Μια ξεχωριστή, αλλά συχνά παρερμηνευμένη, δομή του υγειονομικού χάρτη συνιστούν τα δημοτικά ιατρεία στην Ελλάδα, καθώς κινούνται σε μια «γκρίζα ζώνη» ανάμεσα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και το Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Τα δημοτικά ιατρεία σε όλη τη χώρα οργανώνονται από τους Δήμους και εντάσσονται στις αρμοδιότητες που αφορούν την πρόληψη και την προαγωγή της υγείας, από την ίδρυσή τους δεν έχουν ενσωματωθεί σε ένα σαφές και ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ενώ στην πράξη αναγνωρίζονται και λειτουργούν συμπληρωματικά προς την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, να μην αποτελούν επίσημο τμήμα της. Έτσι, παραμένουν ασαφή τόσο τα όρια των υπηρεσιών που παρέχουν όσο και το εύρος των ωφελούμενων που μπορούν να εξυπηρετήσουν.
Η περίπτωση του Δήμου Θεσσαλονίκης είναι ενδεικτική των δυνατοτήτων αλλά και των αδυναμιών του θεσμού. Σήμερα στην πόλη λειτουργούν τέσσερα δημοτικά ιατρεία, ένα στην Τριανδρία, στην οδό Καραϊσκάκη 4, ένα στη Β’ Κοινότητα στην οδό Μοναστηρίου 53-55, ένα στην Ε’ Κοινότητα και συγκεκριμένα στην περιοχή του Βαφοπούλειου, στην οδό Καπετάν Βαγγέλη και ένα ακόμα στην Άνω Πόλη στην οδό Ακροπόλεως 14.
Στο ίδιο πλαίσιο λειτουργεί και κοινωνικό φαρμακείο στην οδό Μοναστηρίου, ενώ υπάρχει και το Δημοτικό Πολυϊατρείο σε συνεργασία με τους «Γιατρούς του Κόσμου» στις Δωδεκαόροφες.
Η σημερινή διοίκηση του Δήμου προχώρησε στη δημιουργία των δύο νέων Δημοτικών Ιατρείων με την ανάληψη των καθηκόντων της στην Άνω Πόλη και στην Ε’ Κοινότητα τα τελευταία χρόνια, αξιοποιώντας χώρους εντός των ΚΑΠΗ των δύο κοινοτήτων. Παρά το γεγονός ότι ο στόχος είναι η άμεση εξυπηρέτηση των ηλικιωμένων, δεν υπήρξε αντίστοιχη ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό. Το γεγονός αναδεικνύει μια από τις βασικότερες προκλήσεις της λειτουργίας τους.
Δωρεάν υπηρεσίες
Όπως επισημαίνει στη «ΜτΚ» ο αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής, Αλληλεγγύης και Δημόσιας Υγείας Δημήτρης Σκούτας, σε επίπεδο υλικοτεχνικής υποδομής τα ιατρεία βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση, καθώς διαθέτουν σύγχρονο εξοπλισμό και μηχανήματα υψηλού κόστους, όπως υπερηχογράφους που φτάνουν έως και τις 100.000 ευρώ. Παράλληλα ο ρόλος των δημοτικών ιατρείων είναι κατεξοχήν κοινωνικός καθώς οι δομές αυτές απευθύνονται κυρίως σε ευάλωτες ομάδες.
«Οι επισκέπτες και οι ασθενείς μας είναι κυρίως ανασφάλιστοι, άτομα με χαμηλό εισόδημα, πρόσφυγες, άνεργοι αλλά και μέλη των ΚΑΠΗ. Οι υπηρεσίες μας παρέχονται δωρεάν, ενισχύοντας την πρόσβαση στην υγεία για όσους δυσκολεύονται να απευθυνθούν είτε στο ΕΣΥ είτε στον ιδιωτικό τομέα», αναφέρει ο αντιδήμαρχος.
Από πλευράς του, ο προϊστάμενος του τμήματος προστασίας και προαγωγής της δημόσιας υγείας του Δήμου Θεσσαλονίκης Σταμάτης Μπουτσιούκης, σημειώνει πως η ανταπόκριση των πολιτών είναι σημαντική.
Όπως αναφέρει στη «ΜτΚ», μέχρι σήμερα, περισσότεροι από 123.000 δημότες και κάτοικοι έχουν εξυπηρετηθεί, 1.000 επισκέψεις ενώ σε μηνιαία βάση τα ιατρεία δέχονται περίπου. Σύμφωνα με τα στοιχεία των υπηρεσιών, οι ωφελούμενοι δείχνουν σαφή προτίμηση στις δημοτικές δομές, καθώς εξασφαλίζουν ευκολότερη πρόσβαση σε ραντεβού και εκφράζουν υψηλό βαθμό ικανοποίησης από τις παρεχόμενες υπηρεσίες, όπως αποτυπώνεται σε αξιολογήσεις και ευχαριστήριες επιστολές.
