Αναστάτωση σε χιλιάδες συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ. Της Βικτωρίας Περβίζου

- Newsroom

Γράφει η Βικτώρια Περβίζου,

Δικηγόρος - Εργατολόγος με ειδίκευση στις Συντάξεις

Χιλιάδες συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ καλούνται να επιστρέψουν ποσά που καταβλήθηκαν επί σειρά ετών, ενώ ο Συνήγορος του Πολίτη ζητεί νομοθετική παρέμβαση για την προστασία των ευάλωτων δικαιούχων.

Τι έχει συμβεί και γιατί ο ΟΓΑ ζητεί πίσω τις βασικές συντάξεις;

Αναστάτωση προκαλούν σε χιλιάδες συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ οι συνεχείς επανέλεγχοι συντάξεων, οι οποίοι οδηγούν είτε στην περικοπή της βασικής σύνταξης είτε στην αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, ακόμη και μετά την πάροδο πολλών ετών από τη λήψη δεύτερης συνταξιοδοτικής παροχής.

Τι είναι η βασική σύνταξη και γιατί ο ΟΓΑ ζητεί την επιστροφή της;

Η βασική σύνταξη του πρώην ΟΓΑ αποτελεί μία ιστορική, μη ανταποδοτική παροχή, η οποία θεσπίστηκε αρχικά με τον Ν. 4169/1961. Πρόκειται για σύνταξη που χορηγούνταν χωρίς την καταβολή ασφαλιστικών εισφορών και αποτελούσε για δεκαετίες το μοναδικό σταθερό συνταξιοδοτικό εισόδημα των αγροτών.

Με τον Ν. 2458/1997 ιδρύθηκε ο Κλάδος Κύριας Ασφάλισης Αγροτών, στον οποίο η καταβολή ασφαλιστικών εισφορών κατέστη υποχρεωτική. Παράλληλα, οι καταστατικές διατάξεις του πρώην ΟΓΑ προβλέπουν ότι η βασική σύνταξη παύει να καταβάλλεται σε περίπτωση λήψης δεύτερης σύνταξης από άλλο δικαίωμα στο όνομα του συνταξιούχου.

Ωστόσο, κατά τα τελευταία χρόνια η περικοπή της βασικής σύνταξης δεν εφαρμοζόταν στην πράξη για την πλειονότητα των συνταξιούχων του ΟΓΑ που λάμβαναν δεύτερη συνταξιοδοτική παροχή. Ως αποτέλεσμα, αφενός δημιουργήθηκε η εύλογη πεποίθηση σε μεγάλη μερίδα συνταξιούχων ότι δικαιούνται να λαμβάνουν τη βασική σύνταξη παράλληλα με τη δεύτερη παροχή τους και, αφετέρου, σήμερα που ζητείται η επιστροφή των σχετικών ποσών, οι απαιτήσεις του φορέα έχουν διογκωθεί σημαντικά, καθιστώντας ιδιαίτερα δυσχερή έως και οικονομικά αδύνατη την άμεση εξόφλησή τους.

Τι έχει μεσολαβήσει και αναζητούνται σήμερα τα ποσά αυτά;

Μετά την πρόσφατη μετάπτωση του πληροφοριακού συστήματος του ΟΓΑ στο πληροφοριακό περιβάλλον του e-ΕΦΚΑ, η ταυτοποίηση των δικαιούχων που λαμβάνουν δύο συνταξιοδοτικές παροχές κατέστη πλέον άμεση. Ως εκ τούτου, ο πρώην ΟΓΑ έχει επιδοθεί σε εκτεταμένη αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθεισών βασικών συντάξεων.

Το ύψος των ποσών που αναζητούνται είναι, σε αρκετές περιπτώσεις, ιδιαίτερα υψηλό. Μάλιστα, για την είσπραξή τους εφαρμόζεται πρακτική παρακράτησης του συνόλου της καταβαλλόμενης σύνταξης μέχρι η οφειλή να περιοριστεί στο ύψος δώδεκα μηνιαίων συντάξεων, οπότε και επανεκκινεί η καταβολή της σύνταξης προς τον δικαιούχο.

