Μια δούλα που δεν σιωπά και μια Εκάβη που αποκαθηλώνεται

Η απόλυτη προσωποποίηση των δεινών αλλά από την πλευρά του θύτη και όχι του θύματος: αυτή είναι η Εκάβη του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη. Στον μονόλογο «Εγώ, μια δούλα», ο θεατρικός συγγραφέας εμπνέεται από την «Εκάβη» του Ευριπίδη και αντιστρέφει τον μύθο προσεγγίζοντας την τραγική βασίλισσα μέσα από τα μάτια της ανώνυμης, πιστής δούλας της.

«Θα πρέπει να ξεχάσουμε όσα ξέρουμε για την προσωπικότητα και το συμβολισμό της Εκάβης» λέει η σκηνοθέτιδα Στέλλα Τσιροπινά στο emakedonia.gr με αφορμή την πρεμιέρα της παράστασης αυτό το Σάββατο στο Θέατρο Τ. Όπως εξηγεί, το κείμενο αφορμάται από τον στίχο 890* της τραγωδίας, όπου παρουσιάζεται μια ανώνυμη δούλα που της ζητείται να εκτελέσει την εντολή της βασίλισσάς της. «Η εντολή αυτή είναι κάτι για το οποίο στην πραγματικότητα η δούλα θα χρειαστεί να επανέλθει με αυτό το θεατρικό κείμενο για να τα βρει με τη συνείδησή της.»

Συγκεκριμένα, η εντολή που δίνει η Εκάβη στη δούλα είναι να πάει να φέρει τον Πολυμήστορα, τον βασιλιά της Θράκης, στον οποίο είχε εμπιστευθεί τον τελευταίο της εν ζωή γιο, τον Πολύδωρο, δίνοντας βέβαια και ένα θησαυρό. Ο Πολυμήστορας για να αρπάξει το θησαυρό σκοτώνει τον γιο και έτσι λοιπόν η Εκάβη συλλαμβάνει ένα σχέδιο εκδίκησης, να καλέσει δηλαδή τον Πολυμήστορα μαζί με τα παιδιά του ώστε να τους σκοτώσει. Η δούλα είναι το εκτελεστικό όργανο.

«Το κείμενο ισορροπεί ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό στοιχείο. Η παράσταση βασίζεται στο ότι η δούλα κατηγορείται για κάτι, το οποίο η ίδια το θεωρεί πταίσμα μπροστά σε αυτό, το οποίο την ανάγκασε να πράξει η βασίλισσά της. Με λίγα λόγια έχουμε ένα αναποδογύρισμα του μύθου. Η Εκάβη δεν είναι πια η προσωποποίηση του απόλυτου θρήνου, ούτε το σύμβολο της μάνας που θρηνεί για όλα τα δεινά που συνέβησαν στην Τροία αλλά και στην ίδια. Μη ξεχνάμε ότι στη μυθολογία σκοτώθηκαν όλοι οι γιοι της. Εδώ δίνεται μια άλλη διάσταση αυτής της γυναίκας, στην οποία, τυφλωμένη από την ανάγκη για εκδίκηση, εκδικείται με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο έχει πάθει όλα αυτά τα δεινά. Πρακτικά απαντά με βία στη βία που έχει δεχθεί.»

Σύμφωνα με την σκηνοθέτιδα, η δούλα τα πραγματεύεται όλα αυτά με έναν εντελώς σύγχρονο τρόπο και με μια εντελώς σύγχρονη μιλιά, που μας αφορά όλους. «Στην πραγματικότητα μας παρουσιάζονται όλα τα ανθρώπινα και πανανθρώπινα ζητήματα. Ο πόλεμος, η βία, η υποταγή στην εξουσία: όλα είναι ανοιχτά, είναι δίπλα μας και δυστυχώς είναι επίκαιρα.» 