«Αγκάθι» το ζήτημα της υποστελέχωσης
Παρά την αναμφισβήτητη χρησιμότητά τους και την καθημερινή θετική αποτίμηση από τους πολίτες, τα δημοτικά ιατρεία εξακολουθούν να λειτουργούν υπό καθεστώς αβεβαιότητας. Το βασικότερο πρόβλημα εντοπίζεται στην υποστελέχωση.
Το μόνιμο προσωπικό είναι εξαιρετικά περιορισμένο, καθώς περιλαμβάνει μόλις δύο ειδικούς ιατρούς, μία ιατρό χωρίς ειδικότητα, μία νοσηλεύτρια, μία μαία, μία επισκέπτρια υγείας και μία φυσικοθεραπεύτρια, χωρίς καμία διοικητική υποστήριξη. Οι διοικητικοί υπάλληλοι που υπήρχαν έχουν αποχωρήσει λόγω συνταξιοδότησης ή μετακίνησης και δεν έχουν αντικατασταθεί.
«Η καθημερινή λειτουργία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε συμβασιούχους εργαζόμενους και σε προγράμματα ΕΣΠΑ, γεγονός που δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για τη βιωσιμότητα των δομών. Οι συμβάσεις έργου ή ορισμένου χρόνου δεν διασφαλίζουν σταθερότητα ούτε στη στελέχωση, ενώ το ενδεχόμενο μη ανανέωσης των προγραμμάτων χρηματοδότησης θέτει σε κίνδυνο τη συνέχιση της λειτουργίας τους», αναφέρει ο αντιδήμαρχος. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, το ΕΣΠΑ λήγει το 2026 με πιθανή παράταση, αλλά το μοντέλο αυτό δεν επιτρέπει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και ανάπτυξη.
«Γενικότερα, βασική μας ανάγκη είναι η ενίσχυση σε ανθρώπινο δυναμικό. Σήμερα απασχολούνται 14 γιατροί διαφορετικών ειδικοτήτων, οι οποίοι μετακινούνται μεταξύ των ιατρείων ανάλογα με τις ανάγκες. Αν και προς το παρόν δεν παρατηρούνται μεγάλες αναμονές, στόχος του Δήμου Θεσσαλονίκης είναι η περαιτέρω ενίσχυση των δημοτικών ιατρείων, τόσο σε επίπεδο στελέχωσης όσο και προσέλευσης πολιτών. Οι δομές απευθύνονται κυρίως σε άτομα με χαμηλά εισοδήματα, ανέργους και άπορους, αλλά και σε μέλη των ΚΑΠΗ, τα οποία επιδιώκεται να προσεγγιστούν ακόμη περισσότερο», τονίζει ο κ. Σκούτας.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι τοπικό. Σε πανελλαδικό επίπεδο, τα δημοτικά ιατρεία δεν έχουν ενταχθεί σε ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο, παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες. «Αρχικά είχαν αντιμετωπιστεί ως ένας πιθανός προπομπός των κέντρων υγείας, χωρίς όμως να ακολουθήσει η απαραίτητη θεσμική κατοχύρωση.
Έτσι, ενώ στην πράξη μπορούμε να προσφέρουμε υπηρεσίες αντίστοιχες με εκείνες ενός γιατρού του ΕΣΥ, όπως συνταγογράφηση και διαγνωστικές εξετάσεις, δεν διαθέτουμε σαφές πλαίσιο λειτουργίας», αναφέρει από πλευράς του ο κ. Μπουτσιούκης.
Συνεχείς δράσεις
Ανεξαρτήτως από τα ζητήματά που υπάρχουν, τα δημοτικά ιατρεία αναπτύσσουν σημαντική δράση στον τομέα της πρόληψης και της αγωγής υγείας. Τα τελευταία δύο χρόνια υλοποιούνται σημαντικές δράσεις με στόχο την προάσπιση της δημόσιας υγείας.
Μεταξύ αυτών διενεργήθηκαν δωρεάν έλεγχοι για το ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής σε μέλη ΚΑΠΗ, προγράμματα ενημέρωσης μαθητών για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, σεμινάρια προετοιμασίας μητρότητας για εγκύους, δράσεις διατροφικής συμβουλευτικής, καθώς και δωρεάν σπιρομετρήσεις για την έγκαιρη διάγνωση αναπνευστικών παθήσεων.
Παράλληλα, μέσω του προγράμματος «Αγωγή Υγείας», πραγματοποιούνται επισκέψεις σε σχολεία από εξειδικευμένο προσωπικό, με στόχο την ενημέρωση και την πρόληψη σε θέματα στοματικής υγιεινής, οφθαλμολογικής υγείας, εφηβείας και διατροφής.
*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ στις 5.4.2026
