Θεσσαλονίκη: Στα σκαριά ο διαγωνισμός για την ανάδειξη του λόφου της Τούμπας - Η ιδέα για αρχαιολογικό πάρκο

Ένα ακόμη βήμα προς την ανάδειξη του ιστορικού λόφου της Τούμπας γίνεται από τον Δήμο Θεσσαλονίκης και το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς μετά την πρώτη μελέτη που παραδόθηκε από την ομάδα των πανεπιστημιακών του ΑΠΘ που συμμετέχει στην αρχαιολογική έρευνα, προετοιμάζεται η διαδικασία για την προκήρυξη αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.

Η εξέλιξη έγινε γνωστή από τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης Στέλιο Αγγελούδη κατά τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου τη Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου. Όπως ανέφερε, μια πρώτη μελέτη έχει ήδη διαβιβαστεί στην Εφορεία Αρχαιοτήτων και το επόμενο βήμα είναι η συνεργασία του Δήμου με το υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να προχωρήσει ο διαγωνισμός.

Παρασκευή 14 Αυγ 2026, 07:00

Θεσσαλονίκη: Προς ανάδειξη η «τούμπα» της Τούμπας - Τι ζητά ο Δήμος και ποια είναι τα επόμενα βήματα

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο σχεδιασμός δεν θα περιοριστεί αποκλειστικά στον αρχαιολογικό λόφο. Όπως διευκρίνισε ο δήμαρχος, ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός θα αφορά την ανάπλαση του λόφου αλλά και της ευρύτερης περιοχής, με στόχο να προκύψει στη συνέχεια μια ολοκληρωμένη μελέτη που θα οδηγήσει στην ωρίμανση του έργου.

«Αμέσως μετά τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό θα έχουμε τη μελέτη, η οποία θα οδηγήσει πλέον στην πλήρη ωρίμανση του έργου», ανέφερε ο κ. Αγγελούδης.

Η ιδέα για ένα λόφο - αρχαιολογικό πάρκο

Παρότι η τελική εικόνα του χώρου δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και θα αποτελέσει αντικείμενο του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, η πανεπιστημιακή έρευνα έχει ήδη διαμορφώσει μια βασική κατεύθυνση για το πώς θα μπορούσε να αναδειχθεί η Τούμπα.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι τα αρχαιολογικά κατάλοιπα του οικισμού είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα. Τα κτίρια που έχουν αποκαλυφθεί είναι κατασκευασμένα από ωμές πλίνθους, δηλαδή άψητο πηλό, οι οποίες επηρεάζονται σημαντικά από τις ατμοσφαιρικές μεταβολές. Σύμφωνα με το υλικό της πανεπιστημιακής ανασκαφής, μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί διεθνώς κατάλληλο υλικό που να εξασφαλίζει αποτελεσματικά τη στερέωση, τη συντήρηση και την προστασία τέτοιων κατασκευών.

Για τον λόγο αυτό, η λογική που έχει διατυπωθεί από την αρχαιολογική ομάδα δεν είναι η αποκάλυψη και η μόνιμη έκθεση όλων των ανασκαφικών σκαμμάτων. Αντίθετα, μετά την ολοκλήρωση της έρευνας προβλέπεται η επιχωμάτωση και κατάχωση των αρχαιοτήτων, ώστε να προστατεύονται.

Η κατεύθυνση που έχει προτείνει η αρχαιολογική ομάδα του ΑΠΘ είναι η ήπια ανάδειξη του τεχνητού λόφου ως αρχαιολογικού πάρκου, με τις αρχαιότητες να προστατεύονται μέσω κατάχωσης και την παρουσίασή τους στο κοινό να υποστηρίζεται από σύγχρονες ψηφιακές τεχνολογίες. Πάνω σε αυτή τη βάση οι επισκέπτες θα μπορούν να περιηγούνται και να γνωρίζουν τα κατάλοιπα του προϊστορικού και αρχαίου οικισμού, ακόμη και όταν αυτά βρίσκονται κάτω από το έδαφος.

Η τεχνολογία μπορεί να παίξει σε αυτό το μοντέλο καθοριστικό ρόλο. Στο πλαίσιο του προγράμματος Smart Eye έχει προβλεφθεί πιλοτική εφαρμογή ψηφιακού συστήματος σε δύο σημεία της πανεπιστημιακής ανασκαφής, στην περιοχή του Κτιρίου Β και στον βόρειο τομέα, με στόχο την ψηφιακή ανάδειξη αρχαιοτήτων που θα έχουν καλυφθεί.

Με άλλα λόγια, ο επισκέπτης θα μπορούσε να βρίσκεται σήμερα πάνω από τα κατάλοιπα ενός προϊστορικού σπιτιού και, μέσω σύγχρονων ψηφιακών εφαρμογών, να αποκτά εικόνα για το τι υπήρχε στο συγκεκριμένο σημείο πριν από χιλιάδες χρόνια.

