Το παρασκήνιο πίσω από το μπλόκο στο πρόγραμμα 400 εκατ. ευρώ για απόρους

Στον αέρα εξακολουθεί να βρίσκεται το πρόγραμμα διανομής επισιτιστικής βοήθειας, δύο και πλέον χρόνια μετά την τελευταία διανομή τροφίμων σε απόρους. Η τελευταία σακούλα με τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης που δόθηκε από το πρόγραμμα ΤΕΒΑ (Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους) ήταν στα τέλη του 2023. Έκτοτε αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το διάδοχο πρόγραμμα ΕΒΥΣ (Επισιτιστική Βοήθεια και Υλική Στήριξη) μέσω του οποίου θα έφτανε η βοήθεια στα χέρια χιλιάδων δικαιούχων.

Από το 2023 μέχρι σήμερα μεσολάβησαν γραφειοκρατικές διαδικασίες, φωτογραφικοί διαγωνισμοί και... πολύ παρασκήνιο, καθώς ο προϋπολογισμός των 400 εκατ. ευρώ για τέσσερα χρόνια ήταν ένα ισχυρό δέλεαρ. Οι διαγωνισμοί σχεδιάστηκαν... αλά ελληνικά, με φωτογραφικές διατάξεις και ασφυκτικά περιοριστικούς όρους, που απέκλειαν πολλούς και ευνοούσαν λίγους και... εκλεκτούς. Το Ελεγκτικό Συνέδριο ακύρωσε τους διαγωνισμούς, περιγράφοντας τους -εμμέσως πλην σαφώς- ως «φωτογραφικούς». Στη συνέχεια έγιναν κάποιες μικρές αλλαγές στους όρους των διαγωνισμών, για να ξεπεραστεί ο «σκόπελος» του Ελεγκτικού Συνεδρίου, χωρίς όμως να «ανοίγει» υπερβολικά το παιχνίδι στον ανταγωνισμό. Στην εκπνοή του 2025, όταν κάποιοι διαγωνισμοί είχαν ήδη ολοκληρωθεί, έγινε αντιληπτό ότι όπως σχεδιάστηκε το μεγάλο πρόγραμμα των 400 εκατομμυρίων ευρώ δεν ευνοούσε τους απόρους, αλλά... τους ενδιάμεσους. Και αυτό γιατί το πρόγραμμα προϋπέθετε αποθήκευση, συσκευασία και διανομή της βοήθειας ανά 2-3 μήνες σε κάθε δικαιούχο, κάτι που «ροκάνιζε» τα κονδύλια του προϋπολογισμού, προς όφελος των αναδόχων.

Στα τέλη Δεκεμβρίου, το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, σε αγαστή συνεργασία με την Κομισιόν αποφάσισε αιφνιδιαστικά να επανασχεδιάσει το πρόγραμμα, ώστε να απαλειφθούν αυτά τα κόστη. Ο σχεδιασμός του υπουργείου είναι αντί η βοήθεια να δίνεται σε είδος, με τρόπο αμφίβολης αξιοπιστίας, να πιστώνεται στους δικαιούχους ένα χρηματικό ποσό σε προπληρωμένες κάρτες είτε να χορηγείται μέσω voucher. Έτσι οι άποροι θα μπορούν να επιλέγουν ακριβώς τα προϊόντα που χρειάζονται, χωρίς να στήνονται σε ουρές για μία σακούλα, διαδικασία που εκτός των άλλων είναι και προσβλητική για την αξιοπρέπειά τους. Μέχρι όμως να τεθεί σε εφαρμογή το νέο σύστημα, οι άποροι, που είναι στο περίμενε από το 2023, θα συνεχίσουν να στερούνται έστω και αυτή τη μικρή βοήθεια.

