Νεανική παραβατικότητα: Η έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης μέσα στην οικογένεια στην κορυφή των αιτιών

Η έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης μέσα στην οικογένεια αναδεικνύεται ως ο σημαντικότερος παράγοντας που συνδέεται με τη νεανική παραβατικότητα, σύμφωνα με τις απαντήσεις τόσο του γενικού πληθυσμού όσο και των ίδιων των νέων που συμμετείχαν στη σχετική έρευνα.

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στη Θεσσαλονίκη, στην ημερίδα για την πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας που διοργανώνει η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ) και την Περιφερειακή Ένωση Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΕΔΚΜ), με βασικό αντικείμενο την παρουσίαση του «Σχεδίου Δράσης» για την πρόληψη του φαινομένου.

Η μελέτη περιλαμβάνει δύο ποσοτικές έρευνες:

• 1.400 άτομα ηλικίας άνω των 17 ετών συμμετείχαν στην έρευνα για τον γενικό πληθυσμό.
• 600 νέοι ηλικίας 16 έως 24 ετών συμμετείχαν στη δεύτερη έρευνα, που επικεντρώνεται στις νεότερες ηλικίες.

Πάνω από 9 στους 10 βλέπουν αύξηση της νεανικής παραβατικότητας

Η αντίληψη ότι η νεανική παραβατικότητα βρίσκεται σε άνοδο είναι σχεδόν καθολική και στις δύο ηλικιακές ομάδες:

• 95,3% του γενικού πληθυσμού θεωρεί ότι η νεανική παραβατικότητα έχει αυξηθεί.
• 90,6% των νέων ηλικίας 16-24 ετών έχει την ίδια άποψη.

Η εικόνα διαφοροποιείται, ωστόσο, όταν η ερώτηση αφορά την άμεση γνώση κάποιου περιστατικού:

• Στον γενικό πληθυσμό, 29,5% δηλώνει ότι γνωρίζει κάποιο περιστατικό, ενώ 69,2% απαντά αρνητικά.
• Στους νέους 16-24 ετών, το ποσοστό όσων γνωρίζουν περιστατικό ανεβαίνει στο 43,1%, ενώ 50,7% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει.

Τα στοιχεία δείχνουν έτσι ότι οι ίδιοι οι νέοι έχουν συχνότερα άμεση εικόνα περιστατικών στο κοινωνικό ή οικογενειακό τους περιβάλλον.

Η οικογένεια στην πρώτη θέση

Στο ερώτημα για τους παράγοντες που θεωρούν ότι συνδέονται με τη νεανική παραβατικότητα, η έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στο οικογενειακό περιβάλλον βρίσκεται στην κορυφή.

Στον γενικό πληθυσμό οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου που καταγράφονται είναι:

• Έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στην οικογένεια: 64,9% «πολύ» και 23,4% «αρκετά».
• Κοινωνική αποστασιοποίηση και εθισμοί – διαδίκτυο, βιντεοπαιχνίδια, ναρκωτικά: 61,3% «πολύ» και 23,1% «αρκετά».
• Βίαια πρότυπα από ΜΜΕ, social media και βιντεοπαιχνίδια: 61,1% «πολύ» και 19,2% «αρκετά».
• Αξιακή κρίση, ατομικισμός, ανταγωνισμός και κανονικοποίηση της βίας: 56,1% «πολύ» και 26% «αρκετά».
• Κρίση του σχολείου και υποβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας: 44,1% «πολύ» και 29,2% «αρκετά».

Στην οικογένεια στρέφουν, όμως, το βλέμμα και οι ίδιοι οι νέοι. Στην κλίμακα αξιολόγησης από το 1 έως το 5, οι παράγοντες κατατάσσονται ως εξής:

• Έλλειψη επικοινωνίας και επίβλεψης στην οικογένεια: 4,52
• Κοινωνική αποστασιοποίηση και εθισμοί: 4,42
• Βίαια πρότυπα στα μέσα: 4,34
• Αξιακή κρίση και κανονικοποίηση της βίας: 4,33
• Κρίση του σχολείου: 4,10
• Απουσία συνεργασίας σχολείου – οικογένειας: 4,05

Η μελέτη διευκρινίζει ότι τα παραπάνω αποτυπώνουν τις αντιλήψεις των συμμετεχόντων και δεν αποτελούν απόδειξη αιτιώδους σχέσης.

