Σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά σημεία των αρχαίων Αιγών, με θέα από τα Πιέρια μέχρι τον Θερμαϊκό, η αρχαιολογική έρευνα και η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή του ΑΠΘ έφερε στο φως έναν χώρο που φαίνεται πως φιλοξενούσε τις μεγάλες συναθροίσεις και τα συλλογικά γεύματα της μακεδονικής αυλής.
Πρόκειται για το περίστυλο κτήριο που βρίσκεται δυτικά του ιερού της Εύκλειας, το οποίο οι αρχαιολόγοι ερμηνεύουν πλέον ως ένα ευρύχωρο εστιατόριο του 4ου αιώνα π.Χ., συνδεδεμένο με τη λατρεία αλλά και με τη δημόσια ζωή της πόλης.
Τα αποτελέσματα της ανασκαφικής έρευνας των τελευταίων ετών παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της 38ης Αρχαιολογικής Συνάντησης για το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και τη Θράκη στην ανακοίνωση με τίτλο «Βεργίνα, ιερό της Εύκλειας 2022-2025. Ανασκαφική έρευνα στο δυτικό τμήμα των Αιγών» από τους αρχαιολόγους Α. Κυριάκου, Α. Τούρτας, Δ. Μαϊκίδου-Πουτρίνο, Ν. Χατζηδάκη και Χ. Σαατσόγλου-Παλιαδέλη.
Ένα ιερό στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής
Το ιερό της Εύκλειας αναπτύσσεται στην πλαγιά των Πιερίων, στο δυτικό τμήμα της αρχαίας πόλης των Αιγών, σε μια υπερυψωμένη θέση με πανοραμική θέα προς την Πέλλα, το Πάικο, τον Θερμαϊκό κόλπο και τον Αλιάκμονα.
Η περιοχή αυτή φιλοξενούσε ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ. σημαντικά δημόσια συγκροτήματα που συνδέονταν με την έκφραση της βασιλικής εξουσίας, αλλά ταυτόχρονα αποτελούσαν χώρους καθημερινής συνάθροισης για το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Στην ίδια ζώνη βρίσκονταν το ανάκτορο, το θέατρο, η αγορά και το αστικό ιερό της Εύκλειας, ένα σύνολο όπου η πολιτική εξουσία, η λατρεία και η κοινωνική ζωή συνυπήρχαν.
Η ίδια η ίδρυση του ιερού, πριν από τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., φαίνεται ότι έγινε με την πατρωνία του βασιλικού οίκου, γεγονός που ενισχύει τη σύνδεσή του με τη δημόσια ιδεολογία της μακεδονικής εξουσίας.
Το περίστυλο κτήριο που αλλάζει την εικόνα του χώρου
Δυτικά του ιερού αποκαλύφθηκε ένα σύνολο κατασκευών, από τις οποίες ξεχωρίζει ένα σχεδόν τετράγωνο περίστυλο κτήριο πλευράς περίπου 26 μέτρων, που καλύπτει επιφάνεια περίπου 676 τετραγωνικών μέτρων.
Το κτήριο διαθέτει διπλή στοά στην ανατολική πλευρά και τρεις κλειστούς χώρους στα βόρεια, ενώ μοιράζεται τον ίδιο άξονα και προσανατολισμό με το ιερό, γεγονός που δείχνει ότι εντάσσεται σε μια ενιαία αντίληψη οργάνωσης του χώρου.
Το περίστυλο είχε εντοπιστεί ήδη από τη δεκαετία του 1960 από τον Μανώλη Ανδρόνικο, κατά την κατασκευή του δρόμου που οδηγεί στο ανάκτορο, ενώ αποκαλύφθηκε πλήρως στις ανασκαφές των δεκαετιών του 1980 και 1990. Η έρευνα των τελευταίων ετών στοχεύει στην πλήρη κατανόηση της λειτουργίας του.
Με βάση την κάτοψή του και τη σχέση του με το ιερό, οι αρχαιολόγοι προτείνουν ότι πρόκειται για ένα ευμέγεθες εστιατόριο, όπου πιθανότατα πραγματοποιούνταν συλλογικά γεύματα στο πλαίσιο θρησκευτικών τελετών αλλά και δημόσιων συναθροίσεων.
Θυσίες, πανηγύρεις και συλλογικά γεύματα
Η θέση του κτηρίου σε αξονική σχέση με τον μεγάλο βωμό του ιερού ενισχύει την ερμηνεία ότι οι δραστηριότητες του χώρου συνδέονταν με τις έμπυρες θυσίες, τη διανομή τροφής και τις μεγάλες γιορτές του ετήσιου θρησκευτικού κύκλου.
Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι τα συλλογικά γεύματα που πραγματοποιούνταν εκεί μπορεί να σχετίζονταν είτε με τη λατρεία είτε με θεσμικές και πολιτικές λειτουργίες της πόλης, ενισχύοντας τη συνοχή της κοινότητας και τη δημόσια εικόνα της εξουσίας.
Η ερμηνεία αυτή δίνει και μια πιο απτή διάσταση στην περιγραφή του Διόδωρου του Σικελιώτη για τις μεγάλες γιορτές που οργάνωσε ο Φίλιππος Β΄ στις Αιγές, με αφορμή τον γάμο της κόρης του Κλεοπάτρας.
Σύμφωνα με τον αρχαίο ιστορικό, ο Μακεδόνας βασιλιάς διοργάνωσε λαμπρές θυσίες, μουσικούς αγώνες και πολυτελή συμπόσια για πλήθος Ελλήνων που είχαν προσκληθεί στη μεγάλη πανήγυρη στο πλαίσιο της οποίας πάντρεψε και τη θυγατέρα του και αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τα νέα αρχαιολογικά δεδομένα φαίνεται ότι προσφέρουν ένα πιθανό σκηνικό για τέτοιου είδους συγκεντρώσεις και εορτασμούς.
Από την ανασκαφή στην εμπειρία του επισκέπτη
Η πανεπιστημιακή ανασκαφή της Βεργίνας, που πλησιάζει πλέον τα 90 χρόνια ιστορίας, συνεχίζει να εμπλουτίζει τη γνώση για την αρχαία μακεδονική πρωτεύουσα. Παράλληλα, η συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού συμβάλλει ώστε τα αποτελέσματα της έρευνας να φτάνουν και στο ευρύ κοινό.
Σήμερα, με την ύπαρξη δύο μουσείων στη Βεργίνα και τη συνεχή ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου, ο επισκέπτης μπορεί να προσεγγίσει ολοένα και πιο ολοκληρωμένα το τοπίο όπου διαμορφώθηκε η δημόσια ζωή της μακεδονικής αυλής.
Και στο δυτικό άκρο των Αιγών, δίπλα στο ιερό της Εύκλειας, το περίστυλο κτήριο φαίνεται πλέον να αφηγείται μια ιστορία που συνδυάζει λατρεία, εξουσία και… συμπόσια.
