Θεσσαλονίκη: Αλλάζει πρόσωπο η Πλατεία Επταπυργίου - Τι περιλαμβάνει το σχέδιο ανάπλασης στην Άνω Πόλη

Έναν από τους πιο εμβληματικούς δημόσιους χώρους της Άνω Πόλης φιλοδοξεί να αναμορφώσει ο Δήμος Θεσσαλονίκης, βάζοντας σε τροχιά την ανάπλαση της Πλατείας Φρουρίου Επταπυργίου και των βασικών οδών που οδηγούν σε αυτή.

Πρόκειται για μια παρέμβαση που δεν περιορίζεται σε μια απλή αισθητική αναβάθμιση, αλλά στοχεύει να επανασυστήσει την είσοδο του σημαντικότερου ίσως βυζαντινού μνημείου της πόλης, δημιουργώντας έναν δημόσιο χώρο αντάξιο της ιστορικής και πολιτιστικής αξίας του Επταπυργίου.

Η σχετική προμελέτη αναμένεται να εγκριθεί σήμερα από το Δημοτικό Συμβούλιο, ώστε να προχωρήσει ένα έργο που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για την Άνω Πόλη και συνολικά για την εικόνα της Θεσσαλονίκης.

Όπως αναφέρει στο emakedonia.gr ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας, Πρόδρομος Νικηφορίδης, η ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου του Επταπυργίου αποτελούσε προτεραιότητα της δημοτικής αρχής ήδη από την ανάληψη των καθηκόντων της.

Όπως εξηγεί, στόχος είναι να αντιμετωπιστεί η εικόνα εγκατάλειψης που παρουσιάζει σήμερα η περιοχή και να δημιουργηθεί ένας δημόσιος χώρος αντάξιος του σημαντικότερου ίσως βυζαντινού μνημείου της Θεσσαλονίκης.

«Θέλουμε να δημιουργήσουμε έναν περιβάλλοντα χώρο που να δένει με το μνημείο. Η περιοχή σήμερα είναι εγκαταλειμμένη, με άναρχη κατάσταση και αρκετά προβλήματα. Ήταν κάτι που θέλαμε να κάνουμε από την πρώτη στιγμή που αναλάβαμε», τονίζει.

Πέμπτη 11 Ιου 2026, 14:28

Θεσσαλονίκη: Λίφτινγκ στους Κήπους του Πασά με παρεμβάσεις και επιστροφή του υδάτινου στοιχείου

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Τι προβλέπει η αρχιτεκτονική προμελέτη

Η προμελέτη έχει πλέον ολοκληρωθεί και περιλαμβάνει όλες τις βασικές κατευθύνσεις που απαιτούνται για την ωρίμανση του έργου, θέτοντας τις βάσεις για τη συνολική ανάπλαση της περιοχής γύρω από το Επταπύργιο.

Το αντικείμενό της δεν περιορίζεται στην αναμόρφωση της πλατείας, αλλά εκτείνεται σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναβάθμισης του δημόσιου χώρου, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου, λειτουργικού και αισθητικά αναβαθμισμένου περιβάλλοντος, αντάξιου της ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας του κορυφαίου βυζαντινού μνημείου της Θεσσαλονίκης.

Στο αντικείμενο της μελέτης περιλαμβάνονται η αναδιαμόρφωση της πλατείας και των κοινόχρηστων χώρων, ο επανασχεδιασμός των πεζοδρομίων και των διαδρομών κίνησης, η καλύτερη οργάνωση της κυκλοφορίας πεζών και οχημάτων, η εγκατάσταση νέου αστικού εξοπλισμού, η ενίσχυση του πρασίνου με νέες φυτεύσεις, η επιλογή σύγχρονων και ανθεκτικών υλικών επιστρώσεων, καθώς και η πλήρης εξασφάλιση καθολικής προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία και πολίτες με μειωμένη κινητικότητα.