Για την ίδια, η δούλα είναι η φωνή του πραγματικού θύματος, του ανθρώπου που θα υποστεί όλες τις συνέπειες ενός πολέμου, όλες τις συνέπειες των εντολών μιας εξουσίας. Ένα άτομο που εκείνη τη στιγμή που πρέπει να πει το "όχι" δεν το λέει και αυτό είναι κάτι που τη βασανίζει. «Το πώς λέμε το μεγάλο “ναι” ή το μεγάλο “όχι”, που έλεγε και ο Καβάφης, είναι κάτι που μας αφορά όλους. Συνέχεια καλούμαστε να πάρουμε τέτοιες αποφάσεις σε διάφορες στιγμές της ζωής μας, είτε είναι μικρές και λιγότερο σημαντικές είτε καθοριστικές. Και η δούλα έχει την επιλογή να αρνηθεί και ας έχουν αποδοθεί οι ρόλοι τους εξαρχής: η μία γνωρίζει ότι είναι δούλα και η άλλη ότι είναι Βασίλισσα. Ωστόσο, η μία μπορεί να διαπραγματευτεί τον ρόλο της, ενώ η άλλη δεν έχει αμφισβητήσει ποτέ τον δικό της. Και με αυτή την έννοια, η παράσταση απομυθοποιεί τα σύμβολα και τους προκαθορισμένους ρόλους. Η Εκάβη αποκαθηλώνεται» εξηγεί.

Τον ρόλο της δούλας αναλαμβάνει η πολλά υποσχόμενη Ανθούλα Χαιροπούλου η οποία, σύμφωνα με την κ. Τσιροπινά, φέρνει στη ζωή «μια δούλα με άποψη, με τσαγανό, με φωνή, που βγαίνει στη σκηνή πραγματικά για να τα πει τώρα πια και όχι να διστάσει όπως τότε στο στίχο 890 όπου ήταν μουγκή». Όπως λέει χαρακτηριστικά, «δίνει σάρκα, οστά, συναίσθημα και συγκίνηση σε αυτόν τον ρόλο, εκφράζοντας όλη την γκάμα των προσόντων της, φωνητικά, σωματικά, κινησιολογικά». 

Το έργο θέλει με λίγα λόγια να δείξει πως ο ταπεινός άνθρωπος ανεξαρτήτως τόπου και εποχής, αντιμετωπίζει διαχρονικά τις ίδιες καταστάσεις. «Είναι ανατριχιαστικό το πόσο κοντά είναι όλα αυτά τα θέματα που έχουν απασχολήσει τον άνθρωπο ήδη από τον τρωικό πόλεμο και πόσο δεν έχουν επιλυθεί στην ουσία τους. Είναι κάποια ζητήματα είναι πυρηνικά της ανθρώπινης σκέψης, συνείδησης, ενέργειας, απαντήσεων, συμπεριφορών. Το έργο μιλάει για την ευθύνη του ταπεινού ανθρώπου, που δεν μπορεί να πει όχι. Εδώ δηλαδή μιλάμε για ηθική: ηθική όμως που ξεπερνάει το χρόνο, τις εποχές και είναι πανανθρώπινη», Στην παράσταση, μέσα από τη μορφή της δούλας παρουσιάζεται πάρα πολύ καλά και η Εκάβη όπως και πολλοί άλλοι ήρωες που σχετίζονται όπως ο Οδυσσέας, ο Πολυμήστορας, οι άλλες δούλες. Μία γυναίκα εκπροσωπεί την εξουσία και μία γυναίκα την υποταγή. Μία γυναίκα λαϊκή και μία γυναίκα που προέρχεται και ενσαρκώνει την πιο υψηλή τάξη. Ο Βαγγέλης Χατζηγιανίδης δίνει την ευκαιρία σε αυτή τη δούλα να μιλήσει, δίνει δηλαδή τον λόγο στον ταπεινό, ανώνυμο άνθρωπο, που υποτάσσεται και ίσως κάποιες φορές συμβιβάζεται. Αυτή η δούλα μια μας κάνει να συγκινούμαστε, να γελάμε, να συναισθανόμαστε. Αυτή η δούλα είμαστε εμείς.»

Μια παράσταση που έρχεται από… μακριά

Η συγκεκριμένη «δούλα» έρχεται από μακριά και συγκεκριμένα από την Χίο. Την παραγωγή της παράστασης υπογράφει το ανεξάρτητο καλλιτεχνικό σχήμα Ε.Θ.Ο.Σ Αιγαίου. Το Ε.Θ.Ο.Σ είναι αρτικόλεξο και προέρχεται από τις λέξεις εθιμομάθεια, θέατρομάθεια, ομοιρομάθεια και συνεμάθεια. 