Οικονομική κρίση και πανδημία

Σημαντικό ρόλο αποδίδουν οι ερωτηθέντες και στις κοινωνικές πιέσεις των τελευταίων ετών:

• 73,7% θεωρεί ότι η οικονομική κρίση συνέβαλε στην αύξηση του φαινομένου.
• 69,5% συνδέει την πανδημία με την αύξηση της νεανικής παραβατικότητας.

Λεκτική βία, εκφοβισμός και ξυλοδαρμοί

Μεταξύ εκείνων που δηλώνουν ότι γνωρίζουν κάποιο συγκεκριμένο περιστατικό, οι συχνότερες μορφές που αναφέρονται είναι:

• Λεκτική βία: 48,7%
• Έντονος εκφοβισμός: 46,8%
• Σωματική κακοποίηση / ξυλοδαρμός: 40,2%

Παράλληλα, η έρευνα καταγράφει περιστατικά πίεσης, παρενόχλησης και δημόσιου εξευτελισμού που εκδηλώνονται στο ψηφιακό περιβάλλον.

Ευρύτερα, όταν οι πολίτες καλούνται να προσδιορίσουν ποιες συμπεριφορές συνδέουν με τη νεανική παραβατικότητα, τα ποσοστά είναι ιδιαίτερα υψηλά:

• 96,9% σωματική κακοποίηση και ξυλοδαρμός
• 95,7% μπούλινγκ
• 93% αδικήματα κατά της ιδιοκτησίας, ληστείες και κλοπές
• 91,8% σεξουαλική παρενόχληση μέσω διαδικτύου
• 91,7% φθορές ξένης ιδιοκτησίας και βανδαλισμοί
• 91,7% λεκτική βία – κακοποίηση
• 89,9% χουλιγκανισμός
• 89,5% διαδικτυακή βία
• 88,9% σύσταση συμμορίας
• 85,6% χρήση ναρκωτικών

Τέσσερα στα δέκα περιστατικά δεν είναι μεμονωμένα

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει αφορά την επανάληψη των περιστατικών:

• 40% όσων γνωρίζουν περιστατικό αναφέρει ότι αυτό συνέβη περισσότερες από μία φορές.
• 34,7% δηλώνει ότι το περιστατικό επαναλήφθηκε παρά τις παρεμβάσεις του σχολείου ή της Αστυνομίας.

Πού αναφέρονται τα περιστατικά

Το σχολείο εμφανίζεται ως ο βασικός φορέας στον οποίο καταλήγουν οι αναφορές:

• 59,8% των περιστατικών αναφέρθηκε στο σχολείο.
• Από όσους απευθύνθηκαν στο σχολείο, 60,5% δηλώνει ότι αυτό επιλήφθηκε του περιστατικού.
• 37,2% των περιστατικών αναφέρθηκε στην Αστυνομία.
• Από όσους απευθύνθηκαν στην Αστυνομία, 51,8% κάνει λόγο για αποτελεσματικές ενέργειες.

πριν 2 ώρες

Θεσσαλονίκη: Η έγκαιρη παρέμβαση και η πρόληψη «κλειδί» για τη νεανική παραβατικότητα (βίντεο)

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Μόλις ένας στους τέσσερις γνωρίζει σχετικές υπηρεσίες στον δήμο του

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα που αφορά τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Μόλις 24,4% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι γνωρίζει την ύπαρξη σχετικών υπηρεσιών στον δήμο του.

Η έρευνα εντοπίζει ως βασικές αδυναμίες τις αποσπασματικές παρεμβάσεις, τον αδύναμο συντονισμό και την απουσία σταθερών δικτύων συνεργασίας.

Ως βασικές κατευθύνσεις πρόληψης προτάσσονται:

• η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των παιδιών,
• η στήριξη των γονέων,
• η παροχή εργαλείων στη σχολική κοινότητα,
• η υπεύθυνη ψηφιακή συμπεριφορά,
• η έγκαιρη ενεργοποίηση της κοινότητας.

