Για πολλά χρόνια πίστευε ότι το μυστικό της θα την ακολουθήσει για πάντα. Ότι θα μείνει θαμμένο μέσα της, χωρίς ποτέ να ειπωθεί. Η 40χρονη σήμερα Θεοδώρα Λάλου βίωσε επανειλημμένα παιδική σεξουαλική κακοποίηση πριν ακόμη συμπληρώσει τα 12 της χρόνια, από άτομο του στενού περιβάλλοντος. Για περισσότερο από μια δεκαετία δεν το είπε σε κανέναν.
Στα 23 της χρόνια κατάφερε για πρώτη φορά να μιλήσει. Ο άνθρωπος που άκουσε την εξομολόγησή της ήταν ο τότε σύντροφός της. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, όπως εκμυστηρεύεται στο emakedonia.gr, δεν είχε νιώσει ποτέ αρκετά ασφαλής για να ανοίξει την ψυχή της. «Πριν πίστευα ότι θα το πάρω στον τάφο μου», θυμάται. «Έλεγα ότι αυτό θα μείνει μαζί μου για πάντα».
Πέντε χρόνια αργότερα, στα 28 της, ξεκίνησε ψυχοθεραπεία. Ήταν η αρχή μιας δύσκολης αλλά βαθιά μεταμορφωτικής διαδρομής: της αναγνώρισης του τραύματος, της απενοχοποίησης και της προσπάθειας να ξαναχτίσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό της και στους άλλους. Σήμερα εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, ενώ παράλληλα μεγαλώνει τον πεντάχρονο γιο της, έναν ρόλο που θεωρεί από τους πιο σημαντικούς και ουσιαστικούς στη ζωή της. Στόχος της είναι να στηρίζει και να ενδυναμώνει όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους με κοινά βιώματα, βοηθώντας τους να πιστέψουν ξανά στις δυνάμεις τους και να ανακαλύψουν τις δυνατότητές τους.
Το τραύμα και η ευαλωτότητα
Μεγάλωσε στη Χαλκιδική και γνωρίζει από πρώτο χέρι πόσο δύσκολο είναι για ένα παιδί ή έναν έφηβο να μιλήσει για κακοποίηση, ιδιαίτερα σε μικρότερες κοινωνίες. «Στην επαρχία τα πράγματα είναι συχνά πιο δύσκολα. Η κοινωνία είναι πιο κλειστή και συντηρητική και ο φόβος της απόρριψης είναι μεγάλος», εξηγεί.
Η απόρριψη, άλλωστε, είναι ένα από τα πιο επώδυνα βιώματα που μπορεί να ακολουθήσουν την αποκάλυψη ενός τέτοιου τραύματος. «Ιδανικά θα θέλαμε όλες οι μητέρες ή οι συγγενείς να στηρίζουν τα θύματα παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης. Δυστυχώς πολλές φορές αυτό δεν συμβαίνει και τότε η απόρριψη γίνεται ένα δεύτερο τραύμα».
Για τους επιζώντες παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης, το τραύμα δεν είναι κάτι που απλώς ανήκει στο παρελθόν. «Δεν είναι ένα τραύμα που λες “έγινε τότε και τελείωσε”», λέει. «Μπορεί σήμερα να με βλέπεις δυνατή, αλλά κάποια άλλη μέρα να νιώθω πολύ ευάλωτη».
Η ασφάλεια, εξηγεί, είναι το πρώτο πράγμα που κλονίζεται. «Υπάρχουν φόβοι, υπάρχει ενοχή. Πολλές φορές φοβάσαι ακόμη και να μιλήσεις γιατί μπορεί κάτι να λειτουργήσει ως trigger και να σε κατακλύσουν τα συναισθήματα».
Η δημιουργία του Akousemas
Ακριβώς αυτή η ανάγκη για στήριξη οδήγησε τη Θεοδώρα Λάλου να δημιουργήσει την ΑΜΚΕ «Akousemas», μια οργάνωση που λειτουργεί ως κοινότητα για ενήλικες επιζώντες παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης.
Η πρωτοβουλία έχει ως στόχο να δώσει χώρο σε ανθρώπους που κουβαλούν παρόμοια βιώματα να μιλήσουν, να στηριχθούν και να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι. «Η κοινότητα είναι πολύ σημαντική», λέει. «Όταν υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων γύρω σου, ξέρεις ότι υπάρχει ένα “δίχτυ ασφαλείας”».