Οι διαγωνισμοί των Περιφερειών που σχεδιάστηκαν κεντρικά

Μέχρι το 2023 για την προμήθεια των τροφίμων δεν γινόταν ένας ενιαίος διαγωνισμός, αλλά 57 διαγωνιστικές διαδικασίες (μία για κάθε Κοινωνική Σύμπραξη, στην οποία συμμετείχαν Δήμοι και Περιφέρειες) και στη συνέχεια, ανά τακτά χρονικά διαστήματα γινόταν η διανομή της βοήθειας. Στο διάδοχο σχήμα αποφασίστηκε οι διαγωνισμοί να περιοριστούν σε 13, ένας σε κάθε Περιφέρεια της χώρας. Ο προϋπολογισμός για τη δράση ήταν 400 εκατ. ευρώ για 3+1 χρόνια και θα χρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

Ήδη από τον Ιούνιο του 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εγκρίνει 400 εκατ. ευρώ για το ΕΒΥΣ και τον Ιανουάριο του 2023 ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) ορίστηκε ως Ενδιάμεσος Φορέας Διαχείρισης του προγράμματος. Πέρασε σχεδόν ένας χρόνος, μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023, οπότε εκδόθηκε η πρόσκληση προς τις 13 Περιφέρειες και ανακοινώθηκε η κατανομή του προϋπολογισμού. Για παράδειγμα η Περιφέρεια Αττικής θα έκανε διαγωνισμό για περίπου 100 εκατ. ευρώ, η Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας για περίπου 73 εκατ. ευρώ, ενώ στις πληθυσμιακά μικρότερες Περιφέρειες αναλογούσαν μικρότερα ποσά.

Ο διαγωνισμός σχεδιάστηκε κεντρικά, με την έννοια ότι το σχέδιο διακήρυξης με τους όρους του διαγωνισμού είχε καθοριστεί από τον ΟΠΕΚΑ και ήταν δεσμευτικό, δηλαδή αυτό έπρεπε να ακολουθήσουν όλες οι Περιφέρειες. Οι συμφωνίες με τους προμηθευτές θα ήταν τριετείς, με δυνατότητα παράτασης από την αναθέτουσα αρχή για ένα επιπλέον έτος και με δυνατότητα έως και διπλασιασμού της αξίας της σύμβασης, εφόσον υπήρχε χρηματικό υπόλοιπο στο πρόγραμμα.

Ακολούθησαν δύο τροποποιήσεις της Πρόσκλησης, με προθεσμία υποβολής προτάσεων τον Μάρτιο του 2024. Τον Απρίλιο του 2024 εκδόθηκαν οι αποφάσεις ένταξης των 13 δικαιούχων του ΕΒΥΣ, δηλαδή των 13 Περιφερειών, οι οποίες στη συνέχεια θα έκαναν τους διαγωνισμούς για να αναδειχθούν οι προμηθευτές των ειδών πρώτης ανάγκης, που θα κατέληγαν στους απόρους.

Οι «φωτογραφικοί» όροι

Μία σημαντική λεπτομέρεια: Στο σχέδιο διακήρυξης που κατήρτισε ο ΟΠΕΚΑ, μεταξύ άλλων αναφερόταν ότι οι συμμετέχοντες στους διαγωνισμούς θα έπρεπε «να έχουν ολοκληρώσει πλήρως κατά τη διάρκεια των ετών 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023 και έως την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας, πέντε (5) τουλάχιστον συμβάσεις ιδίου αντικειμένου με αυτό της παρούσας, προμήθειας και διανομής, συνολικής αξίας τουλάχιστον ίσης με το 50% της εκτιμώμενης αξίας της παρούσας (προ ΦΠΑ και προαίρεσης)». Με άλλα λόγια, αν κάποιος δεν είχε αναλάβει διαδοχικούς διαγωνισμούς ΤΕΒΑ προηγούμενων ετών αποκλειόταν και από τη συμμετοχή στο νέο πρόγραμμα ΕΒΥΣ. Ο συγκεκριμένος όρος ήταν πολύ περιοριστικός και δεν άνοιγε τη διαδικασία σε νέους «παίκτες» της αγοράς. Επιπρόσθετα υπήρχαν πολύ συγκεκριμένες προδιαγραφές -στην πραγματικότητα, φωτογραφικές- για την εμπειρία που έπρεπε να είχε μια εταιρεία από προηγούμενες συμβάσεις, προκειμένου να συμμετάσχει σε αυτό τον διαγωνισμό πχ να έχει διανείμει κατά το παρελθόν δύο είδη νωπού κρέατος, δύο είδη τυροκομικών, δύο είδη φρούτων, έξι είδη παντοπωλείου κ.ο.κ. σε 3.000 ωφελούμενους και να είχε παραδώσει πόρτα-πόρτα τουλάχιστον τέσσερα είδη στο 5% των ωφελούμενων που δεν μπορούσαν να μετακινηθούν. Υπήρχε δε όρος αποκλεισμού από την συμμετοχή στο διαγωνισμό, εταιρειών που δεν διέθεταν εκ των προτέρων αποθηκευτικούς χώρους χιλιάδων τετραγωνικών μέτρων.

