Στην πρίζα της ενεργειακής ακρίβειας και το 2027 - Τα «φυτίλια» του νέου προϋπολογισμού

Η ενεργειακή κρίση «απειλεί» να ξαναγράψει τον προϋπολογισμό του 2027 πριν καλά – καλά αρχίσει να εφαρμόζεται με τις τιμές των καυσίμων (πετρελαίου κίνησης, αμόλυβδης βενζίνης) να ανάβουν τα… φυτίλια της αβεβαιότητας.

Τρίτη 06 Οκτ 2026, 07:00

«Ηλεκτρίζονται»… ξανά τα ράφια των σούπερ μάρκετ - Σε ποια προϊόντα έρχονται αυξήσεις ως 15%

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Φαινομενικό το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2027 εκπέμπει εικόνα στιβαρότητας και δημοσιονομικής ευταξίας. Ωστόσο, πίσω από τη βιτρίνα, η αναλυτική ανάγνωση αποκαλύπτει μια σειρά από αβεβαιότητες, δομικές αδυναμίες και «αγκάθια» που εγκυμονούν κινδύνους για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, με την ενέργεια να βάζει δύσκολα.

Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιονομικό «μαξιλάρι» συνολικού ύψους 400 εκατ. ευρώ προβλέπει το προσχέδιο του προϋπολογισμού για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων ανατιμήσεων στην ενέργεια και των επιπτώσεών τους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το ποσό κατανέμεται σε 200 εκατ. ευρώ για το υπόλοιπο του 2026 και άλλα 200 εκατ. ευρώ για τους πρώτους μήνες του 2027.

Η πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να αποφασιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Δύο γραμμές άμυνας

Ο νέος προϋπολογισμός ενσωματώνει ουσιαστικά δύο διακριτές γραμμές άμυνας. Η πρώτη αφορά ένα πρόσθετο αποθεματικό περίπου 200 εκατ. ευρώ για έκτακτες ανάγκες κατά τις τελευταίες 90 ημέρες του 2026. Η δεύτερη αφορά άλλα 200 εκατ. ευρώ, τα οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν κατά τις πρώτες 100 ημέρες του 2027, εφόσον οι συνθήκες απαιτήσουν παρεμβάσεις για το ενεργειακό κόστος.

Ωστόσο, τα ποσά αυτά δεν αποτελούν προαναγγελθέν πακέτο επιδοτήσεων. Ειδικά τα 200 εκατ. ευρώ του 2027 έχουν εγγραφεί στις γενικές κρατικές δαπάνες «υπό κατανομή», ώστε να αξιοποιηθούν εφόσον προκύψει ανάγκη για στήριξη του ενεργειακού κόστους.

Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει αποφασιστεί ούτε το είδος των παρεμβάσεων ούτε οι δικαιούχοι ούτε η διάρκεια ή το ύψος της ενίσχυσης. Ανάλογα με την πορεία των τιμών, τα διαθέσιμα κονδύλια θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε επιδότηση πετρελαίου, fuel pass για βενζίνη ή ενισχύσεις στους λογαριασμούς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.

Αξίζει να σημειωθεί πως αξιοποιώντας τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως ανακοινώθηκε την περασμένη Τετάρτη, θα διατεθούν και 95 εκατ. για την στήριξη πέριξ των 700 επιχειρήσεων της ενεργοβόρου βιομηχανίας, με την επιδότηση στην τιμή του ρεύματος να φτάνει ως και το 50%. Πρόκειται για κομβική παρέμβαση που δίνει ανάσα σε μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις που μέχρι και σήμερα πληρώνουν ως και τρεις φορές πάνω από τους ανταγωνιστές τους σε άλλες χώρες της Ευρώπης την τιμή της μεγαβατώρας.

Αποφάσεις… μέρα - μέρα

Για το τελευταίο τρίμηνο του 2026, η κυβέρνηση επιλέγει το μοντέλο των αποφάσεων που θα λαμβάνονται ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με την εξέλιξη των διεθνών τιμών ενέργειας και καυσίμων. Επομένως, η ύπαρξη του αποθεματικού δεν προδικάζει ούτε το ύψος ούτε τη διάρκεια των παρεμβάσεων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν οι ανάγκες μέχρι την άνοιξη αποδειχθούν μεγαλύτερες από τα συνολικά 400 εκατ. ευρώ που έχουν προβλεφθεί. Η ένταση και η διάρκεια της ενεργειακής κρίσης θα καθορίσουν εάν θα απαιτηθούν παρεμβάσεις στην αντλία, ενισχύσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις ή άλλου τύπου μέτρα.

