Μονοκλωνικά αντισώματα για Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον και πολλαπλή Σκλήρυνση αναζητούν Έλληνες από τις ΗΠΑ
Σε εργαστήρια του ΙΙΒΕΑΑ σε συνεργασία με το Στάνφορντ
Ελπίδα σε χιλιάδες ασθενείς έρχεται να δώσει το λογισμικό που ανέπτυξαν τρεις καθηγητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα και αφορά τη διάγνωση της νόσου Πάρκινσον, με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόκειται για ένα επαναστατικό «εργαλείο», η χρήση του οποίου θα διευκολύνει το έργο γιατρών, φαρμακοβιομηχανιών και φυσικά τη ζωή του ίδιου τους ασθενούς.
Ο Άγγελος Μπαρμπούτης, με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα είναι ένας από τους τρεις επιστήμονες που ανέπτυξαν το λογισμικό neuropacs. Ο ίδιος σπούδασε στο τμήμα Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το 2003 έφυγε από την Ελλάδα για να συνεχίσει τις σπουδές του στη Γλασκόβη.
Από το 2004 μέχρι και σήμερα διαπρέπει στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα όπου πλέον κατέχει τη θέση του καθηγητή στο Ινστιτούτο Ψηφιακού Κόσμου (Digital Worlds Institute at the University of Florida).
Εξηγεί πως πρόκειται για ένα Ινστιτούτο που αποτελεί τον συνδετικό κρίκο πολλών επιστημών, με τον ίδιο να είναι Μηχανικός Πληροφορικής και να συνεργάζεται στο τμήμα του με καθηγητές που προέρχονται από τις Ψηφιακές Τέχνες, το Παιδαγωγικό κ.α..
«Το Ινστιτούτο ιδρύθηκε πριν από 25 χρόνια ως μία σύμπραξη του Πολυτεχνείου, με τη Σχολή Καλών Τεχνών και το Τμήμα Δημοσιογραφίας και Επικοινωνίας όπου, διδάσκουμε πώς να φτιάχνει κάποιος βιντεοπαιχνίδια και εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας. Οι φοιτητές εκπαιδεύονται, μεταξύ άλλων και στην κατασκευή εργαλείων προσομοίωσης» περιγράφει ο κ. Μπαρμπούτης στο emakedonia.gr.
Η έρευνα
To 2020 o κ. Μπαρμπούτης μαζί με άλλους δύο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, τον Νευρολόγο Michael Okun (Διευθυντής στο Νευρολογικό Ινστιτούτο Fixel) και τον νευροεπιστήμονα David Vaillancourt που ασχολείται με θέματα δυσκινησίας έλαβαν από το National Institute of Health χρηματοδότηση για να τρέξουν το συγκεκριμένο project, με ορίζοντα ολοκλήρωσής του την πενταετία.
Στην ουσία πρόκειται για τη διάγνωση του Πάρκινσον, με ψηφιακό τρόπο.
«Κατασκευάσαμε ένα πλήρως ψηφιακό εργαλείο που επεξεργάζεται τις ιατρικές εικόνες και παρέχει με μεγάλη ακρίβεια μία διάγνωση την οποία θα συμβουλευθεί ο γιατρός που φυσικά θα κάνει τη δική του τελική διάγνωση» περιγράφει.
Στο πλαίσιο της έρευνας, οι επιστήμονες έπρεπε να συλλέξουν από γιατρούς 21 νοσοκομειακών κέντρων (19 στις ΗΠΑ και 2 στον Καναδά), δεδομένα από τρεις διαφορετικές νόσους του Πάρκινσον: το Πάρκινσον και άλλες δύο νόσους (multiple system atrophy και progressive supranuclear palsy) που είναι παρόμοιες και δυσχεραίνουν σημαντικά τη διάγνωση.
«Πρόκειται για τα parkinsonian syndromes (σύνδρομα παρεμφερή του Πάρκινσον με παρόμοια συμπτώματα), τα οποία σύμφωνα με στατιστικά διαγνωστικά δεδομένα η πιθανότητα να διαγνωστεί κανείς έγκαιρα για το ποια από τις τρεις νόσους έχει κυμαίνεται μεταξύ 55%-75%. Καταλαβαίνετε πως όταν κανείς βρίσκεται στο 55%, τα ποσοστά δεν είναι ικανοποιητικά. Οι θεραπείες για κάθε πάθηση είναι διαφορετικές.