Μέσα από τη δράση της οργάνωσης υλοποιούνται ομάδες αυτοβοήθειας για ενήλικες και επιζήσασες, όπου τα μέλη μοιράζονται εμπειρίες και εργαλεία ενδυνάμωσης, ενώ παράλληλα αναπτύσσονται πρωτοβουλίες ενημέρωσης για την κοινωνία. Στις δράσεις συμμετέχουν εθελοντές και εθελόντριες από τον χώρο της ψυχολογίας, της ψυχοθεραπείας και της νομικής, οι οποίοι συμβάλλουν στην υποστήριξη των επιζώντων αλλά και στη διάδοση της γνώσης γύρω από το φαινόμενο.
Ταυτόχρονα, η οργάνωση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη, μέσα από ενημερωτικές δράσεις και εκπαιδευτικό υλικό που στοχεύουν στην προστασία των παιδιών και στην αναγνώριση των σημείων κακοποίησης.
Ένα θέμα που παραμένει στη σκιά
Παρά την αυξανόμενη δημόσια συζήτηση γύρω από την έμφυλη βία, η παιδική σεξουαλική κακοποίηση εξακολουθεί να παραμένει σε μεγάλο βαθμό κρυφή στην ελληνική κοινωνία. «Δεν υπάρχουν πολλά ερευνητικά στοιχεία στην Ελλάδα και πιστεύουμε ότι τα πραγματικά περιστατικά είναι πολύ περισσότερα από αυτά που καταγράφονται», επισημαίνει.
Ακόμη και όταν οι υποθέσεις φτάνουν στη Δικαιοσύνη, τα εμπόδια είναι πολλά. «Από 100 περιστατικά τέτοιου είδους κακοποίησης, ελάχιστοι δράστες θα καταλήξουν στη φυλακή», λέει. Παράλληλα, πολλοί επιζώντες βρίσκονται αντιμέτωποι με το εμπόδιο της παραγραφής. «Όταν ένας άνθρωπος είναι ψυχολογικά έτοιμος να μιλήσει και να κινηθεί νομικά, μπορεί να είναι ήδη αργά. Αυτό είναι τρομακτικό».
Παράλληλα, αναφέρεται και στα σοβαρά εμπόδια που συναντούν τα θύματα όταν αποφασίζουν να κινηθούν νομικά. Όπως επισημαίνει, η δικαστική διαδικασία συχνά αποτελεί μια δεύτερη, ιδιαίτερα δύσκολη δοκιμασία για τους επιζώντες. «Όταν φτάσουμε στα δικαστήρια, αρχίζει μια πολύ σκληρή διαδικασία. Το θύμα καλείται να αντέξει ερωτήσεις, αμφισβήτηση και πίεση», σημειώνει. Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η έλλειψη μαρτύρων, καθώς σε πολλές περιπτώσεις η κακοποίηση συμβαίνει χωρίς την παρουσία άλλων ανθρώπων, ενώ το ίδιο το παιδί συχνά δεν συνειδητοποιεί τι βιώνει εκείνη τη στιγμή.
Η επιστροφή στη Θεσσαλονίκη και η ελπίδα
Η Θεοδώρα Λάλου έζησε για αρκετά χρόνια στη Ζυρίχη. Όταν επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη το 2017, φοβόταν ότι η ελληνική κοινωνία θα ήταν πιο κλειστή απέναντι σε τέτοια ζητήματα. Ωστόσο διαπίστωσε ότι πολλά πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν. «Υπάρχουν περισσότερες οργανώσεις, περισσότερη ενημέρωση. Ακόμη και τα social media μπορούν να βοηθήσουν έναν άνθρωπο να νιώσει ότι δεν είναι μόνος».
Το κίνημα #MeToo και η δημόσια συζήτηση γύρω από την έμφυλη βία έδωσαν, δύναμη σε πολλούς ανθρώπους να μιλήσουν. «Θα έλεγα σε γυναίκες και άνδρες να οργανωθούν, να συμμετέχουν σε κοινότητες. Η συλλογικότητα μπορεί να δώσει δύναμη». Γιατί, όπως τονίζει, πίσω από κάθε ιστορία κακοποίησης υπάρχει ένας άνθρωπος που χρειάζεται στήριξη. «Τα θύματα έμφυλης βίας χρειάζονται έμπρακτη βοήθεια».
