Η ηλεκτρική διασύνδεση του Ισραήλ με την Κύπρο, την Ελλάδα και την Ευρώπη, όπως και ο αγωγός μεταφοράς φυσικού αερίου Est med, ήταν προτάσεις του Ισραήλ. Ο Est med, έχει χαθεί από κάθε συζήτηση, γιατί, το φυσικό αέριο που παράγει το Ισραήλ αξιοποιείται για τις δικές του ανάγκες και το υπόλοιπο το στέλνει στην Αίγυπτο, όπου υγροποιείται και στην συνέχεια το πουλάει στις διεθνείς αγορές.
Έτσι έπαψε να ενδιαφέρεται και για το «Καλώδιο», μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Το καλώδιο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ξεκίνησε, ως ιδιωτικό έργο από Κύπριο επιχειρηματία, με το όνομα EuroAsia Interconnector, με στόχο να συνδέσει Ισραήλ-Κύπρο-Κρήτη-Αττική. Ο κύπριος επιχειρηματίας έπεισε τις κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου, να συνεργαστούν για την κατασκευή του και, το 2013 υπεγράφη το μνημόνιο Ελλάδα-Κύπρος-EuroAsia Interconnector, από τους αρμόδιους υπουργούς των δυο χωρών και την Κυπριακή ιδιωτική εταιρεία. Το πρότζεκτ εντάχθηκε στη λίστα των έργων «Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος».
Η ελληνική κυβέρνηση, το 2017, βλέποντας το έργο να βαλτώνει, ζήτησε τον διαχωρισμό του τμήματος Κρήτη-Αττική, για να το κατασκευάσει ως εθνικό έργο, κάτι που έγινε και πρόσφατα έχει ολοκληρωθεί.
Έτσι, έμεινε να κατασκευαστεί ουσιαστικά, ως διασυνοριακό έργο, μόνο το τμήμα Κύπρος-Κρήτη, αφού το Ισραήλ έπαψε να ενδιαφέρεται. Η Κυπριακή εταιρεία συνέχισε με πόρους από το Ευρωπαϊκό Ταμείο CEF, για την διαχείριση των οποίων, έγινε γνωστό ότι, ξεκίνησε έρευνα η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Το έργο βάλτωσε πάλι, έτσι, το 2022 εξαγοράστηκε η εταιρείας EuroAsia Interconnector, από τον ΑΔΜΗΕ, πληρώνοντας 48 εκ. ευρώ, μετονομάζοντάς την, σε Great Sea Interconnector(GSI).
Ο ΑΔΜΗΕ ανέθεσε σε Ιταλικό ερευνητικό σκάφος, την έρευνα του βυθού, για την καλύτερη όδευσή του και, στην Γαλλική εταιρεία Nexans την κατασκευή του καλωδίου.
Όταν, το ερευνητικό σκάφος έφθασε 300 μέτρα έξω από την αιγιαλίτιδα ζώνη της Κάσου, παρεμποδίστηκε από τις τουρκικές φρεγάτες, με αποτέλεσμα να αναβληθεί επ’ αόριστον η έρευνα και να καταρρεύσει η μετοχή της Γαλλικής εταιρείας, στο χρηματιστήριο του Παρισιού. Ο κ. Γεραπετρίτης το τερμάτισε λέγοντας: Έφυγε το ιταλικό σκάφος γιατί ολοκληρώθηκαν οι μελέτες.
Όμως, πρόσφατα, στην συμφωνία, που υπέγραψε ο ΑΔΜΗΕ με την Γαλλική Meridiam, παρουσία του Έλληνα Πρωθυπουργού, αναφέρονται ρητά οι μελέτες που πρέπει να γίνουν.
Στην Κύπρο, η οικονομική βιωσιμότητα του έργου αμφισβητήθηκε, ακόμη και από την Κυπριακή κυβέρνηση, αλλά και από κυπριακά κόμματα, με τους όρους που θέτει ο ΑΔΜΗΕ, θεωρώντας ότι χρεώνονται υπερβολικά οι Κύπριοι καταναλωτές, τόσο κατά την διάρκεια της κατασκευής, όσο και στην χρήση του.
Σύμφωνα με τα αρχικά χρονοδιαγράμματα των συμβάσεων, το καλώδιο έπρεπε να έχει ήδη ποντιστεί.
Θυμίζω ότι το κόστος του έργου, αρχικά είχε εκτιμηθεί σε 1,2 δις ευρώ, ανέβηκε σε 1,5 δις ευρώ και τελευταία το εκτιμούσαν ότι θα έφθανε σε 1,9 δις ευρώ, ενώ όλοι εκτιμούν ότι το τελικό κόστος του θα είναι πολύ υψηλότερο.
Η χρηματοδότηση θα ήταν δημόσια, αφού η ΕΕ θα έβαζε τα 670 εκ. ευρώ περίπου, και τα υπόλοιπα θα τα πλήρωναν οι Έλληνες και οι Κύπριοι καταναλωτές και μάλιστα από την φάση της κατασκευής του.
Η χρέωση θα εμφανιζόταν στις λεγόμενες «Ρυθμιζόμενες χρεώσεις»,
Ο Πρωθυπουργός πέρσι, μπροστά στην αδυναμία του να λύσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η υλοποίηση του έργου ηλεκτρικής σύνδεσης Κύπρου-Κρήτης, ανακοίνωσε μαζί με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, την ανάγκη να εκπονηθεί νέα τεχνική και οικονομική μελέτη βιωσιμότητας για το καλώδιο και ταυτόχρονα, την αναζήτηση ιδιώτη επενδυτή.
