Αν μπορούσε κανείς να ακουμπήσει το αυτί του πάνω σε έναν αργαλειό, ίσως να αφουγκραζόταν κάτι περισσότερο από το χτύπημα των εξαρτημάτων του. Μπορεί και να άκουγε γυναίκες να καταπίνουν λέξεις που δεν τους επέτρεψαν ποτέ να πουν δυνατά. Ίσως άκουγε προσευχές μισοτελειωμένες, φόβους κρυμμένους μέσα σε στριφώματα, υποσχέσεις ραμμένες πρόχειρα για να μην ξηλωθούν.
Στην «Υφάντρα», η Μαρία Ξυλούρη δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία, αλλά στήνει έναν κόσμο όπου η μνήμη περνά από γενιά σε γενιά σαν μυστική βελονιά και όπου η αγάπη, όταν χρωστάει πολλά, μπορεί να γίνει πιο επικίνδυνη κι από κατάρα.
Η νέα ηρωίδα της Μαρίας Ξυλούρη δεν κρατά πένα αλλά αργαλειό. Κι όμως, μέσα από τα υφαντά της, αφηγείται όσα δεν λέγονται εύκολα: τον φόβο, την αγάπη, την ευγνωμοσύνη, την ανάγκη μιας γυναίκας να ξεφύγει από τη μοίρα που της έγραψαν άλλοι.
Στην «Υφάντρα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, η Μπιάνκα εγκαταλείπει έναν βίαιο γάμο και βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν κόσμο που δεν υπόσχεται τίποτα. Όταν ένας άγνωστος της προσφέρει βοήθεια, εκείνη το εκλαμβάνει ως θαύμα. Και τα θαύματα, όπως και οι θρύλοι, έχουν πάντοτε τίμημα.
Η Μαρία Ξυλούρη μιλά στο emakedonia.gr για τις γυναίκες που «υφαίνουν κόσμους», για τις ιστορίες που περνούν από γενιά σε γενιά σαν μυστική προσευχή και για τη συγγραφή ως μια πράξη αντίστασης απέναντι σε μια ζωή που δεν υπακούει ποτέ ολοκληρωτικά στα χέρια μας.
«Η δημιουργία γεννιέται επειδή η ζωή δεν περνά μόνο από το δικό μας χέρι»
Η βασική ιδέα της «Υφάντρας» ξεκίνησε από μια ανατροπή ενός αρχέγονου γυναικείου συμβόλου: της Πηνελόπης. Μόνο που εδώ η ύφανση δεν γίνεται για την αναμονή, αλλά για την καθυστέρηση της επιστροφής.
«Μια από τις πρώτες σκέψεις μου ξεκινώντας αυτή την ιστορία ήταν μια Πηνελόπη που, αντί να ξηλώνει μέσα στη νύχτα ό,τι υφαίνει την ημέρα περιμένοντας την επιστροφή επιτέλους του Οδυσσέα, υφαίνει προσπαθώντας να την καθυστερήσει, αν όχι και να την αποτρέψει. O κόσμος όμως δεν την υπακούει, επειδή δεν είναι ο αργαλειός της», λέει η συγγραφέας.
Και κάπου εκεί, ανάμεσα στο νήμα και τη μοίρα, γεννιέται η ανάγκη της δημιουργίας. «Νομίζω ότι ένα από τα κίνητρα της δημιουργίας είναι ακριβώς το ότι η ζωή δεν περνάει μόνο από το δικό μας χέρι. Οπότε δημιουργούμε με αυτό το χέρι μια εκδοχή της ζωής, την υφαίνουμε, τη ζωγραφίζουμε, τη γράφουμε», τονίζει η Μαρία Ξυλούρη.
Η καλοσύνη που για κάποιον είναι «λίγο» και για έναν άλλον «τα πάντα»
Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται και μια βαθιά άνιση πράξη καλοσύνης. Ο κύριος Τέιλορ σώζει την Μπιάνκα σχεδόν χωρίς δεύτερη σκέψη. Εκείνη όμως θα κουβαλήσει αυτή τη χειρονομία σαν χρέος ζωής.
«Η Μπιάνκα πράγματι σε πολύ κρίσιμη στιγμή δέχεται την καλοσύνη του κυρίου Τέιλορ, μια καλοσύνη που εκείνος προσφέρει μάλλον αστόχαστα και δεν του κοστίζει σχεδόν τίποτα, στα δικά της όμως μάτια τον μετατρέπει σε σωτήρα», εξηγεί η Μαρία Ξυλούρη.
