Χωρίς πανικό αλλά λαμβάνοντας θέση μόνιμης πολεμικής επιφυλακής αντιμετωπίζει τη νέα ένταση στη Μέση Ανατολή το οικονομικό επιτελείο το οποίο σταθμίζει δεδομένα και καταστάσεις, αν και οι ρυθμοί που τρέχουν οι εξελίξεις καθιστούν παρακινδυνευμένη οποιαδήποτε πρόβλεψη.
Στο τραπέζι βρίσκονται στοχευμένες παρεμβάσεις υπέρ των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, εφόσον οι συνθήκες επιδεινωθούν και οι ανατιμήσεις στην ενέργεια αρχίσουν να πιέζουν ασφυκτικά την καθημερινότητα και τη λειτουργία της αγοράς.
Οι όποιες επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία και ειδικά στην ομαλή λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια και την ένταση του πολέμου, με το οικονομικό επιτελείο να επιλέγει, αναπόφευκτα σε τέτοιες ακραίες καταστάσεις, τη στρατηγική του «βλέποντας και κάνοντας» χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν χτίζει ήδη άμυνες απέναντι σε ενδεχόμενες νέες επιθέσεις της ακρίβειας.
Υπό αυτό το πρίσμα, εξετάζονται παρεμβάσεις ελέγχου της αγοράς, όπως το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε βασικά προϊόντα, μέτρο που είχε θεσπιστεί για να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας σε περίοδο έντονων πληθωριστικών πιέσεων.
Επίσης, βγαίνουν ξανά από τα συρτάρια εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν παλαιότερα για να ελεγχθεί το ενεργειακό σοκ στην οικονομία. Μεταξύ αυτών, οι επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης, οι ενισχύσεις στα καύσιμα τύπου Fuel Pass καθώς και το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους ιδίως στα πρατήρια υγρών καυσίμων.
Παράλληλα, ζυγίζονται ξανά στοχευμένες επιδοτήσεις για επιχειρήσεις με υψηλό ενεργειακό κόστος, ώστε να περιοριστεί η μετακύλιση της αύξησης των τιμών στην αγορά.
Aναφορικά με το Fuel Pass, την προηγούμενη φορά που είχε εφαρμοστεί, το πετρέλαιο Brent είχε αναρριχηθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και είχε μείνει εκεί για πάνω από έναν μήνα. Πετρέλαιο στα 100 δολάρια για ικανό χρονικό διάστημα (π.χ. έναν μήνα και πάνω), αναμένεται να εκτινάξει την τιμή της αμόλυβδης στα δύο ευρώ το λίτρο. Προς το παρόν, όμως, είμαστε μακριά ακόμη από ένα τέτοιο σενάριο (ή έτσι ελπίζουμε), καθώς το πετρέλαιο δεν έχει ακόμη φτάσει στα 100 δολάρια και κινείται στην περιοχή των 80 δολαρίων το βαρέλι.
Με την ίδια λογική δεν πρέπει να αποκλείεται και η επιστροφή των επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος, αν ο πόλεμος διαρκέσει και επηρεαστούν καταλυτικά οι τιμές του φυσικού αερίου, που πάντως καταγράφουν αυξήσεις έως και +50% στον ολλανδικό κόμβο TTF (κοντά στα 50-60 ευρώ τη μεγαβατώρα), που είναι σημείο αναφοράς για όλη την Ευρώπη, καθώς το Κατάρ ανέστειλε την παραγωγή LNG.
Πολεμικά σενάρια σε ταραγμένους καιρούς
Το βασικό σενάριο στον κρατικό προϋπολογισμό του 2026 είναι η παραδοχή για διεθνή τιμή πετρελαίου Brent στα 62,4 δολάρια το βαρέλι. Παρόλα αυτά έχουν υπολογιστεί και τα δυσμενή σενάρια, με τις αναλύσεις ευαισθησίας να δείχνουν ανθεκτικότητα του προϋπολογισμού και σε ενδεχόμενο εκτόξευσης των τιμών του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι και του αερίου στα 100 ευρώ/ MWh.
