Πύλες εισόδου και σημεία ελέγχου στον Όλυμπο

Πόσους περιηγητές και ορειβάτες μπορεί να αντέξει ο Όλυμπος; Το ερώτημα έχει απασχολήσει κατά καιρούς τη δημόσια συζήτηση, παράλληλα με τα μεγαλεπίβολα σχέδια για την τουριστική αξιοποίηση του «βουνού των Θεών».

Την τελευταία δεκαετία η επισκεψιμότητα αυξάνεται με εκθετικό ρυθμό, όμως ακριβείς μετρήσεις δεν υπάρχουν. Στη μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία «Ο εθνικός Δρυμός του Ολύμπου μέσα από το διεθνές καθεστώς προστατευόμενων περιοχών-Προβλήματα Διαχείρισής του» που εκπόνησε το 2009 ο δασολόγος, Τριαντάφυλλος Μπίτος, υπολόγισε ότι το σύνολο της φέρουσας ικανότητας του Δρυμού είναι 187.800 επισκέπτες σε ετήσια βάση για το διάστημα Μάιος-Οκτώβριος. Από τότε πολλά άλλαξαν.

«Είδαμε μεγάλη αύξηση μετά τον κορονοϊό. Τεράστιο ρόλο έπαιξαν και τα social media. Βλέποντας μία ωραία φωτογραφία στο Στεφάνι, πολλοί θέλουν να φωτογραφηθούν στον θρόνο του Δία» εξηγεί ο οδηγός βουνού Άκης Παρούσης.

Το 2021 σε μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό του ΙΝΣΕΤΕ (Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων) με τίτλο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης: Προορισμός Όλυμπος και Ακτές Πιερίας» υπήρχαν αναφορές για τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής, χωρίς ποσοτικά δεδομένα.

Την ίδια χρονιά εκπονήθηκε και μία άλλη έκθεση από το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων («Έκθεση παρουσίασης της υφιστάμενης κατάστασης σε σχέση με την άσκηση τουριστικών δραστηριοτήτων και τις πιέσεις που ασκούνται στον Εθνικό Δρυμό Ολύμπου») που ανέφερε ότι η φέρουσα ικανότητα έχει ήδη παραβιαστεί σε συγκεκριμένους τομείς (διάβρωση εδάφους σε ορισμένα τμήματα, όχληση πανίδας), προτείνοντας οι επισκέπτες να κινούνται αποκλειστικά σε οριοθετημένα μονοπάτια. Ειδικά μνεία γινόταν στα καταφύγια, με την επισήμανση ότι αν τα λύματα δεν διαχειρίζονται σωστά, η φέρουσα ικανότητα θεωρείται ότι έχει εξαντληθεί, ανεξάρτητα από τον αριθμό των κρεβατιών.

Mποτιλιάρισμα μεγαλούπολης

Ο Βασίλης Διαμαντόπουλος, οδηγός ποδηλασίας βουνού και συντονιστής προγραμμάτων της οργάνωσης ecogenia, διαπιστώνει ότι οι επισκέπτες και οι ορειβάτες αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο. Η εκτίμησή του είναι ότι κάθε χρόνο προστίθενται 100.000-150.000 επιπλέον επισκέπτες του Ολύμπου, με αποτέλεσμα ο αριθμός τους να έχει διπλασιαστεί μέσα σε μία πενταετία και να αγγίζει ενδεχομένως και το 1 εκατομμύριο. «Υπάρχει μία ακατάπαυστη ροή» διαπιστώνει.

Το 2021 το υπουργείο Περιβάλλοντος σχεδίαζε την επιβολή ημερήσιου εισιτηρίου για την είσοδο στον Εθνικό Δρυμό επισκεπτών και ΙΧ, προκειμένου τα έσοδα να διατίθενται για την καλύτερη προστασία του οικοσυστήματος, ωστόσο, ο συγκεκριμένος σχεδιασμός δεν εφαρμόστηκε ποτέ. «Ίσως ήταν μια κάποια λύση» σχολιάζει ο κ. Διαμαντόπουλος.

Αντίθετος με κάτι τέτοιο είναι ο οδηγός βουνού, Άκης Παρούσης, ο οποίος όμως αναγνωρίζει ότι πρέπει να ληφθούν κάποια μέτρα, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί κατακόρυφα η επισκεψιμότητα σε όλα τα βουνά. Από τον Ιούνιο και μέχρι τον Οκτώβριο ο Όλυμπος δέχεται μεγάλο όγκο επισκεπτών και κάποια Σαββατοκύριακα του Σεπτεμβρίου «στα Πριόνια βλέπεις μποτιλιάρισμα μεγαλούπολης».

Και οι δύο οδηγοί βουνού είναι απογοητευμένοι, καθώς κατά το παρελθόν έγιναν διάφορες μελέτες για την προστασία του Ολύμπου, κάποιες με φανταχτερούς τίτλους, αλλά καμία δεν εφαρμόστηκε.

«Λύσεις υπάρχουν, εμείς που ξέρουμε και αγαπάμε το βουνό καταθέτουμε προτάσεις, αλλά δεν μας ακούν» σημειώνει ο κ. Παρούσης. Μία από αυτές θα ήταν να υπάρχει ένας φύλακας στο φυλάκιο και μία επιγραφή που να πληροφορεί τους επισκέπτες στα Πριόνια πόσες κενές θέσεις στάθμευσης υπάρχουν, μία άλλη, να ανεβαίνουν οι επισκέπτες με mini bus.