Η πρόταση σχεδιασμού λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη τη μορφολογία του τοπίου και τις έντονες υψομετρικές διαφορές της περιοχής, επιδιώκοντας να μετατρέψει έναν δύσβατο και αποσπασματικά διαμορφωμένο χώρο σε έναν σύγχρονο αστικό και πολιτιστικό περιπατητικό άξονα υψηλής αισθητικής. Για τις δαπεδοστρώσεις επιλέγονται φυσικά υλικά, όπως κυβόλιθοι, πλάκες, κράσπεδα και λούκια από γρανίτη, ώστε να διατηρείται ο παραδοσιακός χαρακτήρας της Άνω Πόλης, ενώ παράλληλα να εξασφαλίζονται υψηλή αντοχή και ποιότητα κατασκευής.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στην αισθητική αναβάθμιση του δημόσιου χώρου και στην ανάδειξη του ίδιου του Επταπυργίου, ώστε το μνημείο να αποκτήσει την παρουσία που του αξίζει μέσα στον αστικό ιστό της πόλης. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η δημιουργία ενός οργανωμένου χώρου πρασίνου μπροστά από το φρούριο, με νέες δενδροφυτεύσεις, καθιστικά, διαδρομές περιπάτου και σημεία στάσης, που θα λειτουργούν ως χώρος αναψυχής τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες.

Η μελέτη δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στην καθολική προσβασιμότητα. Προβλέπεται ειδική όδευση τυφλών με ανάγλυφες πλάκες γρανίτη, υπερυψωμένες διαβάσεις, νέες ράμπες και ειδικά διαμορφωμένες θέσεις στάθμευσης για ΑμεΑ, διασφαλίζοντας ότι ολόκληρη η περιοχή θα είναι προσβάσιμη σε όλους.

Όπως επισημαίνει ο αντιδήμαρχος, οι παρεμβάσεις που εξετάζονται δεν έχουν χαρακτήρα μεγάλων τεχνικών έργων, αλλά στοχεύουν στην ουσιαστική αναβάθμιση της καθημερινής εμπειρίας όσων επισκέπτονται το μνημείο. «Μιλάμε για σχετικά απλές παρεμβάσεις. Να κατασκευαστούν πεζοδρόμια εκεί όπου σήμερα δεν υπάρχουν, να διαμορφωθεί σωστά η πλατεία και συνολικά ο δημόσιος χώρος, ώστε να είναι αντάξιος του Επταπυργίου και της ιστορικής του σημασίας», σημειώνει.

Στο κυκλοφοριακό σκέλος, ο σχεδιασμός προβλέπει τη μετατροπή του πυρήνα της πλατείας σε ζώνη αποκλειστικής κίνησης πεζών, περιορίζοντας την κυκλοφορία των οχημάτων στην περιμετρική ζώνη. Παράλληλα, θεσπίζονται οδοί ήπιας κυκλοφορίας και τοποθετούνται διακριτικά κολωνάκια για την αποτροπή της παράνομης στάθμευσης, ενώ ελεγχόμενη πρόσβαση θα έχουν μόνο οχήματα έκτακτης ανάγκης και τροφοδοσίας.

Παράλληλα, σχεδιάζεται νέα διακριτική περίφραξη από χαλύβδινες ράβδους με ηλεκτροστατική βαφή, ειδικά προσαρμοσμένη στις απαιτήσεις των αρχαιολογικών χώρων. Η λύση αυτή εξασφαλίζει την προστασία του μνημείου χωρίς να εμποδίζει την οπτική επαφή με τα βυζαντινά τείχη, ενισχύοντας παράλληλα την ανάδειξη του ιστορικού τοπόσημου.

Η μελέτη δεν αφορά αποκλειστικά την πλατεία μπροστά από το Επταπύργιο. Η περιοχή επέμβασης επεκτείνεται στις οδούς Ιωάννη Παπαρέσκα, Ιωάννη Μακρυγιάννη και Δημητρίου Τζαχείλα, καθώς και στους γειτονικούς κοινόχρηστους χώρους, ώστε να δημιουργηθεί ένα ενιαίο και λειτουργικά συνδεδεμένο σύνολο. Παράλληλα, ο σχεδιασμός είναι πλήρως εναρμονισμένος με τις θεσμοθετημένες αρχαιολογικές ζώνες προστασίας του Επταπυργίου και τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις, διασφαλίζοντας ότι οι παρεμβάσεις θα πραγματοποιηθούν με απόλυτο σεβασμό στον χαρακτήρα του μνημείου και στην πολιτιστική κληρονομιά της πόλης.