Τώρα, που την πλειοψηφία των μετοχών της εταιρείας «Ειδικού σκοπού», που θα ανήκει το «Καλώδιο», του κύριο του έργου δηλαδή, ανήκει στο Γαλλικό Fund, το οποίο, θα καταβάλει και την ανάλογη χρηματοδότηση, το κόστος του έργου θα μεγαλώσει, που σημαίνει οι Έλληνες και η Κύπριοι καταναλωτές θα επιβαρυνθούν περισσότερο.
Η κυβέρνηση, γνωρίζοντας, ότι στην πλειοψηφία των πολιτών υπάρχει η αίσθηση της αδυναμίας της να υπερασπιστεί αποφασιστικά στο πεδίο τις αναθεωρητικές προκλήσεις της Τουρκίας, ειδικά με τις επιλογές του Τράμπ, κάτι που επιβεβαίωσε και ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Ρούμπιο στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, όπως και πολλών χωρών της ΕΕ, στις εκλεκτικές συνεργασίες τους με την Τουρκία, έχει αναπτύξει ένα νέο αφήγημα, ιδιαίτερα έωλο και επικίνδυνο, αυτό των πληρεξούσιων πολυεθνικών, στις οποίες ανατίθεται η υπεράσπιση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Η Chevron ακυρώσει, το πολλάκις ακυρωμένο και παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και, η Meridiam, θα πείσει την Τουρκία, να μην αντιδράσει, στην πόντιση του Καλωδίου.
Ο Πρωθυπουργός μετά την υπογραφή της σύμβασης δήλωσε:
«Ο GSI βγάζει την Κύπρο από την ενεργειακή απομόνωση και ενδυναμώνει την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στον τομέα της ενέργειας».
Μεγάλα λόγια, για τον εντυπωσιασμό των πολιτών, μπροστά στις εκλογές, αφού η χωρητικότητα του καλωδίου είναι μόνο 1 GW και η μεσοσταθμική κατανάλωση στην Κύπρο είναι 5,6 GWΗ και υπερκαλύπτεται από την εσωτερική παραγωγή από ορυκτά καύσιμα και ΑΠΕ. Η Κύπρος, με μεγάλη καθυστέρηση βέβαια, κατασκεύασε δύο εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από το δικό της φυσικό αέριο, του οποίου η εξόρυξη, προβλέπεται να αρχίσει το 2028, και να κλείσει τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από μαζούτ και πετρέλαιο και πληρώνει υπέρογκα ποσά, για τους ρύπους που παράγουν.
Έτσι, για τη Κύπρο, αλλά και για την Ελλάδα, γεννιούνται μερικά κρίσιμα ερωτήματα, που πρέπει να απαντηθούν, από τις δυο κυβερνήσεις, φυσικά και από τα κόμματα της αντιπολίτευσης στην χώρα μας:
- Το πρώτο και πιο σημαντικό είναι, αν έχει αξιολογήσει το γεωπολιτικό ρίσκο, το όποιο, πέρα από την εθνική και γεωπολιτική σημασία, θα έχει και τεράστιο οικονομικό κόστος, από τις ποινικές ρήτρες που θα υπογραφούν.
- Ποιο το ανώτερο κόστος της επένδυσης και της απόσβεσής της, το κόστος λειτουργίας, ασφάλειας, συντήρησης και μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας, και πόσο θα κοστίζει στους Ελλαδίτες και Κύπριους καταναλωτές.
- Ειδικά στην Κύπρο, σχεδόν όλα τα κόμματα, αλλά και οι αρμόδιοι υπουργοί πιστεύουν, ότι θα πληγεί η τοπική παραγωγή από ΑΠΕ σήμερα και από κυπριακό φυσικό αέριο αύριο.
- Η Κύπρος, όπως δηλώνουν δημόσια τα περισσότερα κόμματα μπορεί να συνδεθεί ενεργειακά με την Ελλάδα και την Ευρώπη, αλλά αυτό μπορεί να οδηγήσει, κάτω από διαφορετικές συνθήκες και σε εξάρτηση, όπως και σε πιθανή δολιοφθορά στο Καλώδιο, να μείνει και από επαρκή ενέργεια.
- Η τελική συμφωνία Ελλάδας-Κύπρου, πότε θα υπογραφεί, για να παρουσιαστεί και το δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα κατασκευής του έργου;
Εδώ που φθάσαμε, το καλώδιο πρέπει να ποντιστεί, κυρίως για γεωπολιτικούς λόγους. Όμως, το γεωπολιτικό και το οικονομικό ρίσκο και τίμημα μπορεί να είναι μεγάλα, και δεν φαίνεται και τώρα, να υπάρχουν οι εγγυήσεις, απλώς η κυβέρνηση δημιουργεί ακόμη ένα προεκλογικό επικοινωνιακό «επίτευγμα». Οι τελευταίες πρωτοβουλίες της Γαλλίδας πρέσβεως στην Άγκυρα, όπως και η ενημέρωσή της από την Γαλλική εταιρεία, στην οποία ανήκει πλέον το καλώδιο, φαίνεται ότι καλύπτουν τις απαιτήσεις της Άγκυρας: Πρώτον να ενημερωθεί και δεύτερον να μην αλλάξει το status quo της περιοχής. Όμως ο τρόπος που έγιναν όλα αυτά τις τελευταίες ημέρες, δεν εγγυώνται την ομαλή συνέχεια.
Η κυβέρνηση μη δίνοντας το χρονοδιάγραμμα, των μελετών, της πόντισης και της λειτουργίας του καλωδίου, όλο και περισσότερο μας πείθει, ότι μια ένταση, μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, παραμονές εκλογών, να είναι και το κρυφό προεκλογικό χαρτί της για την Κυριακή των εκλογών.