Φρένο από το Ελεγκτικό Συνέδριο

Οι Περιφέρειες πράγματι προκήρυξαν τους διαγωνισμούς με βάση αυτούς τους όρους και στη συνέχεια η κάθε μία άρχισε να στέλνει τις συμβάσεις στο Ελεγκτικό Συνέδριο για προσυμβατικό έλεγχο (όπως προβλέπεται, για ποσά άνω των 5 εκατ. ευρώ). Μετά τους ελέγχους που διενήργησε Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου (μεταξύ άλλων στις συμβάσεις των Περιφερειών Κεντρικής Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσου) αποφάνθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή τους γιατί «είναι αδικαιολόγητα περιοριστικοί του ανταγωνισμού οι όροι της οικείας διακήρυξης, που συναρτούν την παραδεκτή συμμετοχή των ενδιαφερομένων οικονομικών φορέων στον κλειστό διαγωνισμό ανάθεσής της με τη συνδρομή των κριτηρίων τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας των άρθρων 2.2.6.1., περί προηγούμενης εμπειρίας αποκτηθείσας από την εκτέλεση συνδυασμού συμβάσεων, αυστηρά τυποποιημένων και λεπτομερώς εξειδικευομένων κατ’ αριθμό, είδη, ποσότητες ή αξία και ωφελούμενους, και 2.2.6.2., περί υποχρέωσης εκ των προτέρων κατοχής αποθηκευτικού χώρου, με συνέπεια η διαγωνιστική διαδικασία να καθίσταται ουσιωδώς πλημμελής κατά παράβαση των άρθρων 18 και 75 του ν. 4412/2016».

Ορισμένες περιφέρειες και ανάδοχοι προσέφυγαν κατά των πράξεων του Κλιμακίου. Υπέρ των προσφευγόντων παρενέβη και ο ΟΠΕΚΑ, αλλά η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε τις προσφυγές και επικύρωσε τα όσα είχε εντοπίσει το Κλιμάκιο. Έκρινε ότι ήταν δυσανάλογα αυστηρά και περιοριστικά του ανταγωνισμού τα κριτήρια αποκλεισμού των συμμετεχόντων στον διαγωνισμό και ότι το αποτέλεσμα ήταν να «περιστέλλουν αδικαιολόγητα το πεδίο των επιλέξιμων υποψηφίων». Επομένως οι διαγωνισμοί έπρεπε να γίνουν ξανά από την αρχή.