Την προμελέτη έχουν αναλάβει εδώ και ένα χρόνο να εκπονήσουν οι αρχιτέκτονες Εμμανουήλ Νικηφόρος, Λεωνίδας Τσομπόλης, Αλεξάνδρα Τζόλου και Δήμητρα Δόλλα, με υπεύθυνο συντονιστή τον Εμμανουήλ Νικηφόρο.

Το συνολικό κόστος της μελέτης ανέρχεται σε 40.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ και θα καλυφθεί εξ ολοκλήρου από τους δωρητές, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση για τον Δήμο Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, οι δωρητές αναλαμβάνουν την ευθύνη για την ολοκλήρωση της μελέτης και παρέχουν εγγυητική ευθύνη διάρκειας τριών ετών, αναλαμβάνοντας κάθε απαραίτητη διόρθωση ή συμπλήρωση που ενδεχομένως απαιτηθεί.

Ο συνολικός σχεδιασμός επιδιώκει να ενοποιήσει την είσοδο του φρουρίου με τον αστικό ιστό της Άνω Πόλης, μετατρέποντας τον περιβάλλοντα χώρο σε μια υψηλής ποιότητας δημόσια υποδομή που θα αναδεικνύει το μνημείο, θα βελτιώνει την καθημερινότητα των κατοίκων και θα προσφέρει μια σαφώς αναβαθμισμένη εμπειρία στους χιλιάδες επισκέπτες που φτάνουν κάθε χρόνο στο Επταπύργιο.

Στόχος να ανακτήσει την αίγλη του ο ιστορικός χώρος

Η Πλατεία Επταπυργίου αποτελεί το φυσικό «προαύλιο» του ιστορικού φρουρίου και την κύρια πύλη εισόδου για όσους επισκέπτονται το μνημείο. Παρά τη μοναδική ιστορική, αρχαιολογική και συμβολική αξία της περιοχής, η σημερινή εικόνα απέχει σημαντικά από αυτό που θα περίμενε κανείς για έναν χώρο τέτοιας σημασίας.

Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο, ο δημόσιος χώρος χαρακτηρίζεται από αποσπασματικές διαμορφώσεις, ελλείψεις στην οργάνωση της κυκλοφορίας, περιορισμένο αστικό εξοπλισμό και ανεπαρκή ανάδειξη τόσο του ίδιου του Επταπυργίου όσο και του ευρύτερου περιβάλλοντος χώρου. Η απουσία ενιαίου σχεδιασμού έχει ως αποτέλεσμα μια εικόνα που δεν αναδεικνύει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του μνημείου ούτε προσφέρει την εμπειρία που αρμόζει σε έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς προορισμούς της Θεσσαλονίκης.

Αυτό ακριβώς φιλοδοξεί να αλλάξει η νέα προμελέτη, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για μια συνολική ανάπλαση της περιοχής. Ο κ. Νικηφορίδης σημειώνει ότι, προκειμένου η διαδικασία να προχωρήσει όσο το δυνατόν ταχύτερα, ο Δήμος απευθύνθηκε στην ομάδα των αρχιτεκτόνων που εκπόνησε τη μελέτη για την ανάπλαση της Πλατείας Δημοκρατίας, ζητώντας της να αναλάβει, ως δωρεά, την αρχιτεκτονική προμελέτη για το Επταπύργιο.

«Θέλαμε να κινηθούμε γρήγορα και ζητήσαμε από την ομάδα που έχει σχεδιάσει την Πλατεία Δημοκρατίας να μας κάνει μια προμελέτη για τον περιβάλλοντα χώρο του Επταπυργίου. Η μελέτη είναι δωρεά προς τον Δήμο Θεσσαλονίκης και από τη στιγμή που θα εγκριθεί θα δούμε πώς θα προχωρήσουμε στα επόμενα βήματα», αναφέρει.