Σε αυτό το δυσμενές σενάριο -αν δηλαδή το Brent- ανέβει πάνω από τα 100 δολάρια και μείνει εκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας θα μπορούσε να πέσει από το 2,4% στο 1,9%, αλλά και πάλι έστω και οριακά δε θα περνούσε η οικονομία το κατώφλι της ύφεσης. Συνεπώς η κρίση αντιμετωπίζεται ως διαχειρίσιμη για την ώρα, πάντα υπό την αίρεση πως δε θα γενικευθεί η σύγκρουση για μεγάλο διάστημα και δε θα δούμε ακραίες αντιδράσεις από τις αγορές.
Το ίδιο σενάριο προβλέπει σημαντική άνοδο του πληθωρισμού (έως 4,7% αντί 2,2% που προβλέπει το βασικό σενάριο) και πτώση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 0,7%, ενώ το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών υπολογίζεται να επιδεινωθεί κατά μόλις 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Διασφαλισμένη η ενεργειακή επάρκεια, διασφαλισμένες και οι… αυξήσεις σε βενζίνη, ντίζελ κίνησης
Η ενεργειακή ασφάλεια και το κόστος των καυσίμων αλλά και του φυσικού αερίου αποτελεί το φλέγον ζήτημα αυτή τη στιγμή με την τιμή της αμόλυβδης υπό… ελεγχόμενη ανάφλεξη για την ώρα.
Στελέχη τόσο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όσο και των ενεργειακών εταιρειών διαβεβαιώνουν σε όλους τους τόνους πως δεν τίθεται θέμα επάρκειας αποθεμάτων πετρελαίου και αερίου (η χώρα είναι διασφαλισμένη για τουλάχιστον 1,5 μήνα) αλλά η άνοδος των τιμών μοιραία προβληματίζει.
Η Ελλάδα, ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς τιμές. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση στο πετρέλαιο περνά σχετικά γρήγορα στις τιμές των καυσίμων, με καθυστέρηση λίγων ημερών.
Τα δύο διυλιστήρια των HELLENiQ ENERGY και MOTOR OIL προμηθεύονται αργό πετρέλαιο από χώρες που δεν επηρεάζονται άμεσα από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και κυρίως από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Τα σενάρια που τρέχουν από τις ενεργειακές εταιρείες δείχνουν ακραίες καταστάσεις μόνο αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για πάνω από έξι μήνες.
Πάντως, οι ανατιμήσεις στην ελληνική αγορά ξεκίνησαν από τα διυλιστήρια πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος με τις αυξήσεις να περνούν σταδιακά και στις αντλίες. Η τιμή της βενζίνης προσεγγίζει ακόμα και το επίπεδο του 1,80 ευρώ το λίτρο ενώ το ντίζελ (πετρέλαιο κίνησης) αυξάνεται κατά περίπου πέντε λεπτά του ευρώ ανά λίτρο (η τιμή του ανεβαίνει στα 1,46 με 1,47 ευρώ), με τους ελέγχους στην αγορά να εντείνονται καθώς καραδοκούν οι κερδοσκόποι.
Το αν η άνοδος θα σταματήσει σε σχετικά διαχειρίσιμα επίπεδα ή θα εξελιχθεί σε νέα ενεργειακή πρέσα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα εξαρτηθεί από την πορεία των διεθνών αγορών και τις εξελίξεις στο γεωπολιτικό μέτωπο των επόμενων εβδομάδων. Εφόσον η σύρραξη λάβει παρατεταμένη διάρκεια, τρελές αυξήσεις ενδέχεται να δουν τα νοικοκυριά και στους λογαριασμούς ρεύματος Απριλίου που διαμορφώνονται σε ένα βαθμό και από τις τιμές του αερίου.