Δυστυχώς, η πρακτική αυτή δεν συνάδει ούτε με τον προνοιακό και κοινωνικό χαρακτήρα που επί δεκαετίες εξέφραζε ο πρώην ΟΓΑ μέσω της συγκεκριμένης παροχής ούτε με τις αρχές ενός σύγχρονου κράτους δικαίου. Η Διοίκηση όφειλε να έχει μεριμνήσει εγκαίρως τόσο για την ορθή εφαρμογή της νομοθεσίας όσο και για την έγκαιρη ενημέρωση των συνταξιούχων, προκειμένου να αποφευχθεί η συσσώρευση υπέρογκων οφειλών.

Η διαχρονική αδυναμία του e-ΕΦΚΑ να αναπτύσσει εγκαίρως τα αναγκαία πληροφοριακά συστήματα και λογισμικά για την εφαρμογή της ασφαλιστικής νομοθεσίας έχει επανειλημμένα λειτουργήσει εις βάρος μιας ιδιαίτερα ευάλωτης κοινωνικής ομάδας, αυτής των συνταξιούχων.

Έντονες αντιδράσεις και παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη

Με ειδικό πόρισμα που απέστειλε προς την υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, και τη διοίκηση του e-ΕΦΚΑ, ο Συνήγορος του Πολίτη εισηγήθηκε την άμεση ανάληψη νομοθετικής πρωτοβουλίας για την αναθεώρηση του ισχύοντος πλαισίου, σε εναρμόνιση με τις γενικές διατάξεις που διέπουν την επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών.

Η Ανεξάρτητη Αρχή επισημαίνει την ανάγκη θέσπισης ειδικής ρύθμισης που θα προστατεύει τους συνταξιούχους από υπέρμετρες οικονομικές επιβαρύνσεις, διασφαλίζοντας ότι, ακόμη και μετά τον καταλογισμό τυχόν οφειλών, θα διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους για την κάλυψη των βασικών βιοτικών τους αναγκών.

Όπως υπογραμμίζεται στο πόρισμα, κάθε σχετική νομοθετική παρέμβαση οφείλει να κατοχυρώνει ένα επαρκές επίπεδο εισοδήματος για τους συνταξιούχους, ώστε να διασφαλίζονται συνθήκες αξιοπρεπούς διαβίωσης. Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόταση δεν έγινε αποδεκτή από τη διοίκηση του e-ΕΦΚΑ.

Τι πρέπει να προσέξουν οι συνταξιούχοι

Οι συνταξιούχοι που λαμβάνουν σχετικές ειδοποιήσεις ή πράξεις καταλογισμού οφείλουν να ελέγχουν προσεκτικά το περιεχόμενό τους. Ιδιαίτερη σημασία έχει να διαπιστωθεί εάν η απαίτηση του φορέα είναι νόμιμη, εάν έχουν τηρηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες, καθώς και εάν τίθεται ζήτημα παραγραφής των σχετικών αξιώσεων.

Παράλληλα, σε αρκετές περιπτώσεις εξετάζεται κατά πόσον ο συνταξιούχος είχε πράγματι υποχρέωση ενημέρωσης της Διοίκησης ή εάν ο ασφαλιστικός φορέας διέθετε ήδη τα απαραίτητα στοιχεία μέσω των ασφαλιστικών μητρώων και των ηλεκτρονικών διασταυρώσεων.

Σε κάθε περίπτωση, όπως επεσήμανε πρόσφατα και η Υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννα Ευθυμίου, το ζήτημα παραμένει ανοιχτό τόσο στο Υπουργείο Εργασίας όσο και στη Διοίκηση του e-ΕΦΚΑ και αναμένεται να εξεταστεί περαιτέρω υπό το πρίσμα των θεμελιωδών αρχών που διέπουν το σύστημα της Κοινωνικής Ασφάλισης.