Ο δημόσιος χώρος ως πεδίο πρόληψης

Η έρευνα στρέφει την προσοχή και στον δημόσιο χώρο, στη δημιουργική απασχόληση των νέων και στο αίσθημα ασφάλειας.

Ειδικότερα:

• 52,5% δηλώνει ότι γνωρίζει χώρους δημιουργικής απασχόλησης για νέους.
• 66,5% κρίνει επαρκή τον φωτισμό σε πάρκα και πλατείες.
• 61,2% επιθυμεί συχνότερη αστυνομική παρουσία.

Ο Δήμος σε ρόλο συντονιστή

Στο σχέδιο που παρουσιάστηκε για την αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και στην ανάγκη να υπάρχει πρόσβαση σε υπηρεσίες στήριξης σε κάθε περιοχή.

Για τους δήμους που διαθέτουν ήδη οργανωμένες υπηρεσίες, ζητούμενο είναι ο καλύτερος συντονισμός με τη σχολική κοινότητα. Για εκείνους που αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού προτείνονται, μεταξύ άλλων:

• κοινός ψυχολόγος για περισσότερους δήμους,
• διαδημοτικές δομές,
  ουσιαστική πρόσβαση των πολιτών σε ειδικούς.

Ο Δήμος καλείται παράλληλα να λειτουργήσει ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα σε:

• σχολεία,
• κοινωνικές υπηρεσίες,
• υπηρεσίες ψυχικής υγείας,
• αρμόδιες αστυνομικές δομές,
• συλλόγους γονέων,
• πολιτιστικούς και αθλητικούς φορείς,
• δομές νεότητας.

Η λογική του σχεδίου είναι η πρόληψη να ξεκινά πριν από την εκδήλωση του περιστατικού και όχι μόνο ως αντίδραση μετά από αυτό.

Πέντε πυλώνες για ένα ενιαίο σχέδιο δράσης

Η προτεινόμενη στρατηγική οργανώνεται γύρω από πέντε βασικούς πυλώνες:

• Θεσμική οργάνωση και διασύνδεση
• Ενημέρωση, συμβουλευτική και επιμόρφωση
• Κοινοτική δράση και θετικές εναλλακτικές
• Συμμετοχή των νέων και διαβούλευση
• Κοινωνική προστασία και έγκαιρη υποστήριξη

Κάθε Δήμος με το δικό του σχέδιο πρόληψης

Σύμφωνα με την πρόταση που παρουσιάστηκε, κάθε Δήμος χρειάζεται να αναπτύξει το δικό του τοπικό σχέδιο πρόληψης, προσαρμοσμένο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και στις ανάγκες της περιοχής.

Το σχέδιο θα πρέπει να περιλαμβάνει:

• συγκεκριμένες ανάγκες και στόχους,
• τους φορείς που θα συνεργάζονται,
• χρονοδιάγραμμα δράσεων,
• δείκτες παρακολούθησης.

Παράλληλα, προτείνεται χαρτογράφηση των αναγκών κάθε περιοχής, ώστε να εντοπίζονται γειτονιές με αυξημένες πιέσεις, κενά σε δομές και υπηρεσίες, νέοι που βρίσκονται εκτός δραστηριοτήτων και ιδιαίτερες τοπικές ανάγκες

Σταθερός συντονισμός πριν από την κρίση

Έμφαση δίνεται, τέλος, στη δημιουργία ενός σταθερού σημείου συντονισμού σε τοπικό επίπεδο, το οποίο θα παρακολουθεί τις τάσεις, θα ενεργοποιεί συνεργασίες και θα διασυνδέει τις διαθέσιμες υπηρεσίες.

Παράλληλα προτείνεται η δημιουργία μόνιμου τοπικού δικτύου με τακτικές συναντήσεις των εμπλεκόμενων φορέων και συμμετοχή της εκπαίδευσης, των κοινωνικών υπηρεσιών, των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, της Αστυνομίας, των συλλόγων γονέων και των τοπικών φορέων.

Η βασική κατεύθυνση είναι η μετάβαση από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε έναν σταθερό μηχανισμό πρόληψης, συνεργασίας και έγκαιρης παρέμβασης.