- Newsroom
«Τα παιδιά μού είπαν ότι τους έδωσα χώρο να υπάρχουν». Με αυτή τη φράση, η Χριστίνα Βάζου συμπυκνώνει την ουσία ενός ντοκιμαντέρ που δεν καταγράφει απλώς ζωές, αλλά τις προσεγγίζει με βαθιά ευαισθησία και σεβασμό. Το ντοκιμαντέρ «Θέλω να είμαι νικητής» που προβλήθηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα τις προηγούμενες ημέρες ακολουθεί για τέσσερα χρόνια τη ζωή τριών ανήλικων ασυνόδευτων προσφύγων από το Αφγανιστάν, την Παλαιστίνη, τη Συρία και το Μπουρούντι. Τα παιδιά γνωρίζονται και αναπτύσσουν μια δυνατή φιλία στο Κέντρο Φιλοξενίας του Κοινωνικού ΕΚΑΒ στην Ελλάδα, σε έναν χώρο που λειτουργεί ως σταθμός ανάμεσα στο τραυματικό παρελθόν και την προσπάθεια για ένα πιο σταθερό μέλλον.
Μέσα από την κάμερα της Χριστίνας Βάζου, φωτογράφου και εργαζόμενης στο Κέντρο, ξεδιπλώνεται μια ιστορία ενηλικίωσης που αναδεικνύει όχι μόνο τις δυσκολίες, αλλά και την εσωτερική δύναμη και τη σοφία αυτών των παιδιών. «Εντυπωσιάστηκα από τη μοναδική σοφία με την οποία αντεπεξέρχονται τα παιδιά αυτά στις δυσκολίες της ζωής τους. Θέλησα να καταγράψω τα όνειρα και τις ελπίδες τους ως πηγή έμπνευσης και δύναμης», αναφέρει η ίδια.
Η εμπειρία των γυρισμάτων υπήρξε, όπως περιγράφει, «μοναδική και πολυεπίπεδη». Πολλά από τα παιδιά είχαν ήδη την ανάγκη να αφηγηθούν την ιστορία τους και αντιμετώπισαν το εγχείρημα με ενθουσιασμό και περηφάνια. Ακόμη και όσα εμφανίζονται λιγότερο, ένιωσαν ευγνωμοσύνη για τη συμμετοχή τους.
Καθοριστικό στοιχείο υπήρξε η σχέση εμπιστοσύνης που είχε ήδη χτιστεί. Ως εργαζόμενη στο Κέντρο και μέσα από δημιουργικά εργαστήρια, η κ. Βάζου δεν ήταν μια ξένη παρουσία. «Αρκετές φορές είχα την εντύπωση ότι είμαι αόρατη κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων», σημειώνει, περιγράφοντας μια συνθήκη που επέτρεψε την αυθεντικότητα των στιγμών που καταγράφηκαν.
Την ίδια στιγμή, η διαδικασία συνοδεύτηκε από έντονα ηθικά διλήμματα. Έχοντας επίγνωση των τραυματικών εμπειριών των παιδιών, επέλεξε να κινηθεί με προσοχή. «Πήγαινα με τη ροή της δικής τους ζωής και προσπαθούσα να μην αγγίζω δύσκολα θέματα», εξηγεί. Δεν δίστασε, μάλιστα, να κατεβάσει την κάμερα σε στιγμές έντονης συναισθηματικής φόρτισης, θέτοντας όρια ανάμεσα στην καταγραφή και τον σεβασμό της προσωπικής εμπειρίας. «Ήταν ένα διαρκές ηθικό δίλημμα: πόσο μακριά μπορώ να πάω και τι μπορώ να καταγράψω».
Το ντοκιμαντέρ λειτουργεί ως αντίβαρο στην απρόσωπη εικόνα που συχνά συνοδεύει το μεταναστευτικό ζήτημα. «Χρειάζεται να αφήσουμε στην άκρη τις προκαταλήψεις για να δούμε τον άνθρωπο πίσω από τα ψυχρά στατιστικά στοιχεία με ανθρωπιά και σεβασμό», υπογραμμίζει η δημιουργός.
Για την ίδια, η εμπειρία αυτή υπήρξε βαθιά μεταμορφωτική. Μέσα από την ουσιαστική επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς και ιστορίες ζωής, απέκτησε μια πιο ανοιχτή κατανόηση της πολυπολιτισμικότητας και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι πρόσφυγες. «Ήρθα πολύ πιο κοντά στον ανθρώπινο πόνο και σε ουσιαστικά ζητήματα επιβίωσης», αναφέρει, προσθέτοντας ότι η διαδικασία αυτή την έκανε να εκτιμήσει εκ νέου τη δική της πραγματικότητα.
Από την πλευρά τους, τα παιδιά βρήκαν έναν χώρο έκφρασης και αναγνώρισης. Το ενδιαφέρον για τις ιστορίες τους τούς έδωσε δύναμη, μέσα σε μια καθημερινότητα που συχνά χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα και ματαίωση, κυρίως λόγω των νομικών διαδικασιών που καθορίζουν το μέλλον τους. Η παρουσία της κάμερας λειτούργησε ενδυναμωτικά, προσφέροντάς τους χαρά και μια αίσθηση ότι η φωνή τους ακούγεται.
Δεν είναι τυχαίο ότι δύο από τα παιδιά, ο Φέρντιναντ και ο Ομράν, εξέφρασαν την επιθυμία να συμμετάσχουν σε ένα μελλοντικό δεύτερο ντοκιμαντέρ, όταν θα έχουν καταφέρει να χτίσουν τη ζωή που ονειρεύονται. Όπως είπαν, θα ήθελαν να αφήσουν μια παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για το μεταναστευτικό γίνεται ολοένα και πιο αυστηρή, το ντοκιμαντέρ επαναφέρει στο προσκήνιο την ανθρώπινη διάσταση. «Πίσω από τα ψυχρά στατιστικά στοιχεία και τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι», τονίζει η Χριστίνα Βάζου, επισημαίνοντας ότι οι αιτίες που οδηγούν στον ξεριζωμό, πόλεμοι, φτώχεια, αυταρχικά καθεστώτα και οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής παραμένουν ενεργές. «Ζούμε σε μια εποχή που η αξία της ανθρώπινης ζωής ολοένα και υποβαθμίζεται. Απαιτείται εγρήγορση και ευθύνη εκ μέρους όλων μας».
Η ίδια απορρίπτει την αντίληψη που θέλει τους πρόσφυγες να αντιμετωπίζονται ως απειλή. «Δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζονται ως εισβολείς και εγκληματίες», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι «μας ενώνουν πολύ περισσότερα απ’ όσα μας χωρίζουν». Αντίθετα, βλέπει στο μεταναστευτικό μια πιθανή ευκαιρία αμοιβαίου εμπλουτισμού, εφόσον υπάρχει η διάθεση να αναγνωριστεί.
Η παραγωγή του ντοκιμαντέρ πραγματοποιήθηκε από το Κοινωνικό ΕΚΑΒ, με τη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών, τα οποία μέσα από τη δική τους διαδρομή ανέδειξαν την αξία της φροντίδας, της αλληλεγγύης και της αντοχής.
Μετά την προβολή, ακολούθησε συζήτηση με τους συντελεστές του ντοκιμαντέρ και την ομάδα του Κοινωνικού ΕΚΑΒ, δίνοντας στο κοινό την ευκαιρία να εμβαθύνει περαιτέρω στα ζητήματα που αναδεικνύονται. Η είσοδος πραγματοποιήθηκε με ελεύθερη συνεισφορά για την υποστήριξη του κινηματογράφου.
