Να βγει από τον… λαβύρινθο των αποτυχημένων δημοπρασιών παλεύει ο Κάθετος Διάδρομος που αν και ξεκίνησε ελπιδοφόρα, στην πορεία έχασε τον προσανατολισμό του.
Είναι ενδεικτικό πως στην τελευταία δημοπρασία (του Ιανουαρίου) δέσμευσης χωρητικότητας μέσω του Διαδρόμου, από τις 72 GWh (γιγαβατώρες) που διατέθηκαν, δεσμεύτηκε δυναμικότητα για μόλις 48 MWh, δηλαδή το 0,07%.
Αξίζει να σημειωθεί πως κομβικό κρίκο στην ενεργειακή θωράκιση της Ευρώπης αποτελεί ο Κάθετος Διάδρομος, μία εναλλακτική οδός για τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας έως τη Μολδαβία και την Ουκρανία και έχει τη θερμή υποστήριξη τόσο από την ΕΕ, όσο και από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, με απώτερο στόχο την ταχεία απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο και την ενδυνάμωση της ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής.
Ζωτικό στοιχείο του Διαδρόμου είναι ο άξονας Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία. Στη συνέχεια, το παζλ συμπληρώνουν δύο κλάδοι, ο δυτικός (Ρουμανία, Ουγγαρία, Σλοβακία) και ο ανατολικός (Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία). Τι πάει λάθος;
Οι αιτίες της αποτυχίας - Το υψηλό κόστος, το εμπόδιο της Κομισιόν και ο καιρός
Παρά τις σημαντικές εκπτώσεις στα τέλη χρήσης δικτύου, που φθάνουν έως και το 50% σε ορισμένα τμήματα της διαδρομής, ο Κάθετος Διάδρομος εξακολουθεί να θεωρείται ακριβός σε σύγκριση με ανταγωνιστικές οδούς, όπως εκείνες μέσω Πολωνίας, Κροατίας και Βαλτικής, όπου λειτουργούν ισχυροί τερματικοί σταθμοί LNG (υγροποιημένο αέριο).
Υπενθυμίζεται πως η δημοπρασία του Νοεμβρίου για τον Δεκέμβριο, που ακολούθησε τις συμφωνίες που υπεγράφησαν στην Αθήνα εντός Νοεμβρίου για τον Κάθετο Διάδρομο, λειτούργησε καταγράφοντας ικανοποιητική δυναμική.
Τα μηνύματα όμως που απέστειλε στη συνέχεια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς τους ενδιαφερόμενους για την επόμενη δημοπρασία, αυτήν του Δεκεμβρίου που αφορούσε τον Ιανουάριο, μπλόκαραν «απότομα» την εκδήλωση ενδιαφέροντος για αμερικανικό LNG (υγροποιημένο αέριο), καθώς δημιουργούσαν «ασαφή» σημεία όσον αφορά το κατά πόσο είναι σύννομη η διαδικασία βάσει ρυθμιστικών κινδύνων που πιθανόν να προέκυπταν.
Η ελληνική πλευρά έθεσε το ζήτημα, αναδεικνύοντας το παράδοξο που ήδη διαφαίνεται: Να έχει αποφασιστεί κεντρικά η πλήρης απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το τέλος του 2027 την ώρα που μπλοκάρεται μέσω της γραφειοκρατίας ο Κάθετος Διάδρομος, η ενεργειακή οδός, δηλαδή, που προκρίθηκε ως εναλλακτική και η οποία ακόμα δεν έχει καταστεί η πλέον οικονομικά συμφέρουσα.
Αφότου πήγε… άπατη η δημοπρασία του Δεκεμβρίου και ενόψει της επόμενης που διεξήχθη πριν λίγες ημέρες και αφορούσε τον Φεβρουάριο (καταγράφοντας μία ακόμα αναμενόμενη αποτυχία), η Κομισιόν απέστειλε κάποιες διευκρινίσεις στους ενδιαφερόμενους, οι οποίες όμως θα χρειαστούν ακόμα μεγαλύτερη αποσαφήνιση για να αποδώσουν και να περάσει τον πήχη η επόμενη δημοπρασία, άγνωστο για την ώρα πότε θα γίνει.
Στην αποτυχία των δημοπρασιών συνέβαλε αποφασιστικά και η κάλυψη των αναγκών της Ουκρανίας σε φυσικό αέριο, μέσω δεσμεύσεων από άλλες διαδρομές και το κυριότερο, με μικρότερο κόστος. Περίπου 300 εκατ. κυβικά μέτρα μηνιαίως από την Πολωνία, ποσότητες από την Ουγγαρία καθώς και μικρότερες ροές από τη Λιθουανία.
Τα προϊόντα (Route) 2 και 3 είναι δύο νέα προϊόντα, που δημοπρατήθηκαν για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο. Στη δημοπρασία του Ιανουαρίου, η δυναμικότητα κλείστηκε από δύο χρήστες για το προϊόν Route 1, το οποίο έχει αφετηρία το τέρμιναλ του ΔΕΣΦΑ στη Ρεβυθούσα και κατάληξη την Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, δεν υπήρξε ούτε «αναιμική» προσφορά για τα Route 2 (με αφετηρία το FSRU Αλεξανδρούπολης) και Route 3 (για αζέρικο αέριο από τον ΤΑΡ που θα διοχετευθεί μέσω του IGB).
Επιπλέον, στη δεδομένη συγκυρία είναι αυξημένη η ζήτηση καυσίμου, λόγω χειμώνα, στις χώρες από τις οποίες διέρχεται ο Κάθετος Διάδρομος. Επομένως, είναι περιορισμένη η ποσότητα, σε σχέση με το φθινόπωρο, που μπορεί να διατεθεί μέσω των δημοπρασιών.