Οι νέοι διαγωνισμοί

Τον Ιούλιο του 2025 ο ΟΠΕΚΑ δημοσίευσε νέο σχέδιο διακήρυξης διαγωνισμού, αλλάζοντας τον όρο σχετικά με την εμπειρία των εταιρειών σε προγράμματα προμήθειας και διανομής τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης. Αντί για εμπειρία πέντε συνεχόμενων ετών το διάστημα το 2018-2023 που προέβλεπε η προηγούμενη διακήρυξη, οι εταιρείες που διεκδικούσαν να κερδίσουν τον διαγωνισμό θα έπρεπε να έχουν εκτελέσει τουλάχιστον δύο ομοειδείς συμβάσεις μεταξύ 2022-2024 (πρακτικά το 2022 και το 2023, καθώς το 2024 δεν γινόταν διανομές τροφίμων μέσω του προγράμματος). Οι συμβάσεις των παρελθόντων ετών θα έπρεπε να είχαν αθροιστική αξία τουλάχιστον ίση με το 30% της αξίας του τρέχοντος διαγωνισμού. Ένας ακόμη όρος ήταν ότι οι εταιρείες που συμμετείχαν στο διαγωνισμό θα έπρεπε να έχουν τα τελευταία τρία χρόνια τζίρο τουλάχιστον ίσο με το μισό του προϋπολογισμού του διαγωνισμού και το 25% να αφορά τρόφιμα. Για παράδειγμα αν στην Κ. Μακεδονία ο προϋπολογισμός ήταν 72 εκατ. ευρώ οι διεκδικητές της νέα σύμβασης έπρεπε να έχουν κύκλο εργασιών τουλάχιστον 36 εκατ. ευρώ (τα 18 εκατ. ευρώ σε τρόφιμα) και να είχαν εκτελέσει κατά το παρελθόν τουλάχιστον δύο αντίστοιχες συμβάσεις αξίας 20 εκατομμυρίων. 

Ακριβό το καλάθι των φτωχών, μηδαμινές οι εκπτώσεις των εταιρειών

Στο τελευταίο σχέδιο διακήρυξης διαγωνισμού του ΟΠΕΚΑ περιλαμβάνεται αναλυτικά ο κατάλογος των περίπου 40 προϊόντων που θα περιελάμβανε το «καλάθι» βοήθειας προς τους απόρους, με περιγραφή της ποσότητας και της μέγιστης τιμής, ώστε οι προμηθευτές να ετοίμαζαν την προσφορά τους και ο διαγωνισμός να κατακυρωνόταν σε αυτόν που θα έδινε τη χαμηλότερη. Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι οι αρχικές τιμές του καταλόγου είναι σημαντικά υψηλότερες από αυτές που βρίσκει κανείς σε ένα σουπερμάρκετ, και μάλιστα όχι σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας αλλά σε επώνυμα. Παραθέτουμε ενδεικτικά κάποια παραδείγματα τιμών από τον κατάλογο της διακήρυξης και σε παρένθεση τις τιμές αντίστοιχων επώνυμων προϊόντων, που εντοπίσαμε σε σουπερμάρκετ:

- Αλεύρι γενικής χρήσης 1 κιλό: 1,58 ευρώ (0,90 ευρώ)

- Ρύζι καρολίνα 500 γρ.: 1,67 ευρώ (1,50 ευρώ)

- Μακαρόνια Νο6 500 γρ.: 1,29 ευρώ (0,72 ευρώ)

- Κονσέρβα τόνου: 3,65 ευρώ (2,40 ευρώ)

- Ζάχαρη 500 γρ.: 1,23 ευρώ (0,71 ευρώ)

- Μαργαρίνη 200 γρ.: 1,87 ευρώ (0,86 ευρώ)

- Υγρό πιάτων 500ml: 1,85 ευρώ (0,95 ευρώ)

- Υγρό καθαρισμού γενικής χρήσης 1lt: 2,18 ευρώ (1,18 ευρω)

- Σκόνη πλυντηρίου, μεζούρα: 0,20 ευρώ (0,11 ευρώ)

- Οδοντόκρεμα 75-100ml: 2,92 ευρώ (1 ευρώ)

- Οδοντόβουρτσα: 2,47 ευρώ (0,70 ευρώ).