Πώς «άνοιξε» δημοσιονομικός χώρος

Το προσχέδιο επισημαίνει ότι με την πρόβλεψη των 400 εκατ. ευρώ εξαντλείται ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος για το 2026 και το 2027. Κατά συνέπεια, εάν οι ανάγκες υπερβούν τα 200 εκατ. ευρώ σε οποιοδήποτε από τα δύο έτη, δεν αποσαφηνίζεται εκ των προτέρων ο τρόπος κάλυψης των πρόσθετων δαπανών.

Η δυνατότητα δημιουργίας αυτού του αποθεματικού συνδέεται με δύο παράγοντες.

Πρώτον, με την ευελιξία που παρέχει η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, η οποία ενεργοποιήθηκε και επεκτάθηκε ώστε να μπορούν να ενταχθούν και μέτρα που αφορούν ειδικά την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Σύμφωνα με το προσχέδιο, το περιθώριο αυτό εξαντλείται με τη σωρευτική αύξηση των δαπανών την περίοδο 2026-2027, εντός του προβλεπόμενου ορίου.

Δεύτερον, αξιοποιείται το γεγονός ότι κατά τα έτη 2024 και 2025 ο ρυθμός αύξησης των δαπανών ήταν χαμηλότερος από τον αρχικό στόχο. Αυτό οφείλεται στη χαμηλότερη από την αναμενόμενη συνολική δαπάνη της Γενικής Κυβέρνησης και, σε σημαντικό βαθμό, στην απόδοση των μέτρων κατά της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής.

Με άλλα λόγια, η δημοσιονομική ευελιξία που δημιουργήθηκε από την καλύτερη του αναμενομένου επίδοση των μόνιμων μέτρων περιορισμού της φοροδιαφυγής αξιοποιείται εκ των υστέρων για τη δημιουργία του αποθεματικού. Παραμένει, πάντως, ανοιχτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου μέσω ευρωπαϊκών αποφάσεων.

Περιμένοντας την Ευρώπη που διαβουλεύεται

Η Ελλάδα έχει υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να μπορούν να ενταχθούν σε αυτή και μέτρα που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα.

Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η αξιοποίηση καθαρής υπερείσπραξης περίπου 600 εκατ. ευρώ από τον ΦΠΑ στα καύσιμα, αφού προηγουμένως αφαιρεθούν περίπου 350 εκατ. ευρώ απωλειών από τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης καυσίμων.

Έτσι, τα 400 εκατ. ευρώ αποτελούν το δημοσιονομικό απόθεμα που έχει ήδη ενσωματωθεί στον σχεδιασμό για την περίπτωση που η ενεργειακή κρίση παραμείνει έντονη. Το εάν θα υπάρξει πρόσθετος χώρος για νέες παρεμβάσεις και υπό ποιους όρους θα εξαρτηθεί από την πορεία των τιμών, τις πραγματικές ανάγκες που θα προκύψουν και κυρίως από τις αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ άλλων και από τη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις 15 – 16 Οκτωβρίου.

Εφόσον δοθεί η ευχέρεια για αξιοποίηση μεγαλύτερου μέρους του δημοσιονομικού χώρου που δημιουργεί η υπέρβαση των στόχων στα έσοδα από έμμεσους φόρους (αποτέλεσμα και της ακρίβειας η οποία τονώνει τις εισπράξεις), ενδέχεται η χώρας μας να μπορεί να διαθέσει ως και 1 δισ. (τα ήδη «δεσμευμένα 400 εκατ. και επιπλέον 600 εκατ.) ως τον Μάρτιο του 2027 για τη στήριξη των πολιτών απέναντι ενεργειακή αναταραχή.

Πάντως η ρήτρα ενεργειακής διαφυγής που η Ελλάδα έχει ζητήσει να ενεργοποιηθεί δεν φέρνει πρόσθετη χρηματοδότηση, επιτρέπει ωστόσο απόκλιση από το ανώτατο όριο δαπανών χωρίς «ποινές» και εξέταση από… το VAR της Κομισιόν των πρόσθετων δαπανών ενώ το επιπλέον κόστος υπολογίζεται στο χρέος.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 11 Οκτωβρίου 2026