»Η νόσος Πάρκινσον αντιμετωπίζεται με τη μέθοδο deep brain stimulation όπου στην ουσία τρυπούν το κρανίο του ασθενούς και με ηλεκτρόδια κάνουν μικρά ηλεκτροσόκ, σε συγκεκριμένα σημεία του εγκεφάλου. Εάν όμως κάποιος δεν έχει Πάρκινσον και ανήκει στις άλλες δύο κατηγορίες, πρόκειται για μία πολύ ακριβή και επίπονη διαδικασία. Εμείς λοιπόν θέλαμε να βελτιώσουμε το ποσοστό έγκυρης διάγνωσης. Σύμφωνα με τα δεδομένα που δημοσιεύσαμε το 2025 στο Journal of American Medical Association (JAMA) Neurology δείξαμε ότι μπορούμε με το λογισμικό που αναπτύξαμε, να διαγνώσουμε με επιτυχία 96% μία μαγνητική τομογραφία» εξηγεί ο κ. Μπαρμπούτης.
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η συλλογή των δεδομένων και η σωστή κατανομή τους.
«Λαμβάναμε τα δεδομένα από τους γιατρούς και τους ασθενείς που συμμετείχαν στο ερευνητικό πρόγραμμα και στη συνέχεια, αυτά τα δεδομένα αξιολογήθηκαν από δύο ανεξάρτητους νευρολόγους. Έτσι είχαμε το πόρισμα τριών διαφορετικών γιατρών ώστε να αξιολογήσουμε σωστά σε ποια από τις τρεις κατηγορίες ανήκει ο ασθενής. Στις περιπτώσεις όπου υπήρχε διαφωνία, τα δεδομένα αυτά δεν τα περιλαμβάναμε στην ανάπτυξη του λογισμικού».
To neuropacs
Στις συμβατικές υποχρεώσεις της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου της Φλόριντα ήταν το λογισμικό που ανέπτυξαν, με την ονομασία neuropacs, να πάρει έγκριση από τον αμερικανικό κρατικό φορέα τροφίμων και φαρμάκων FDA προκειμένου να μπορεί να χρησιμοποιείται ως ιατρικό εργαλείο στα νοσοκομεία. «Πρόκειται για μία δύσκολη διαδικασία που απαιτεί πάρα πολλά δεδομένα προκειμένου να αποδεικνύεται χωρίς καμία αμφιβολία ότι όντως το λογισμικό λειτουργεί όπως πρέπει. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τα φάρμακα, το neuropacs έπρεπε να συνοδεύεται από ενδείξεις και αντενδείξεις. Δεν μπορεί δηλαδή να χρησιμοποιηθεί σε έναν ασθενή που έχει κάποια άλλη πάθηση ή νόσο. Θα πρέπει να έχει συμπτώματα της νόσου Πάρκινσον και, ο γιατρός να δυσκολεύεται να καταλάβει ένα πρόκειται για parkinsonian syndromes. Καταθέσαμε την αίτησή μας στον FDA το 2024 και λάβαμε την έγκριση πριν από δύο εβδομάδες» περιγράφει.
Καθότι πρόκειται για ερευνητικό πρόγραμμα που ανέπτυξαν καθηγητές του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, το τελικό προϊόν, το λογισμικό δηλαδή σε μαζική παραγωγή και χρήση πρέπει να περάσει σε εταιρίες. «Με τη βοήθεια του Πανεπιστημίου μετατρέπουμε πλέον την εφεύρεση σε προϊόν, μέσω νεοφυούς επιχείρησης που αναπτύξαμε για αυτόν το σκοπό. Μαζί με τον καθηγητή David Vaillancourt παρακολουθήσαμε προγράμματα επιχειρηματικότητας που προσφέρει το Πανεπιστήμιο προκειμένου να εκπαιδευτούμε στους τρόπους εμπορευματοποίησης της εφεύρεσής μας που κάνει τη θεραπεία και τη διάγνωση πολύ πιο αποτελεσματική».