Όπως φαίνεται και από τα παραπάνω παραδείγματα, οι τιμές λιανικής που βρίσκει κανείς στα σουπερμάρκετ είναι έως και δύο ή ακόμα και τρεις φορές φθηνότερες σε σχέση με τις τιμές που ζητούσε η προκήρυξη από τους χονδρεμπόρους. Μία εξήγηση για αυτή τη διαφορά είναι ότι συνυπολογίστηκε και το κόστος αποθήκευσης, πακετοποίησης και διανομής των προϊόντων στους δικαιούχους, κάθε 2-3 μήνες. Μία άλλη εκδοχή θα ήταν ότι επί αυτών των φουσκωμένων τιμών οι εταιρείες που συμμετείχαν στους διαγωνισμούς είχαν περιθώριο να δώσουν μεγαλύτερες εκπτώσεις. Τελικά όμως ο θησαυρός αποδείχθηκε άνθρακας για το δημόσιο, καθώς οι εκπτώσεις που δόθηκαν ήταν μηδαμινές. Σε μία περίπτωση, που είναι σε γνώση της «ΜτΚ» ο προϋπολογισμός του έργου ήταν 56.046.700,34 ευρώ πλέον Φ.Π.Α. και ισόποσο δικαίωμα προαίρεσης, δηλαδή για άλλα 56 εκατ. ευρώ. Τη σύμβαση κέρδισε μία ένωση εταιρειών που προσέφερε 55.180.528,36 ευρώ πλέον ΦΠΑ, δηλαδή έκπτωση μόλις 1,54%, ενώ η δεύτερη καλύτερη προσφορά ήταν για 55.497.989,27 ευρώ του δεύτερου δηλαδή η προσφερόμενη έκπτωση ήταν μόλις 0,98%.

Νέο μπλόκο, από την υπουργό

Ενώ τα κονδύλια για το ΕΒΥΣ εγκρίθηκαν από τα μέσα το 2022, όπως είδαμε παραπάνω οι πρώτοι διαγωνισμοί των Περιφερειών έγιναν το 2024 και κατέληξαν να ακυρωθούν από το Ελεγκτικό Συνέδριο (λόγω όρων συμμετοχής που απευθύνονταν σε αδικαιολόγητα λίγους). Κάποιοι από τους διαγωνισμούς, που έγιναν με τους νέους όρους, κατέληξαν σε αποτέλεσμα στα τέλη του 2025. Οι περισσότερες Περιφέρειες προχώρησαν σε νέους διαγωνισμούς, με βάση το νέο σχέδιο διακήρυξης του ΟΠΕΚΑ, οι συμβάσεις πέρασαν από τον έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου και κάποιες ήδη κρίθηκαν νόμιμες. Μία από αυτές ήταν η σύμβαση ΕΒΥΣ της Κεντρικής Μακεδονίας. Στα τέλη Ιανουαρίου 2026 το Ελεγκτικό Συνέδριο αποφάνθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου σύμβασης. Το ίδιο συνέβη και με τις υπόλοιπες συμβάσεις που υποβλήθηκαν, καθώς όλες είχαν το ίδιο πρότυπο, το σχέδιο διακήρυξης του ΟΠΕΚΑ. Μετά από αυτό οι συμβάσεις ήταν έτοιμες να υπογραφούν, απέμενε μόνο μια απόφαση έγκρισης από τον Ενδιάμεσο Φορέα Διαχείρισης, δηλαδή τον ΟΠΕΚΑ.

Την παραμονή των Χριστουγέννων η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά τον άμεσο ανασχεδιασμό του προγράμματος. Με μία επιστολή της προς τους Περιφερειάρχες η κ. Μιχαηλίδου τους καλούσε να λάβουν κάθε αναγκαίο μέτρο «συμπεριλαμβανομένης της παύσης ή αναστολής των εν εξελίξει διαγωνιστικών διαδικασιών, όπου αυτό απαιτείται, και σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία». Η κ. Μιχαηλίδου ανέφερε στην επιστολή της ότι ο ανασχεδιασμός του προγράμματος διανομής τροφίμων προχωρά σε σύμφωνη γνώμη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπής. Εξ' ου και ο ΟΠΕΚΑ δεν έχει δώσει μέχρι σήμερα το «πράσινο φως» σε κανένα από τους διαγωνισμούς που κατέληξαν σε οριστικό ανάδοχο.

