Ο Κρίτωνας Ζαχαριάδης γράφει για τα μοναχικά παπούτσια στις γειτονιές της Θεσσαλονίκης

Πόσες φορές έχουμε δει παπούτσια πεταμένα στο δρόμο; Παπούτσια σκισμένα ή ολοκαίνουργια, χωρίς το ζευγάρι τους, άλλοτε κοντά σε κάδους σκουπιδιών και άλλοτε στη μέση του πουθενά. Ένα σταράκι στην άκρη ενός πεζοδρομίου, μια γόβα δίπλα σε ένα συντριβάνι, ένα μποτάκι σε ένα πάρκο. Άλλες φορές τα προσπερνάμε βιαστικά, άλλες φορές τα παρατηρούμε. Κάποιοι αναρωτιούνται πώς βρέθηκαν εκεί, και πώς γίνεται να είναι μόνο το ένα; Χάθηκαν τυχαία ή βρέθηκαν εκεί μόνα από επιλογή κάποιου; Μα τέλοσπάντων, ποιος πετάει μόνο ένα παπούτσι;

Η μόνη πειστική απάντηση φαίνεται να είναι πως αυτά τα παπούτσια βρέθηκαν ζευγάρι στα σκουπίδια και κάποιο αδέσποτο ενδεχομένως ή κάποιου είδους κακοκαιρία θα φρόντισαν να τα χωρίσουν. Άντε κάποιο να έπεσε και από καμιά σακούλα στον δρόμο. Είναι όμως πάρα πολλά τα μοναχικά παπούτσια που έχουμε πετύχει ανά τα χρόνια στους δρόμους. Είναι δυνατόν να έχουν όλα την ίδια ιστορία;

Αυτές τις σκέψεις κάνει εδώ και σχεδόν 25 χρόνια και ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφεάς Κρίτωνας Ζαχαριάδης, ο οποίος από τις αρχές ήδη του 2000 φωτογραφίζει μοναχικά παπούτσια που βλέπει στο δρόμο. Από τότε με τις φωτογραφικές μηχανές των φιλμ, μέχρι σήμερα με το κινητό του, έχει συγκεντρώσει περίπου 220 φωτογραφίες από «αδέσποτα» παπούτσια ψάχνοντας ακόμα μια απάντηση που δεν θα πάρει ποτέ. Όπως εξομολογείται, πάντοτε του φαινόταν ενδιαφέρον το πώς μπορούσε ένα παπούτσι να βρεθεί μόνο του σε ένα άκυρο σημείο. Από την αρχή σκεφτόταν πώς ίσως να έκανε κάποια στιγμή έκθεση φωτογραφίας - και θα το κάνει, σύντομα - έτυχε όμως τελικά και τα έκανε πρώτα διηγήματα. Το βιβλίο με τον ομώνυμο τίτλο που κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες από τις εκδόσεις Νίκας, ψάχνει τις ιστορίες πίσω από αυτές τις φωτογραφίες. Μέσα από 12 διηγήματα, ξεδιπλώνονται οι διαδρομές 12 παπουτσιών που βρέθηκαν μόνα τους σε διάφορα σημεία της πόλης. Ο συγγραφέας επιχειρεί μια χαρτογράφηση προσωπικοτήτων και δρόμων της Θεσσαλονίκης, με 12 διαφορετικές ιστορίες που ξεδιπλώνονται σε 12 διαφορετικές γειτονιές, με αφορμή 12 διαφορετικά παπούτσια, που δεν βρήκαν ποτέ ξανά το ταίρι τους. 

Τα «Μοναχικά Παπούτσια» είναι το 4ο βιβλίο του Κρίτωνα Ζαχαριάδη και το πρώτο του που αποτελείται μόνο από διηγήματα. Όπως εξηγεί. μιλώντας στο emakedonia.gr, αυτό που τον ενδιέφερε ήταν να δώσει αφενός τη δική του οπτική για τις διάφορες γειτονιές της Θεσσαλονίκης αλλά και για τους χαρακτήρες που τις κατοικούν - πάντα χωρίς να θέλει να γίνει γραφικός ή να χαρακτηρίσει περιοχές εν συνόλω. «Η ιστορία κάθε φορά δίνεται με αφορμή ένα παπούτσι, που καταλήγει ή αφορμάται από το πώς έμεινε μόνο του τελικά εκεί. Και δεν είναι μια ιστορία στην οποία κάποιος απλά το πέταξε επειδή πάλιωσε - πρόκειται για 12 τελείως διαφορετικές εκδοχές» σημειώνει. «Για κάποιους είναι μια αλληγορία που εκφράζει τη μοναχικότητα. Δεν ξέρω αν λειτούργησα υποσυνείδητα έτσι. Μπορεί και να μην είναι τυχαίο ότι φωτογραφίζω μόνα τους παπούτσια.»

Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον λόγο του απλό και καθημερινό «επίτηδες και όχι επιτηδευμένα» γιατί, όπως λέει, δεν θέλει να υποδυθεί τίποτα πέρα από αυτό που είναι. «Όταν κάποιος διαβάσει αυτό το βιβλίο, θέλω να νιώθει είτε ότι διαβάζει στα κλεφτά το ημερολόγιό μου για το πώς βλέπω τον κόσμο, είτε ότι μιλάμε από κοντά. Δεν προσπαθώ να χρησιμοποιήσω αμπελοφιλοσοφίες, φανφάρες και 80.000 επιθετικούς προσδιορισμούς για να φτάσω “στο απέναντι πεζοδρόμιο”. Ξέρω ότι αυτό μπορεί να θεωρηθεί παραλογοτεχνία, κυρίως λόγω της απλής γλώσσας και του απλού τρόπου γραφής ή επειδή δεν θίγει πολιτικά θέματα -με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει τουλάχιστον. Αλλά προσωπικά δεν θεωρώ ότι υπάρχουν “πρέπει”, ειδικά στην Τέχνη. Δεν πρέπει να υπάρχει αστυνόμευση στον τρόπο σκέψης, γραφής και δημιουργίας. Ο καθένας ας κριθεί από το αποτέλεσμα της δουλειάς του και από το κοινό. Επιπλέον, ξέρω ότι υπάρχουν και νέα παιδιά που δεν έχουν διαβάσει ένα βιβλίο στη ζωή τους και αυτή η συλλογή μπορεί να αποτελέσει μια αρχή μόνο και μόνο λόγω της οικειότητας που εμπνέει. Και αυτό για μένα είναι πολύ σημαντικό» λέει χαρακτηριστικά.

«Δεν ξέρω αν αυτός ο απλοϊκός τρόπος αρέσει στους πραγματικούς βιβλιοφάγους» συνεχίζει. «Σίγουρα όμως έχει αλήθεια, ανθρωπιά και καθημερινούς ήρωες». Άλλωστε ο ίδιος πιστεύει ότι η Τέχνη χρειάζεται ειλικρίνεια και αυθεντικότητα. «Θεωρώ ότι μέσα από την Τέχνη σου πρέπει να προκαλείς ερωτήματα, να απαντάς σε αυτά και να υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης. Έχοντας αυτά ως γνώμονα, προσπαθώ να είμαι τίμιος σε όλους τους τομείς και κυρίως απέναντι στο κοινό» προσθέτει.

Μάλιστα, δημιούργησε και μια ομότιτλη σελίδα στο Facebook για να κρατάει «ζεστή» την επαφή με τους αναγνώστες, ανεβάζοντας συνεντεύξεις, κριτικές και σχόλια για το βιβλίο. «Ιδανικά, σε δύο χρόνια θα ήθελα να μεταφέρω θεατρικά κάποιες από αυτές τις ιστορίες, ανάλογα με το ποιες θέλει να δει ο κόσμος. Από τα σχόλια ή από μια ψηφοφορία θα δω τι ζητάει το κοινό, για να κάνω σπονδυλωτές ιστορίες που με κάποιον τρόπο θα ενωθούν στην τελευταία.» 

Τέλος, ομολογεί πως δεν ξέρει αν σήμερα υπάρχει στον κόσμο η ευαισθησία που απαιτείται για να διαβάσει αυτό το βιβλίο, αλλά δεν πειράζει - ας αγγίξει λίγους, ακόμα και αυτό είναι κέρδος. «Στην εποχή που είναι όλα fast food, γρήγορα ενθουσιαζόμαστε και γρήγορα βαριόμαστε. Μακάρι τα βιβλία να μην μπουν σε αυτό το γρανάζι της ταχύτητας, να μην γίνουν διακοσμητικά αντικείμενα και να μη χρησιμοποιούνται μόνο για να μπαίνουν κάτω από το τραπέζι όταν αυτό κουτσαίνει. Να μιλούν στην καρδιά και μετά ας χαριστούν» Έτσι κι αλλιώς δεν το έγραψε για να βγάλει χρήματα, αφού, όπως τονίζει, σπάνια οι συγγραφείς βγάζουν αρκετά από τα βιβλία τους ώστε να βιοποριστούν. Το έκανε αφενός γιατί ως καλλιτέχνης έχει την «ματαιοδοξία να υπάρχει στην συνείδηση των ανθρώπων και να πει τις ιστορίες του» και αφετέρου «για να διασκεδάζει τον εαυτό του τα μοναχικά καλοκαίρια του στη Θεσσαλονίκη», δηλαδή τότε που παύει από τις υπόλοιπες καλλιτεχνικές του δραστηριότητες, κοιμάται αλλόκοτες ώρες και έχει τον χρόνο να δει και να σκεφτεί πιο καθαρά, τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του. 

«Και οι άνθρωποι, παπούτσια είμαστε» καταλήγει. «Είμαστε πλασμένοι για να συνυπάρχουμε, να είμαστε μαζί με άλλους. Συχνά όμως νιώθουμε ότι έχουμε χρησιμοποιηθεί και μας έχουν παρατήσει μόνους ή παρατάμε εμείς τους άλλους μόνους. Μένουμε ξέμπαρκοι και αναρωτιόμαστε ξανά από την αρχή. Βέβαια άλλο πράγμα η μοναξιά, άλλο η μοναχικότητα. Όλοι όμως ψάχνουμε τη σύνδεση με κάποιο τρόπο - ένα δεύτερο παπούτσι να περπατήσουμε παρέα.»