Από στρατιωτικός χώρος σε τόπο μνήμης

Η Πλατεία Επταπυργίου αποτελεί έναν από τους ιστορικότερους δημόσιους χώρους της Θεσσαλονίκης. Μπροστά από το φρούριο που διαμορφώθηκε κυρίως τον 14ο αιώνα, ο χώρος λειτουργούσε αρχικά ως στρατιωτική ζώνη προστασίας της βυζαντινής Ακρόπολης. Μετά την οθωμανική κατάκτηση εξελίχθηκε σταδιακά σε κέντρο της γειτονιάς, με καταστήματα, καφενεία και εργαστήρια, αποτελώντας σημείο καθημερινής συνάντησης των κατοίκων της Άνω Πόλης.

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, αλλά και την εγκατάσταση προσφυγικών οικογενειών μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η πλατεία συνέχισε να αποτελεί το κοινωνικό και εμπορικό κέντρο της Άνω Πόλης. Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 δεν έφτασε στην περιοχή, με αποτέλεσμα να διατηρηθούν ο παραδοσιακός πολεοδομικός ιστός και πολλά από τα ιστορικά κτίρια που περιβάλλουν την πλατεία.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, το Επταπύργιο χρησιμοποιήθηκε για την κράτηση αντιστασιακών και πολιτικών κρατουμένων, ενώ έως και τη δεκαετία του 1980, παρέμεινε το ζωντανό κέντρο της γειτονιάς, με καφενεία, μικρά καταστήματα και έντονη κοινωνική ζωή.

Μετά το οριστικό κλείσιμο των φυλακών το 1989, το μνημείο πέρασε στο Υπουργείο Πολιτισμού και άρχισε σταδιακά να μετατρέπεται σε χώρο ιστορίας και πολιτισμού. Παρ' όλα αυτά, ο περιβάλλων δημόσιος χώρος παραμένει ως σήμερα ουσιαστικά χωρίς μια συνολική αρχιτεκτονική αντιμετώπιση, γεγονός που επιχειρεί να διορθώσει η νέα πρωτοβουλία.

Το σχέδιο για χρηματοδότηση και δημοπράτηση

Η ολοκλήρωση της προμελέτης αποτελεί το πρώτο στάδιο μιας ευρύτερης διαδικασίας που φιλοδοξεί να οδηγήσει στην κατασκευή του έργου μέσα στα επόμενα χρόνια. Όπως εξηγεί ο Πρόδρομος Νικηφορίδης, μετά την έγκριση της δωρεάς θα ακολουθήσει η σύνταξη της οριστικής μελέτης, η οποία θα αποτελέσει το βασικό εργαλείο για την αναζήτηση χρηματοδότησης.

Ο σχεδιασμός της δημοτικής αρχής προβλέπει την υποβολή του έργου στο Πράσινο Ταμείο, από το οποίο εκτιμάται ότι μπορεί να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση που θα αγγίζει τα 2 εκατ. ευρώ για την υλοποίηση της ανάπλασης.

«Οι περισσότερες χρηματοδοτήσεις χάνονται επειδή δεν υπάρχουν ώριμες μελέτες. Εμείς θέλουμε να έχουμε έτοιμη τη μελέτη ώστε να μπορέσουμε να τη διεκδικήσουμε από το Πράσινο Ταμείο. Πιστεύουμε ότι η σημασία του έργου θα μας βοηθήσει να πετύχουμε τη χρηματοδότηση», επισημαίνει ο αντιδήμαρχος.

Παράλληλα, προσθέτει πως η παρέμβαση θα αφορά συνολικά τον άξονα πρόσβασης προς το Επταπύργιο, από την οδό Βενιζέλου μέχρι την είσοδο του φρουρίου, δηλαδή μια περιοχή που, βρίσκεται σήμερα σε κακή κατάσταση. Εφόσον εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση, στόχος του Δήμου είναι το έργο να δημοπρατηθεί μέσα στο 2027, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας συνολικής αναβάθμισης της εισόδου του μνημείου.