«Τυπικά και ουσιαστικά οι διαγωνισμοί αυτοί είναι νόμιμοι. Εάν είχαμε τη σύμφωνη γνώμη του ΟΠΕΚΑ σε 15 ημέρες θα άρχιζε η διανομή τροφίμων στους δικαιούχους» αναφέρουν στη «ΜτΚ» αρμόδιες πηγές, που εκφράζουν φόβους για νέο κύκλο καθυστερήσεων. Περιφέρειες που είχαν ολοκληρώσει όλες τις τυπικές διαδικασίες έστειλαν επιστολή στον ΟΠΕΚΑ να δώσει τη σύμφωνη γνώμη για την εκταμίευση των ποσών. Αντίστοιχα η Ένωση Περιφερειών Ελλάδος, απέστειλε επιστολή στην υπουργό ζητώντας διευκρινίσεις για τον ανασχεδιασμό του προγράμματος και το τι μέλλει γεννέσθαι με τους διαγωνισμούς που ολοκληρώθηκαν αλλά δεν έπεσαν οι τελικές υπογραφές. Μέχρι στιγμής διευκρινίσεις δεν δόθηκαν.

Προπληρωμένες κάρτες, αντί για σακούλες με τρόφιμα

Το νέο σχέδιο του υπουργείου είναι η ενίσχυση στους απόρους να καταβάλλεται κάθε μήνα μέσω προπληρωμένης κάρτας ή voucher. Μάλιστα σχεδιάζεται να δοθούν αναδρομικά από τον Φεβρουάριο του 2024 τα ποσά που θα αναλογούσαν σε κάθε δικαιούχο, αν τα προγράμματα έτρεχαν κανονικά, χωρίς αυτή τη διετή διακοπή. Στόχος του υπουργείου είναι το νέο πρόγραμμα να «τρέξει» εντός του πρώτου εξαμήνου του έτους και οι δικαιούχοι να λαμβάνουν την βοήθεια άμεσα, σε χρήμα, χωρίς να περιμένουν να πάρουν πακέτα βοήθειας. Την προπληρωμένη κάρτα ή το voucher οι δικαιούχοι θα μπορούν να τα χρησιμοποιούν σε καταστήματα τροφίμων, για την αγορά των προϊόντων (εξαιρουμένων των αλκοολούχων ποτών και των καπνικών) με βάση τις πραγματικές ανάγκες του νοικοκυριού τους. Η μέθοδος δεν είναι καινούρια, είχε εφαρμοστεί και την περίοδο 2015-2019 από τις κυβερνήσεις ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και τότε είχε επικριθεί από την ΝΔ.

Τώρα το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας θεωρεί ότι με τις προπληρωμένες κάρτες ενισχύεται η διαφάνεια, η ταχύτητα των πληρωμών και την αποτελεσματικότερη στόχευση των κοινωνικών παροχών, έναντι των χρονοβόρων διαγωνιστικών διαδικασιών, που απαιτούσαν στη συνέχεια αποθήκευση και διανομή των προϊόντων, γεγονός που αύξανε σημαντικά το διαχειριστικό κόστος και προκαλούσε μεγάλες καθυστερήσεις στην υλοποίηση. Τώρα, με τα ίδια κονδύλια, μεγαλύτερο μέρος των πόρων κατευθύνεται απευθείας στους δικαιούχους, χωρίς τους «ενδιάμεσους», προμηθευτές των Περιφερειών.

Πάντως σε σχετική κοινοβουλευτική ερώτηση της βουλεύτριας της Νέας Αριστεράς και πρώην υπουργού Θεανώς Φωτίου η κ. Μιχαηλίδου δεν δεσμεύτηκε ούτε πότε θα δοθεί η προπληρωμένη κάρτα, ούτε για το πόσο ανά δικαιούχο, ούτε αν θα μπορεί να παίρνει τα τρόφιμα από κάθε μαγαζί, μικρό ή μεγάλο ή μόνο από σουπερμάρκετ. Από την πλευρά της η υπουργός έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι με το νέο σύστημα ο κοινωνικός στιγματισμός που συνδεόταν με τις ουρές και τα σημεία διανομής, περιορίζεται δραστικά η γραφειοκρατία και καταργούνται οι πολλαπλοί διαγωνισμοί.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 22/02/2026