Η συγγραφέας φωτίζει ιδιαίτερα τη διαφορά με την οποία δύο άνθρωποι βιώνουν το ίδιο γεγονός. «Αυτό που για τον κύριο Τέιλορ δεν είναι τίποτα για την Μπιάνκα είναι σχεδόν τα πάντα, εξού και το άκρο στο οποίο θα οδηγηθεί για να ανταποδώσει. Αυτή η ανισορροπία μεταξύ του πώς αντιλαμβάνονται την ίδια πράξη ο κύριος Τέιλορ και η Μπιάνκα με ενδιέφερε πάρα πολύ».
Οι θρύλοι ως μυστική γλώσσα των γυναικών
Στην «Υφάντρα» υπάρχει ένας θρύλος που μεταφέρεται από μητέρα σε κόρη σαν οικογενειακό φυλαχτό. Όχι ως παραμύθι, αλλά ως τρόπος επιβίωσης.
«Ο θρύλος είναι για τις γυναίκες αυτές η θρησκεία τους, τον επικαλούνται όπως άλλες θα επικαλούνταν την Παναγία», σημειώνει η συγγραφέας.
Οι ιστορίες αυτές δεν λειτουργούν μόνο ως εξήγηση του κόσμου αλλά και ως εργαλείο ύπαρξης μέσα σε αυτόν. «Είναι ο τρόπος τους να καταλαβαίνουν τον κόσμο, η ιστορία που λένε για να εξηγήσουν τη ζωή και να βάλουν τάξη στο χάος, όπως συχνά συμβαίνει με τους μύθους και είναι, με έναν τρόπο, και μια γλώσσα που μαθαίνουν στις κόρες τους για να τις βοηθήσουν να υπάρξουν σε αυτόν τον κόσμο».
Και ίσως γι’ αυτό οι μύθοι επιμένουν. Γιατί μέσα τους κρύβονται οι ίδιοι οι άνθρωποι που τους αφηγούνται. «Όπως συχνά συμβαίνει με τους μύθους, είναι μια ιστορία που με έναν τρόπο εξηγεί και τις ίδιες».
«Η υφαντική ήταν ένας τρόπος να αντισταθούν»
Η υφαντική στο βιβλίο λειτουργεί ταυτόχρονα ως τέχνη, γλώσσα και μαρτυρία. Η Μαρία Ξυλούρη συνδέει ευθέως την ύφανση με τη γραφή, θυμίζοντας ότι πολλές γυναίκες πριν αποκλειστούν από τον λόγο, είχαν ήδη βρει άλλους τρόπους να αφηγούνται.
«Η υφαντική είναι και αφήγηση και η σχέση της με τη γραφή είναι κάτι που έχει συχνά και από πολύ νωρίς επισημανθεί», λέει.
Η συγγραφέας ανακαλεί τον μύθο της Φιλομήλας, η οποία, αφού έχασε τη φωνή της, ύφανε την ιστορία της για να αποκαλύψει τη βία που υπέστη. «Ιδίως σε εποχές που οι γυναίκες ήταν αποκλεισμένες από τη γραφή, η υφαντική ήταν ένας από τους τρόπους τους να εκφραστούν, να δημιουργήσουν, να αντισταθούν».
Οι «Αμερικές» και η επιστροφή της Μπιάνκα
Η «Υφάντρα» ανήκει στο ευρύτερο λογοτεχνικό σύμπαν των «Αμερικών», έναν κόσμο που η συγγραφέας συνεχίζει να επεκτείνει βιβλίο με το βιβλίο.
«Πρόκειται για ιστορίες που κινούνται στον ίδιο κόσμο αλλά όχι απαραιτήτως στον ίδιο χρόνο και δεν αποτελούν αυστηρά συνέχεια η μία της άλλης», εξηγεί.
Κάποια πρόσωπα, ωστόσο, δεν έχουν πει ακόμη την τελευταία τους λέξη. «Θα επανέλθουν, ωστόσο, οι υφάντρες, και σίγουρα θα ξαναεμφανιστεί, κάποια στιγμή, και η Μπιάνκα».
Λένε ότι το πιο δυνατό νήμα της λογοτεχνίας είναι οι ήρωες που επιστρέφουν όχι επειδή ολοκλήρωσαν την ιστορία τους, αλλά επειδή εξακολουθούν να μας αφορούν. Σαν παλιά υφαντά που όσο τα κοιτάζεις, τόσο αποκαλύπτουν κρυμμένα σχέδια. Μένει απλώς να τα αποκωδικοποιήσουμε όσο μπορούμε…
Η «Υφάντρα» παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου, που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 7-10 Μαΐου.