Εκτιμάται πως τα δεδομένα θα αλλάξουν από το φθινόπωρο, καθώς η αύξηση της μεταφορικής ικανότητας σε Βουλγαρία και Ρουμανία, θα επιτρέψει τεχνικά τη δημιουργία προϊόντων μεγαλύτερης διάρκειας.
«Κλειδί» τα ετήσια προϊόντα
Υπό αυτό το πρίσμα, το ζητούμενο είναι να ανάψει μακροπρόθεσμα πράσινο φως από την Κομισιόν στη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου, ώστε να μπορέσει να διαθέσει ο ΔΕΣΦΑ από τον Ιούνιο και μετά ετήσια προϊόντα (όχι μηνιαία όπως σήμερα) τα οποία και θα μπορούν να προσφέρουν ανταγωνιστικές τιμές.
Η διευκόλυνση της μεταφοράς καυσίμου στην Ουκρανία είναι κρίσιμη για την αξιοποίηση των αποθηκών χωρητικότητας περίπου 30 bcm (δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων αερίου) που υπάρχουν στο Κίεβο -και οι οποίες αντιστοιχούν περίπου στο 30% της αποθηκευτικής χωρητικότητας όλης της Ευρώπης.
Επομένως, η Κομισιόν θα πρέπει, αφού αφήσει στην άκρη την άκαμπτη γραφειοκρατική τυπολατρία της, να ιεραρχήσει τις προϋποθέσεις, θέτοντας σε υψηλότερη προτεραιότητα την κατάργηση των εισαγωγών από τη Μόσχα, συγκριτικά με τα θέματα κανονιστικής συμμόρφωσης που η ίδια «βλέπει», εντελώς ακατανόητα, ότι μπορεί να υπάρχουν στα προϊόντα του Διαδρόμου.
Το ενεργειακό στοίχημα περνάει από την Αλεξανδρούπολη
Πάντως, παρά τη μέχρι στιγμής διάψευση των προσδοκιών του Διαδρόμου, ενεργειακός βραχίονας νευραλγικής γεωστρατηγικής, γεωοικονομικής και γεωπολιτικής σημασίας καθίσταται η Θράκη και ειδικότερα η Αλεξανδρούπολη, με τα… «made in USA» deals που ανακοινώθηκαν πρόσφατα να αναβαθμίζουν ουσιαστικά και σε πολλαπλά επίπεδα, τη στρατηγική συμμαχία της χώρας μας με τις ΗΠΑ.
Η Αλεξανδρούπολη παίζει καίριο ρόλο στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας την ασφάλεια εφοδιασμού και την ενεργειακή αυτονομία της περιοχής, μπαίνοντας για τα καλά στα ραντάρ των ΗΠΑ.
Δεν είναι τυχαίο πως η εταιρεία ATLANTIC-SEE LNG TRADE, στην οποία ο όμιλος AKTOR συμμετέχει μέσω της θυγατρικής του Aktor Energy Μονοπρόσωπη με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, υπέγραψε μακροχρόνια συμφωνία αγοραπωλησίας με την αμερικανική εταιρεία Venture Global για την προμήθεια σημαντικών ποσοτήτων LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες (σε Ρεβυθούσα και Αλεξανδρούπολη).
H συμφωνία αγοραπωλησίας διάρκειας 20 ετών (αξίας έως και 25 δισεκατομμυρίων ευρώ με βάση τη σημερινή τιμή του αερίου), θα τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2030.
Σε κάθε περίπτωση, ο Κάθετος Διάδρομος καλείται να δρέψει τους καρπούς της γεωπολιτικής, γεωστρατηγικής και γεωενεργειακής αναβάθμισης της ισχύος της χώρας μας, αναλαμβάνοντας πρωταγωνιστικό ρόλο και στην πράξη, πέρα από τη θεωρία, στην τροφοδοσία της Ευρώπης με φυσικό αέριο.
Στ. Παπασταύρου: Θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή επιλογή η απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο
Ο Κάθετος Διάδρομος αναβάθμισε τον ρόλο της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, καθώς «η Ελλάδα από προορισμός έγινε μέρος της αλυσίδας» επεσήμανε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου μιλώντας στο Athens Energy Summit. Χαρακτήρισε το έργο «ένα πολυσύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα, χωρίς ιστορικό προηγούμενο, με μοναδική στρατηγική σημασία για τη σταθερότητα στην περιοχή. Δεν έχει υπάρξει ποτέ ένα κοινό προϊόν που να μπαίνει στην Ελλάδα και να φτάνει στην Ουκρανία» είπε. Υπογράμμισε ότι ανταγωνιστικότητα του έργου ενισχύεται σταδιακά, καθώς το κόστος στο Route 1 έχει μειωθεί σημαντικά, ενώ ήδη καταγράφεται πραγματική ροή ποσοτήτων. «Από το 9,90 ευρώ/MWh πέσαμε στο 7,40 και σήμερα είμαστε κάτω από το 6,50. Τον Δεκέμβριο, για πρώτη φορά, περίπου 400 χιλιάδες κιλοβατώρες πέρασαν μέσω του Route 1». Τόνισε ότι η πλήρης απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο αποτελεί πλέον θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή επιλογή, σημειώνοντας ότι με την παρέμβαση της ελληνικής κυβέρνησης και τον τερματισμό του TurkStream, η Ευρώπη είπε: τελειώνω το 2027 με το ρωσικό φυσικό αέριο».
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ», 01.02.206