Γιατί δεν μπορούν απλώς να μείνουν ανοιχτές οι ανασκαφές

Η ιδιαιτερότητα της Τούμπας βρίσκεται ακριβώς στο υλικό από το οποίο κατασκευάστηκαν τα κτίρια του αρχαίου οικισμού. Ο λόφος δημιουργήθηκε σταδιακά από τις διαδοχικές φάσεις κατοίκησης. Για περίπου 1.800 χρόνια οι κάτοικοι έκτιζαν τα νέα σπίτια τους πάνω στις παλαιότερες κατασκευές, χωρίς να ισοπεδώνουν τα προηγούμενα στρώματα. Οι ωμοπλίνθινοι τοίχοι και τα υπόλοιπα κατάλοιπα συσσωρεύονταν, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ο τεχνητός λόφος που υπάρχει σήμερα.

Στα υψηλότερα σημεία έχουν αποκαλυφθεί τμήματα μεγάλων ορθογώνιων κτιρίων, ενώ χαμηλότερα υπήρχε ένας ισχυρός χωμάτινος περίβολος. Η κατοίκηση ήταν πυκνή, με στενά περάσματα ανάμεσα στα σπίτια.

Ακριβώς όμως επειδή πρόκειται για κατασκευές από άψητο πηλό, η έκθεσή τους στις καιρικές συνθήκες δημιουργεί σοβαρά ζητήματα διατήρησης. Έτσι, η κατάχωση των αρχαιοτήτων μετά την ολοκλήρωση της ανασκαφικής έρευνας αποτελεί μέρος της προτεινόμενης στρατηγικής προστασίας.

Ένας λόφος 3.000 και πλέον ετών

Το επόμενο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η νέα διαδικασία δεν αντιμετωπίζει την Τούμπα ως έναν απομονωμένο αρχαιολογικό χώρο. Ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός που προετοιμάζεται από τον Δήμο Θεσσαλονίκης και το υπουργείο Πολιτισμού θα αφορά τον λόφο και την ευρύτερη περιοχή, γεγονός που ανοίγει τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο ο αρχαιολογικός χώρος θα συνδεθεί με τον σύγχρονο αστικό ιστό.

Ο λόφος έχει ύψος περίπου 23 μέτρα και έκταση περίπου 30 στρεμμάτων. Σήμερα περιβάλλεται από τον πυκνό αστικό ιστό της Τούμπας, ενώ από την κορυφή του προσφέρεται θέα προς μεγάλο τμήμα της πόλης. Επομένως, το ζητούμενο του επόμενου σχεδιασμού δεν είναι μόνο πώς θα προστατευτούν οι αρχαιότητες, αλλά και πώς θα αποκτήσει ο χώρος ξανά λειτουργική σχέση με τη γειτονιά και την πόλη.

Η ιστορία του χώρου είναι πολύ παλαιότερη από τη σημερινή Θεσσαλονίκη. Η αρχαιολογική έρευνα, που ξεκίνησε από το ΑΠΘ το 1984 και συνεχίζεται, έχει αποκαλύψει στοιχεία για κατοίκηση από την Εποχή του Χαλκού.

Ο οικισμός γνώρισε διαδοχικές φάσεις κατοίκησης και εγκαταλείφθηκε περίπου τον 3ο αιώνα π.Χ., σε μια περίοδο κατά την οποία είχε πλέον ιδρυθεί η Θεσσαλονίκη. Στην κορυφή του λόφου χρησιμοποιήθηκε αργότερα τμήμα του χώρου ως νεκροταφείο κατά τη βυζαντινή περίοδο.

Η μακρά αυτή ιστορία εξηγεί και τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε η ίδια η Τούμπα: δεν πρόκειται για έναν φυσικό λόφο, αλλά για ένα μνημείο που διαμορφώθηκε σταδιακά από τα αλλεπάλληλα στρώματα ανθρώπινης κατοίκησης.

Τα επόμενα βήματα για την ανάδειξη

Μετά τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, η διαδικασία βρίσκεται πλέον στο στάδιο της προετοιμασίας του επόμενου διαγωνισμού. Η πρώτη μελέτη της πανεπιστημιακής ομάδας έχει διαβιβαστεί στην Εφορεία Αρχαιοτήτων και ο Δήμος Θεσσαλονίκης βρίσκεται σε συνεννόηση με το υπουργείο Πολιτισμού για τα επόμενα βήματα.

Στόχος είναι μέσα από τον αρχιτεκτονικό ή μελετητικό διαγωνισμό να προκύψει μια ώριμη μελέτη, η οποία θα καθορίσει την τελική μορφή της ανάδειξης. Η κατεύθυνση που έχει ήδη παρουσιαστεί από την αρχαιολογική έρευνα είναι αυτή ενός ήπιου αρχαιολογικού πάρκου, με προστατευμένες αρχαιότητες και αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών για την παρουσίασή τους, χωρίς να αποκλείεται η περαιτέρω διαμόρφωση του σχεδιασμού μέσα από τον διαγωνισμό.