Οι ενεργειακές συνδέσεις Ευρώπης-ΕΣΣΔ (1)

Όταν ξεκίνησε το αέριο…

Δεν ήταν μόνον τα πετρέλαια προνόμιο του υπεδάφους της ΕΣΣΔ. Ούτε μόνον η σχέση του Ματέι με τη χώρα και του μυστήριου θανάτου του, που ακόμη κι ο Ιταλός πρωθυπουργός Φανφάνι ομολόγησε πως πρόκειται για έγκλημα (υπήρξε και σχετική ταινία, η Υπόθεση Ματέι).Το αέριο, το οποίο παρήγαγε σε αφθονία η ΕΣΣΔ αποτέλεσε ακόμη ένα διακύβευμα, το οποίο προκάλεσε τριγμούς στο εσωτερικό της Δύσης. Από το 1946, οπότε ολοκληρώθηκε το πρώτο μέρος του αγωγού του Στράτος, όπως ονομάστηκε, μεσολάβησαν πολλά. Αυτά τα πρώτα 843 χιλιόμετρα πολλαπλασιάστηκαν και ως σήμερα αποτελούν μήλο της έριδος, όσον αφορά στην εκμετάλλευσή τους. Ο Ψυχρός πόλεμος αποτελούσε εμπόδιο στις σχέσεις Δύσης-ΕΣΣΔ, την ώρα που το αέριο συσχετίζεται περισσότερο με τις γεωπολιτικές εξελίξεις, αφού αυτό μεταφέρεται με αγωγούς, ενώ το πετρέλαιο με τάνκερ.

Η άνοδος του Χρουστσόφ στην εξουσία άνοιξε τον σχετικό δρόμο και από το 1955 ιδρύθηκε η κρατική, φυσικά, Giavgaz, με επικεφαλής τον Αλεξέι Κορτούνοφ, ένας ήρωας του Β’ Παγκόσμιου πολέμου. . Εκείνο το έτος τα κοιτάσματα αερίου τροφοδοτούσαν μόλις το 6% της αχανούς χώρας, αντίθετα με το 65%, το οποίο κάλυπτε, σε επίπεδο εσωτερικών αναγκών η Αμερική. Έτσι, βασικός στόχος ήταν το δίκτυο διανομής να τροφοδοτεί τις 15 Σοβιετικές δημοκρατίες. Με τον τρόπο αυτόν, η κεντρική εξουσία θεωρούσε πως θα συσφιχθούν οι σχέσεις ανάμεσα στις δημοκρατίες αυτές. Για τον λόγο τούτο, οι αγωγοί βαφτίστηκαν με ονόματα, όπως «Φιλία», «Αδελφότητα», «Ένωση» κλπ. Τόσο το πετρέλαιο, όσο και το αέριο, είχαν ως κύρια πηγή προέλευσης το Αζερμπαϊτζάν, που τροφοδοτούσε τη Γεωργία, την Αρμενία, τη Μολδαβία, αλλά και τις Δημοκρατίες της Βαλτικής, μετά το 1961. Από το 1958 το μήκος των αγωγών έφθανε τις 2000 χιλιόμετρα. Οι δυσκολίες ήσαν πολλές. Ακόμη και οι διαφορές θερμοκρασίας δυσκόλευαν την επικοινωνία μεταξύ του θερμότατου Τουρκμενιστάν και της κατάψυχρης Σιβηρίας, λόγω της συστολής και της διαστολής των σωλήνων.

Άλλος ένας αγωγός μήκους 2000 χιλιομέτρων ήταν έτοιμος στα 1969, οπότε και η κρατική εταιρεία μετονομάστηκε σε Gazprom, όνομα το οποίο διατηρεί ως σήμερα. Έτσι, μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, η ΕΣΣΔ είχε καταστεί πρώτη χώρα στην παραγωγή, η οποία είχε τριπλασιαστεί. Είχε φθάσει στα 198 κυβικά μέτρα, ενώ στα 1980 άγγιξε τα 435 δις κυβικά μέτρα. Τέλος, στα 1990, οπότε άρχισε η διάλυση της ΕΣΣΔ, η παραγωγή είχε φθάσει στο δυσθεώρητο ύψος των 815 δις κυβικών μέτρων και το μήκος του δικτύου στα 160.000 χιλιόμετρα, με 350 σταθμούς συμπίεσης. Όταν το δίκτυο έμεινε ορφανό, άνοιξε την όρεξη πολλών για την εκμετάλλευσή του, κάτι που θα δούμε στο επόμενο φύλλο.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 28.12.2025