Με τη νέα της συλλογή διηγημάτων «Είμαι αυτό που είμαι», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μετρονόμος, η Φανή Κεχαγιά στρέφεται στη μικρή φόρμα, επιχειρώντας μια πολυφωνική κατάδυση στις ταυτότητες που υιοθετούμε ή μας επιβάλλονται στην καθημερινότητά μας. Μέσα από 19 ιστορίες, ξεδιπλώνεται ένας κόσμος «αντιηρώων»: από ανθρώπους της διπλανής πόρτας μέχρι αλλόκοτες, σχεδόν παραμυθικές φιγούρες, όλοι τους σε μια διαρκή διαπραγμάτευση με το «είμαι» τους.
Από το μυθιστόρημα στο διήγημα
Η Φανή Κεχαγιά έχει στο ενεργητικό της ήδη δύο μυθιστορήματα. Η μετάβαση από τη μεγάλη στη μικρή φόρμα δεν είναι η συνήθης συγγραφική διαδρομή, ωστόσο για την ίδια προέκυψε σχεδόν οργανικά. «Υποθέτω πως το μυαλό μου είναι προγραμματισμένο να ξετυλίγει πρωτίστως μεγάλα κουβάρια… να στήνει τεράστια παζλ πολλών χιλιάδων κομματιών», σημειώνει, εξηγώντας πως συχνά μια ιδέα για διήγημα κατέληγε σε μυθιστόρημα.
Ίσως, τελικά, αυτή η στροφή να ήταν και μια ανάγκη αποφόρτισης: «Αφού επιβεβαίωσα στον εαυτό μου πως μπορώ να ανταποκριθώ… χαλάρωσα και αφέθηκα στο δομημένο παιχνίδισμα της σφιχτής φόρμας του διηγήματος».
Το βάρος του «είμαι»
Κεντρικός άξονας της συλλογής είναι ο ίδιος ο τίτλος, που αποτελεί μια φράση απλή, σχεδόν αυτονόητη, η οποία όμως κρύβει υπαρξιακές εντάσεις. Όπως αποκαλύπτει η συγγραφέας, κάθε διήγημα ξεκινά με το πρωτοπρόσωπο «είμαι».
«Ζόρικο ρήμα. Του βγάζουμε το λάδι καθημερινά… τρέφουμε μια λατρεία στον αυτοπροσδιορισμό», λέει χαρακτηριστικά. Και συμπληρώνει πως ο τίτλος λειτουργεί ως μια πράξη συμφιλίωσης: «Εντέλει, το “Είμαι αυτό που είμαι” ενέχει μία αυταποδοχή… ήθελα οι ήρωές μου να φτάνουν στη λυτρωτική αποδοχή του εαυτού τους».
Οι «αντιήρωες» της διπλανής πόρτας
Οι χαρακτήρες της Κεχαγιά δεν ανήκουν στον χώρο του ηρωικού, αλλά είναι πρόσωπα οικεία, συχνά εύθραυστα, ενίοτε οριακά. «Γιατί αυτοί οι χαρακτήρες είμαστε εμείς», εξηγεί. «Ο καθένας από μας είναι για κάποιον ‘άνθρωπος της διπλανής πόρτας’».
Η συγγραφέας επιμένει ότι, παρά την καθημερινότητά τους, οι ήρωές της δεν είναι στερεοτυπικοί: «Παραμένουν αναγνωρίσιμοι και οικείοι… έχουν μια εσάνς, ένα μικρό αντικαθρέφτισμα από εμάς».
Η αυτολογοκρισία και η αλήθεια της γραφής
Γράφοντας για οικείους τόπους και βιώματα, το ερώτημα της αυτολογοκρισίας προκύπτει σχεδόν αναπόφευκτα. «Αυτολογοκρίνεσαι διαρκώς… είναι αναπόφευκτο», παραδέχεται.
Ωστόσο, η ίδια επιλέγει τελικά την ελευθερία της έκφρασης: «Η καταγραφή της ‘αληθινής’ μου, απελευθερωμένης και γι’ αυτό απελευθερωτικής, συγγραφικής αλήθειας υπερίχυσε… αν αφεθείς στο ανελέητο σφυροκόπημα της ασφυκτικής αυτολογοκρισίας, πνίγεσαι συγγραφικά».
Η συγγραφέας ως «κλέφτρα» στιγμών
Σε μια από τις πιο ειλικρινείς της παραδοχές, η Κεχαγιά δεν διστάζει να αυτοχαρακτηριστεί: «Εγώ είμαι (νά το και το ‘είμαι’!) αναμφίβολα κλέφτρα». Και διευκρινίζει: «Προσωπικών στιγμών, φράσεων, βλεμμάτων, σιωπών… Κλέβω, ξεκάθαρα».
Μια ομολογία που φωτίζει τον τρόπο με τον οποίο η πραγματικότητα μετασχηματίζεται σε λογοτεχνία.
Οι ήρωες ως ζωντανές οντότητες
Η σχέση της συγγραφέως με τους ήρωές της είναι δυναμική, σχεδόν απρόβλεπτη. «Στην αρχή, ελάχιστα» τους γνωρίζει, λέει, καθώς συχνά την εκπλήσσουν οι ίδιοι οι χαρακτήρες της.
«Οι ήρωες… μού αποκαλύπτονται στην πορεία», σημειώνει, τονίζοντας ότι ένα μέρος τους παραμένει πάντα αινιγματικό. Και καταλήγει με μια φράση που συνοψίζει τη στάση της: «Σίγουρα τους σέβομαι και τους αγαπώ όλους. Ακόμη και τους αντιήρωες. Ειδικά αυτούς, τους ευγνωμονώ».
Ένας καθρέφτης για τον αναγνώστη
Στο «Είμαι αυτό που είμαι», η Φανή Κεχαγιά δεν αφηγείται απλώς ιστορίες, αλλά χαρτογραφεί την ανθρώπινη ανάγκη για ταυτότητα, αποδοχή και ελευθερία. Με μια γραφή που ισορροπεί ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το υπαινικτικό, προσφέρει έναν καθρέφτη στον αναγνώστη, όπου το «είμαι» δεν είναι ποτέ μονοσήμαντο, αλλά μια διαρκής, ανοιχτή αφήγηση.