Όπως είναι προφανές ήδη υπάρχει έντονο ενδιαφέρον από νοσοκομεία αλλά και φαρμακευτικές εταιρίες. «Για να αναπτύξεις μία θεραπεία για το Πάρκινσον πρέπει πρώτα να την δοκιμάσεις σε ασθενείς που έχουν τη νόσο. Όμως όταν η διάγνωση δεν είναι ακριβής και πάσχουν από parkinsonian syndromes έχουμε την ανάπτυξη φαρμάκων τα οποία όμως δεν αδειοδοτούνται καθώς χορηγούνται σε λάθος ασθενείς κι έτσι αποδεικνύονται μη αποδοτικά για Πάρκινσον. Υπάρχει λοιπόν έντονο ενδιαφέρον για την έγκυρη διάγνωση της νόσου ώστε να αναπτυχθούν σωστές θεραπείες. Επίσης, έντονο ενδιαφέρον υπάρχει από Νευρολόγους, πολλοί εκ των οποίων συμμετείχαν στην έρευνα. Εντυπωσιάστηκαν από τα αποτελέσματα καθώς υπήρχαν περιπτώσεις που είχαν τοποθετήσει έναν ασθενή στην χ πάθηση και διαπίστωσαν πως ο αλγόριθμος έδειξε κάτι άλλο.
»Δυστυχώς κάποιοι από τους ασθενείς, μεγάλης ηλικίας, πέθαναν. Στο πλαίσιο του προγράμματος υπήρχε η δυνατότητα, εάν το επιθυμούσε η οικογένεια του ασθενούς, να δωρίσει τον εγκέφαλο του θανόντος ώστε να προχωρήσουμε σε νεκροψία. Εκεί λοιπόν μπορούσαμε να ξέρουμε με απόλυτη ακρίβεια την αλήθεια, από ποια μορφή εκφυλισμού έπασχαν. Με αυτόν τον τρόπο αποδείξαμε ότι τα αποτελέσματα του λογισμικού που αναπτύξαμε ήταν σε πολύ μεγάλο ποσοστό (94%) σύμφωνα με τα πορίσματα των νεκροψιών. Άρα, θα μπορούσαμε να ξέρουμε με μεγάλη ακρίβεια την αλήθεια, πολλά χρονιά πριν πεθάνει ο ασθενής».
Ψηφιακή ενοποίηση εφαρμογών
Για να αναπτυχθεί το neuropacs σε χώρες εκτός Αμερικής απαιτείται η εξουσιοδότηση, του αρμόδιου κρατικού φορέα κάθε χώρας. «Σε αυτή τη φάση επικεντρωνόμαστε στην Αμερική όπου τα νοσοκομεία έχουν ήδη εγκατεστημένο λογισμικό, αντίστοιχο της Amazon. Για παράδειγμα η Microsoft έχει αναπτύξει το Nuance όπου υπάρχει μία τεράστια γκάμα από ψηφιακά τεστ που μπορεί να επιλέξει ο γιατρός, ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς του. Σε αυτήν την πλατφόρμα μπορεί να συμπεριληφθεί το neuropacs» αναφέρει ο κ. Μπαρμπούτης.
Ο ίδιος τέλος τονίζει τη σπουδαιότητα της σύμπραξης των επιστημών που είναι και αυτή που προωθεί τις ανακαλύψεις και οδηγεί τελικώς σε εφευρέσεις.
«Εάν δεν συνεργαζόμασταν τρεις τόσο διαφορετικοί επιστήμονες (ένα γιατρός, ένας νευροεπιστήμονας και ένας επιστήμονας της πληροφορικής) προσφέροντας ο καθένας κάτι τελείως διαφορετικό, δεν θα είχαμε αυτό το αποτέλεσμα. Επίσης είναι πολύ σημαντικό, τα Πανεπιστήμια να προσφέρουν προγράμματα που θα δώσουν τη δυνατότητα σε επιστήμονες να μετατρέψουν τις εφευρέσεις τους σε προϊόντα. Δυστυχώς, τα Πανεπιστήμια μένουν στις εφευρέσεις και στις πατέντες που δεν προχωρούν παραπέρα. Εξίσου σημαντική φυσικά είναι η συμβολή και στήριξη της πολιτείας».