Οι κίνδυνοι

«Το Εθνικό Πάρκο Ολύμπου εξαιτίας της σημαντικότητας αλλά και της σπάνιας φυσικής ομορφιάς του προσελκύει κάθε χρόνο αρκετά μεγάλο αριθμό επισκεπτών. Δυστυχώς όμως η υποδοχή, η διακίνηση, η διασπορά/διάχυση και η παραμονή των επισκεπτών αυτών γίνεται χωρίς τον ενδεδειγμένο έλεγχο» επισημαίνει ο ΟΦΥΠΕΚΑ, που διαπιστώνει ότι υπάρχει σημαντική -ιδίως κατά θέσεις και χρονικές περιόδους- επιβάρυνση συγκεκριμένων θέσεων της περιοχής.

Αυτή η κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα «τον αυξημένο κίνδυνο επιβάρυνσης ή/και υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος, την απομείωση της απόλαυσης της αποκομιζόμενης εμπειρίας από τους ίδιους τους επισκέπτες, τη δημιουργία συνθηκών έλλειψης ασφάλειας και υγείας των επισκεπτών».

Την ίδια εικόνα έχει ο κ. Διαμαντόπουλος, μέσα από την εμπειρία του. Παρότι ως επαγγελματίας ο ίδιος ευνοείται από την αύξηση των επισκεπτών, ως άνθρωπος που ζει το βουνό καθημερινά, επισημαίνει τους κινδύνους από την αθρόα αύξηση των επισκεπτών και την ανάγκη καλύτερης οργάνωσης, για την ασφάλεια των επισκεπτών και την προστασία του περιβάλλοντος. «Ο δρόμος για τα Πριόνια είναι ένας και πολυσύχναστος, τι θα συμβεί αν πέσει ένα δέντρο ή γίνει μια κατολίσθηση και κλείσει; Οι επισκέπτες αφήνουν σκουπίδια, τα οποία βρίσκουμε στα μονοπάτια. Οι κάδοι του Δήμου είναι ανοικτοί, άρα εκτεθειμένοι στον αέρα και στα ζώα που ψάχνουν για τροφή...», λέει, απαριθμώντας μερικά μόνο από τα προβλήματα που δημιουργεί η παρουσία χιλιάδων επισκεπτών κάθε Σαββατοκύριακο.

Λόγω φυσικής ομορφιάς το ρέμα του Ορλιά συγκεντρώνει πολλούς επισκέπτες το καλοκαίρι. Για να αφήσουν το... στίγμα τους άλλοι γράφουν με σπρέι στα βράχια, και άλλοι απλώς αφήνουν το άδειο ποτήριο του φραπέ για σουβενίρ. Το καταφύγιο στο Οροπέδιο των Μουσών έχει 18 κρεβάτια και έχουν χωροθετηθεί άλλα 10 σημεία για στήσιμο σκηνής, όμως τα Σαββατοκύριακα μπορεί να υπάρχουν 150 σκηνές ανθρώπων που θέλουν να απολαύσουν το βουνό και να φωτογραφίσουν την ανατολή. Τι γίνεται όμως με τα λύματα και τα σκουπίδια αυτών των ανθρώπων;

Σημεία ελέγχου

Την ερχόμενη Δευτέρα θα κατατεθούν οι συμμετοχές στο διαγωνισμό του ΟΦΥΠΕΚΑ για τη μελέτη της φέρουσα ικανότητας του βουνού. Οι μελετητές θα αξιολογήσουν την επισκεψιμότητα κατά τη διάρκεια της θερινής τουριστικής περιόδου (01/04 έως 31/10), τη φέρουσα ικανότητα καθώς και την επικινδυνότητα στις επιμέρους περιοχές. Θα καθοριστούν πύλες εισόδου των επισκεπτών στην προστατευόμενη περιοχή του Εθνικού Πάρκου Ολύμπου και θέσεις οργάνωσης σημείων ελέγχου και καταγραφής περιμετρικά του Εθνικού Πάρκου, αλλά και των Κέντρων Υποδοχής και Ενημέρωσης καθώς και ο προσδιορισμός των θέσεων στάθμευσης.

Το σχέδιο διαχείρισης επισκεπτών θα καταρτιστεί υπό το πρίσμα της αειφορικής διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής και θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

* Τον προσδιορισμός της επισκεψιμότητας των επιμέρους περιοχών του Εθνικού Πάρκου και την αποτύπωση της φέρουσας ικανότητας της κάθε περιοχής.

* Τον χωρικό και χρονικό προσδιορισμό των επιτρεπόμενων δραστηριοτήτων για το σύνολο της προστατευόμενης περιοχής.

* Τον προσδιορισμό συγκεκριμένων περιορισμών σε επί μέρους δραστηριότητες.

* Τον καθορισμό των ελάχιστων απαιτούμενων υποδομών για την περιβαλλοντική αναβάθμιση και προστασία των προστατευόμενων περιοχών.

* Την αξιολόγηση των υφιστάμενων υποδομών ως προς τη δυνατότητα παραμονής ή απομάκρυνσής τους.

Θα δημιουργηθεί βάση δεδομένων με στόχο την καταχώριση των δεδομένων που αφορούν την φέρουσα ικανότητα της προστατευόμενης περιοχής του Εθνικού Πάρκου Ολύμπου και ιστοσελίδα από την οποία οι επισκέπτες θα ενημερώνονται για τις καιρικές συνθήκες, τυχόν κλειστά μονοπάτια (π.χ. λόγω λιθοπτώσεων) και οτιδήποτε μπορεί να επηρεάσει την ανάβασή τους στο βουνό. Ο εκτιμώμενος χρόνος ολοκλήρωσης της μελέτης (εκτιμώμενης αξίας 50.000 ευρώ) είναι έξι μήνες.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 18.01.2026