Η Ελλάδα που παράγει είναι η Ελλάδα που μπορεί να έχει εθνικό πλούτο να επενδύσει και να αναδιανείμει, η Ελλάδα που μπορεί να συνδυάσει την ευημερία χτυπώντας τις ανισότητες και τη δημοκρατία με συμμετοχή.
Πριν από μερικά χρόνια, ως πρόεδρος του «Δικτύου», συνεργάστηκα με το κορεατικό ερευνητικό ινστιτούτο KIRST, έναν από τους οργανισμούς που βρέθηκαν στην καρδιά του οικονομικού θαύματος της Νότιας Κορέας. Εκεί άκουσα μία φράση που εξηγεί μία ολόκληρη εθνική στρατηγική: «Εξαγωγές ή θάνατος». Δεν ήταν ένα σύνθημα. Ήταν η επιλογή μίας χώρας να επενδύσει στην έρευνα, την καινοτομία, τις πατέντες και την παραγωγικότητα. Οι εξαγωγές ήταν το αποτέλεσμα. Η παραγωγικότητα ήταν η αιτία.
Αυτό ακριβώς λείπει σήμερα από την Ελλάδα.
Η κυβέρνηση της ΝΔ πανηγυρίζει για τους ρυθμούς ανάπτυξης. Όμως η ανάπτυξη που στηρίζεται κυρίως στην κατανάλωση, στον τουρισμό και στην αύξηση της απασχόλησης με χαμηλούς μισθούς, δεν αρκεί. Η πραγματική οικονομία κρίνεται από την παραγωγικότητα. Και εκεί η χώρα υστερεί. Η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει ουσιαστικά στα επίπεδα του 2000, ενώ η απόστασή μας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μεγαλώνει. Χωρίς παραγωγικότητα δεν υπάρχουν ούτε υψηλοί μισθοί, ούτε βιώσιμη ευημερία, με αποτέλεσμα την φυγή ανθρώπων μικρής και μέσης ηλικίας προς χώρες του εξωτερικού.
Πριν ακριβώς από είκοσι χρόνια, στο βιβλίο μου «Η Έξυπνη Ελλάδα», υποστήριζα ότι οι χώρες που θα πρωταγωνιστούσαν στον 21ο αιώνα θα ήταν εκείνες που θα έμπαιναν πρώτες στην ψηφιακή εποχή. Δεν αξιοποιήσαμε ούτε την τρίτη ούτε την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση όσο έπρεπε. Δεν έχουμε το δικαίωμα να χάσουμε και την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτή προϋποθέτει βαθιές τομές στην εκπαίδευση και στη διοίκηση.
Το νέο παραγωγικό μοντέλο έχει πέντε λέξεις-κλειδιά: Παραγωγικότητα, έρευνα, καινοτομία, εξαγωγές, περιφέρεια.
Η παραγωγικότητα προϋποθέτει επιχειρήσεις που επενδύουν, μεγαλώνουν και εξάγουν. Έρευνα σημαίνει πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα με εξωστρέφεια χωρίς γραφειοκρατία που συνεργάζονται με την παραγωγή. Καινοτομία σημαίνει περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και όχι οικονομία χαμηλής προστιθέμενης αξίας. Εξαγωγές σημαίνουν μεταποίηση, αγροδιατροφή και βιομηχανία που κατακτούν διεθνείς αγορές. Η Περιφέρεια απαιτεί ανάπτυξη έξω από το αθηνοκεντρικό μοντέλο.
Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποκλείονται από τη χρηματοδότηση, το ενεργειακό κόστος παραμένει υψηλό, οι επενδύσεις στην έρευνα υπολείπονται της Ευρώπης, η γραφειοκρατία επιβραδύνει κάθε προσπάθεια και η δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να λειτουργεί περισσότερο ως εμπόδιο παρά ως μοχλός ανάπτυξης. Δεν αρκεί να απορροφώνται ευρωπαϊκά κονδύλια. Το ερώτημα είναι αν αναπτύσσεται μία διοίκηση που μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ιδιωτικούς συμβούλους και μία οικονομία που θα μπορεί να σταθεί χωρίς επιδοτήσεις.
Γι’ αυτό οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ εστιάζουν στην πραγματική οικονομία: Πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση, μείωση του ενεργειακού κόστους μέσα από την ενεργειακή δημοκρατία, σταθερό φορολογικό πλαίσιο, κίνητρα για επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία, σύνδεση πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, δημιουργία εξαγωγικών clusters, ψηφιακό μετασχηματισμό και συνεχή αναβάθμιση των δεξιοτήτων. Η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται με επιδόματα και επικοινωνιακές εξαγγελίες. Αυξάνεται με επενδύσεις στη γνώση, στην τεχνολογία και στον άνθρωπο.
Η Θεσσαλονίκη αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των αδυναμιών αυτού του μοντέλου. Πρωτεύουσα της Βόρειας Ελλάδας και μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα με την υπόλοιπη χώρα και επιπλέον τις συνέπειες του αθηνοκεντρικού κράτους: Υποδομές που καθυστερούν επί δεκαετίες, έλλειψη μητροπολιτικής διακυβέρνησης και μια εσωστρέφεια που δεν της επιτρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τη γεωγραφική και οικονομική της θέση.
Το περίφημο «νέο παραγωγικό μοντέλο», για το οποίο όλοι μιλούν επαναλαμβάνοντας την ίδια φράση, έχει γίνει ένα κενό νοήματος κλισέ.
Είναι, όμως, μία αναγκαία και δύσκολη πολιτική, η οποία πρέπει να εδράζεται σε ιδεολογία που λαμβάνει υπόψη της την ανάπτυξη με κοινωνική συνοχή. Και, όπως κάθε ομελέτα, δεν γίνεται χωρίς να σπάσουν αυγά. Χρειάζονται βαθιές μεταρρυθμίσεις, σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα, ένα κράτος που θα σταματήσει να παράγει γραφειοκρατία και θα αρχίσει να παράγει λύσεις. Ξέρουμε τι πρέπει να γίνει. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πια ποιο είναι το σχέδιο. Είναι ποιοι έχουν το θάρρος να το εφαρμόσουν.
Το ΠΑΣΟΚ έχει την εμπειρία, την γνώση και το πάθος για την αναγκαία πολιτική αλλαγή.
*Δημοσιεύθηκε στο ειδικό ένθετο της «ΜτΚ» για τη ΔΕΘ στις 05-06.09.2026