Στα χαρακώματα νέων ανατιμήσεων η αγορά
Και από Τεχεράνη στα ράφια των σούπερ μάρκετ… Με έκδηλη αγωνία για πυραυλικά βλήματα στις τσέπες τους παρακολουθούν οι καταναλωτές τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή.
Αν και στελέχη της αγοράς διαβεβαιώνουν πως υπάρχουν επαρκή αποθέματα για δύο μήνες οι τιμές δύσκολα θα μείνουν σταθερές αν ο πόλεμος διαρκέσει για μεγάλο διάστημα με τους κερδοσκόπους (με ή χωρίς πόλεμο) να καραδοκούν για να αυξήσουν τις τιμές οι οποίες στην Ελλάδα ανεβαίνουν αμέσως μόλις ξεσπάσει μία κρίση αλλά πέφτουν… με το πάσο τους ή και ποτέ.
Το ενεργειακό κόστος μπορεί να αντιστοιχεί στο 2,5%-3% του κύκλου εργασιών των σούπερ μάρκετ αλλά έχει τεράστια επίδραση στα περιθώρια κέρδους ενώ αν πάρουν τον ανήφορο και τα μεταφορικά κόστη λόγω των αναταράξεων στην εφοδιαστική αλυσίδα, τότε έχουμε την τέλεια καταιγίδα για τα πορτοφόλια μας.
Υπενθυμίζεται πως όταν εισέβαλε η Ρωσία στην Ουκρανία η άνοδος σε ενέργεια και πρώτες ύλες επέφερε αυξήσεις σε βασικά προϊόντα με διαστημικές ταχύτητες.
Τα 5 σημεία «κλειδιά»
1) Για την Ελλάδα, με ενεργειακή εξάρτηση άνω του 70% και υψηλή συμμετοχή μεταφορών και τουρισμού στο ΑΕΠ, η γεωπολιτική ένταση μεταφράζεται σε αυξημένο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη.
2) Η άνοδος του ενεργειακού κόστους περνά άμεσα στα καύσιμα, στα μεταφορικά και στο κόστος παραγωγής.
3) Εφόσον δεν διαφανούν σημάδια αποκλιμάκωσης της έντασης, ο πόλεμος… θα πληρωθεί και στα ράφια των σούπερ μάρκετ από τους καταναλωτές.
4) Ο τουρισμός αποτελεί τον ελέφαντα στο δωμάτιο της οικονομίας, καθώς μία παρατεταμένη κρίση θα υπονομεύσει τις θετικές προοπτικές της σεζόν.
5) Η κρίσιμη μεταβλητή είναι η διάρκεια της αβεβαιότητας, καθώς εντείνεται ο κίνδυνος να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον όπου οι τιμές παραμένουν αυξημένες, την ώρα που η ανάπτυξη επιβραδύνεται.
Τουρισμός
Ελεγχόμενη ανησυχία και… πολεμικές ασκήσεις διαχείρισης
Με μόνη βεβαιότητα… την αβεβαιότητα καλείται να καταρτίσει τα πλάνα του για μία ακόμα φορά ο τουριστικός κλάδος, με τη Βόρεια Ελλάδα και ειδικότερα τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική να αντιδρούν για την ώρα με σχετική ψυχραιμία στα γεγονότα καθώς, ανεξαρτήτως πολέμου, δεν υποδέχονται μεγάλα κύματα επισκεπτών από τη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την παράταση της διάρκειας των συρράξεων, γεγονός που θα επέφερε καίριο πλήγμα στη βιομηχανία του τουρισμού με δεδομένο πως κανείς δεν κλείνει διακοπές, ανεξαρτήτως της γεωγραφικής εγγύτητας με τα πολεμικά πεδία, κι ενώ οι πύραυλοι… βολτάρουν πάνω από τα κεφάλια μας.