Η ομάδα έρχεται για πρώτη φορά να παίξει στη Θεσσαλονίκη, για την Στέλλα Τσιροπινά όμως αυτό το ταξίδι είναι και μια επιστροφή στα παλιά της στέκια αφού εδώ σπούδασε. «Ευτύχησε» στα φοιτητικά της χρόνια να έχει καθηγητή τον Νικηφόρο Παπανδρέου, τελείωσε την Φιλοσοφική και στη συνέχεια έκανε μεταπυχιακό και διδακτορικό στη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ και επέστρεψε στη Χίο. Ααχολήθηκε ξανά με το θέατρο «όταν ήρθε το πληρώμα του χρόνου» ενώ παράλληλα είναι και φιλόλογος. Αγαπά πολύ το θέατρο και το θεωρεί μάλιστα ως κομβικό σημείο για την εκπαίδευση των παιδιών. Για αυτό άλλωστε ασχολείται πολύ και με το μαθητικό θέατρο. Αν όμως το θέατρο έχει δυσκολίες στη Θεσσαλονίκη και την περιφέρεια, στα νησιά η κατάσταση είναι ακόμα πιο δύσκολη. «Είμαστε τα αδικημένα χώματα της περιφέρειας» λέει χαρακτηριστικά. «Ζω πάρα πολλά χρόνια στη Χίο και να είστε βέβαιοι ότι εάν δεν μας κινούσε -ίσως ακουστεί κοινότυπο αυτό- η αγάπη και η αφοσίωση για αυτό το οποίο προσπαθούμε να κάνουμε, δεν θα κάνουμε τίποτα. Είμαστε όμως χαρούμενοι γιατί εκτός του ότι κάνουμε αυτό που αγαπάμε, σε αυτό το σχήμα επικοινωνούμε και με έναν τρόπο που είναι πάρα πολύ αποτελεσματικό -ειδικά με την ηθοποιό τολμώ να σας πω ότι έχουμε αλληλοσυμπληρωθεί- και αυτό είναι μία πραγματικά ευτυχισμένη στιγμή, ή καλύτερα... πολλές ευτυχισμένες στιγμές. Και αφού μπορούμε να το κάνουμε, έστω κι έτσι, μας αρκεί.»

*Στίχος 890 - Εκάβη Ευριπίδη

 καὶ σὺ Θρῃκὶ πλαθεῖσα ξένῳ
λέξον· Καλεῖ σ᾽ ἄνασσα δή ποτ᾽ Ἰλίου
Ἑκάβη, σὸν οὐκ ἔλασσον ἢ κείνης χρέος,
καὶ παῖδας, ὡς δεῖ καὶ τέκν᾽ εἰδέναι λόγους
τοὺς ἐξ ἐκείνης. 

Μετάφραση 

(Σε μια δούλα της.)
Εσύ
τράβα να βρεις τον φίλο τον Θρακιώτη
και πες του: η άλλοτε βασίλισσα της Τροίας,
η Εκάβη, σε καλεί, για το δικό σου
συμφέρον πιο πολύ κι όχι για το δικό της,
να πας μαζί με τα παιδιά σου.
Γιατί πρέπει και κείνα να μάθουνε
τα όσα θα σου πει.

Πηγή μετάφρασης: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

INFO

Εγώ, μια δούλα 

Χώρος: Θέατρο Τ, Αλεξάνδρου Φλέμιγκ 16, 546 42, Θεσσαλονίκη
Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Σάββατο 24 Οκτωβρίου 2026 στις 19:15 και 21:15 |
Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026 στις 18:45 και 20:45
Διάρκεια παράστασης: 55 λεπτά
Τιμές εισιτηρίων: 14 ευρώ κανονικό | 10 ευρώ μειωμένο (φοιτητών & ΑμεΑ)
Αγορά εισιτηρίων: https://promae.gr/event/theatr...
Πρόσβαση με Μετρό: Στάση Φλέμινγκ (10 λεπτά με τα πόδια)