία η αντικομμουνιστική μερίδα του ελληνικού πληθυσμού πρέπει να χρησιμοποιηθεί πλήρως, για να εκδηλωθεί φανερά και για να εξαναγκαστεί σε μιαν απροκάλυπτη εχθρότητα κατά της κομμουνιστικής μερίδας».

Όσο πλησίαζε το τέλος της Κατοχής, οι γερμανικές γνώμες για τον τρόπο της αποχώρησης διίσταντο, με κορυφαία εκδήλωση της εκδικητικότητας την πρόθεση να εκτελεστούν 2.000 κρατούμενοι στο Χαϊδάρι. Ευτυχώς δεν πρόλαβαν…