Σε κάθε περίπτωση το κλείσιμο των εναέριων χώρων από κράτη στη Μέση Ανατολή δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στις διεθνείς αεροπορικές συνδέσεις, επηρεάζοντας την πρόσβαση προς την Ελλάδα από σημαντικές αγορές της Ασίας, με εξαίρεση την Κίνα. Ο κλάδος των αερομεταφορών αλλά και οι φορείς του τουρισμού διατηρούν στάση αναμονής. Η συνολική έκταση των απωλειών δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί με ακρίβεια, καθώς το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια του πολέμου.
Στο πλαίσιο αυτό, ο αντίκτυπος της σύρραξης για την Ελλάδα σε μία περίοδο που είναι στο φόρτε τους οι προκρατήσεις για την τουριστική σεζόν είναι δύσκολο να αποκρυσταλλωθεί ακόμα πλήρως, ωστόσο ξενοδόχοι και τουριστικοί παράγοντες έχουν τεθεί σε κατάσταση πολεμικής επιφυλακής με την… αυγή της άνοιξης.
Οι Ισραηλινοί
Εκτιμάται πως πριν αρχίσουν οι συρράξεις, θα έρχονταν στην Ελλάδα φέτος πάνω από 1 εκατ. τουρίστες από το Ισραήλ, μεγάλο μέρος των οποίων θα κατευθύνονταν σε Θεσσαλονίκη και Βόρεια Ελλάδα. Για την ώρα, τουριστικοί κύκλοι κρίνουν διαχειρίσιμες τις επιπτώσεις, αν και το ευρύτερο κλίμα επιβαρύνεται. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως πολύ σημαντική αγορά για τη Θεσσαλονίκη είναι οι ΗΠΑ, με τους Αμερικανούς βέβαια το τελευταίο που σκέφτονται αυτές τις ώρες να είναι οι διακοπές…
Οι Ισραηλινοί είναι μία από τις πλέον δυνατές αγορές διαχρονικά για τη Θεσσαλονίκη (κατέλαβαν την πρώτη θέση ανάμεσα στις ξένες εθνικότητες που επισκέφθηκαν την πόλη το 2022). Οι ιδιαίτεροι οικονομικοί και πολιτιστικοί δεσμοί που διαχρονικά διατηρούν οι Ισραηλινοί με τη Θεσσαλονίκη προκαλεί ελεγχόμενη ανησυχία για το τουριστικό ρεύμα που περιμένει και φέτος η πόλη ενώ και η Χαλκιδική αποτελεί αγαπημένο προορισμό.
Το Ισραήλ συγκαταλέγεται τα τελευταία χρόνια στις πιο δυναμικές αγορές για τον ελληνικό τουρισμό. Σύμφωνα με στοιχεία της Ισραηλινής Στατιστικής Υπηρεσίας, οι αφίξεις Ισραηλινών στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 40,4% την περίοδο 2019-2023, φτάνοντας τις 479.000, ενώ τα έσοδα αυξήθηκαν κατά 31,4% στα 270 εκατ. ευρώ.
Το 2024 περίπου 620.000 Ισραηλινοί έφτασαν στην Ελλάδα, ενώ περίπου 800.000 με 900.000 Ισραηλινοί προτίμησαν ελληνικούς προορισμούς. Να σημειωθεί ότι (σύμφωνα με έρευνα του ΙΝΣΕΤΕ) η μέση διάρκεια παραμονής τους είναι 6,3 ημέρες, κατά τις οποίες ξοδεύουν καθημερινά περίπου 107 ευρώ κατ’ άτομο, δηλαδή πάνω από 670 ευρώ μέση κατά κεφαλήν δαπάνη.
Πέραν όμως των τουριστικών ροών από το Ισραήλ, το θολό τοπίο που «σκιαγραφεί» ένας νέος πόλεμος διαρκείας καθίσταται ανασταλτικός παράγοντας για τον προγραμματισμό ταξιδιών με τους επαγγελματίες να μπαίνουν σε μία νέα δίνη ανασφάλειας.
*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 8/3/2026
