Ζωντανές αφηγήσεις σε τοπόσημα της Θεσσαλονίκης

Μια από τις αρχαιότερες σκηνές στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι ένας αφηγητής όρθιος να λέει ιστορίες και το κοινό γύρω του να τον ακούει. Η αφήγηση, μια από τις παλαιότερες μορφές επικοινωνίας, διατηρεί μέχρι σήμερα σημαντική θέση στην κοινωνική, πολιτισμική και προσωπική μας ζωή, από την Τέχνη μέχρι την καθημερινότητα.

Με την αλματώδη εξέλιξη της τεχνολογίας μπορεί να έχουν αλλάξει οι τρόποι που αφηγούμαστε, η ανάγκη του ανθρώπου να μοιράζεται και να κατανοεί ιστορίες όμως παραμένει θεμελιώδης και αναλλοίωτη. Σε αυτό το αρχέγονο κάλεσμα απαντά το Φεστιβάλ Αφήγησης το οποίο για 14η χρονιά βγαίνει ξανά στους δρόμους της Θεσσαλονίκης μετατρέποντας ιστορικά τοπόσημα σε σύγχρονες εστίες συνάντησης και μοιράσματος.

Για περίπου δέκα ημέρες, οι περίπου 20 αφηγητές της ΑΜΚΕ Action Art δίνουν ραντεβού σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους και το Σέιχ Σου, για να μοιραστούν σε διάφορες γλώσσες, προφορικές ιστορίες απ’ όλο τον κόσμο. Στο πλαίσιο του φεστιβάλ, που ξεκίνησε στις 26/9 και ολοκληρώνεται στις 8/10, θα πραγματοποιηθούν παράλληλα και σεμινάρια πάνω στην αφήγηση αλλά και αφηγήσεις σε σχολεία.

«Από την αρχή που ξεκίνησε το φεστιβάλ, ήταν μια γιορτή για την πολυγλωσσία και την πολυπολιτισμικότητα που υπάρχει μέσα στην πόλη μας» λέει στη «ΜτΚ» η Ροδάνθη Δημητρέση, αφηγήτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ. «Αυτό που μας ενδιέφερε ήταν πώς θα καταφέρουμε μέσα από την αφήγηση, μέσα από τον προφορικό λόγο και μέσα από ιστορίες, παραμύθια, θρύλους, μύθους, έπη κλπ, να κάνουμε τις ιστορίες αυτές να λειτουργήσουν σε ένα κοινωνικό επίπεδο. Δεν ήταν δύσκολο καθώς από την ημέρα που ο άνθρωπος βρέθηκε σε αυτόν τον πλανήτη, αφηγείται ιστορίες που πλάστηκαν μέσα στους αιώνες - ιστορίες που μπορεί να βασίζονται στη σύμβαση του ψέματος, αλλά έχουν μέσα τους τη λαϊκή σοφία και, ακολουθώντας το ρεύμα της ανθρωπότητας, είναι συνυφασμένες μαζί της».

Το υλικό αντλείται από αρχεία, συλλογές ή προσωπικά ακούσματα που μπορεί να έχουν οι αφηγητές και άρχισε να καταγράφεται από τα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. «Είμαστε τυχεροί που μπορούμε να έχουμε πρόσβαση σε αυτό το υλικό και να λέμε παραμύθια και οι ιστορίες από όλο τον κόσμο. Ανάλογα με την συνθήκη, επιλέγουμε εκείνη που θα μπορούσε να ανταποκριθεί σε αυτό που θέλουμε να πούμε» εξηγεί η κ. Δημητρέση.

Εκτός από θρύλους και έπη, μπορεί να ειπωθούν επίσης ιστορίες ιστορικού ή κοινωνικού περιεχομένου, μιας άλλης περιόδου αλλά και ιστορίες από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Για παράδειγμα, στον αφηγηματικό περίπατο στις Οθωμανικές Κρήνες στην Άνω Πόλη, θα ειπωθούν ιστορίες που έχουν να κάνουν με εκείνη την εποχή και με γεγονότα που συνέβησαν πραγματικά. Από την άλλη, στο Αρχαιολογικό Μουσείο το θέμα των ιστοριών έχει τον τίτλο «Ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος;» και πάει λέγοντας.

Η Θεσσαλονίκη ως οργανικό μέρος της αφήγησης

Το Φεστιβάλ πραγματοποιείται σε τοπόσημα της Θεσσαλονίκης είτε μνημεία όπως το Γενί Τζαμί, οι Οθωμανικές Κρήνες, το Αρχαιολογικό Μουσείο (με αφορμή τις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς) είτε το Σέιχ Σού όπου θα πραγματοποιηθεί πικ νικ με αφήγηση. Όπως εξηγεί η κ. Δημητρέση, τα μέρη αυτά λειτουργούν ως οργανικό μέρος της αφήγησης και έχουν σχέση με τις ιστορίες που θα ακουστούν. «Το να βιώνει ένας κάτοικος της πόλης ή ένας επισκέπτης, ένα τέτοιο μνημείο ή έναν τέτοιο χώρο μέσα από μια βιωματική εμπειρία, του δημιουργεί μια άλλη σχέση με το μνημείο και τους ανθρώπους που βρίσκονται εκεί και άρα, και με την πόλη την ίδια.»

Ένα πολύγλωσσο φεστιβάλ

Το Φεστιβάλ Αφήγησης φέρει τον τίτλο «διαπολιτισμικό και διεθνές», που σημαίνει ότι ακούγονται ιστορίες σε διαφορετικές γλώσσες και διαλέκτους. Ουσιαστικά σε κάθε εκδήλωση ακούγονται διαφορετικά παραμύθια που έχουν σχέση με το εκάστοτε θέμα ενώ σε όλες τις αλλόγλωσσες ιστορίες υπάρχει και συναφήγηση -όχι μετάφραση- στα ελληνικά. «Το φεστιβάλ στηρίζεται στην πολυγλωσσία και συμμετέχουν άνθρωποι από άλλες εθνικότητες, οι οποίοι αφηγούνται στη μητρική τους γλώσσα. Για παράδειγμα, στις Οθωμανικές Κρήνες θα γίνουν αφηγήσεις από μια Σεφαραδίτισσα στα σεφαραδίτικα και από μια Αρμένισσα στα αρμένικα κ.α. Εκτός από τις άλλες γλώσσες όμως, στόχος μας είναι να φέρνουμε σε επαφή και τα τοπικά ιδιώματα της Ελλάδας ή διαλέκτους που φαίνεται να ανήκουν σε μια άλλη εποχή: στην εκδήλωση στο Αρχαιολογικό Μουσείο για παράδειγμα θα ακουστεί παραμύθι στο θρακιώτικο ιδίωμα. Κάθε ιστορία σε κάθε γλώσσα προσεγγίζει το ίδιο θέμα από μια διαφορετική γωνία όπου ο καθένας μπορεί να βρει τα δικά του κομμάτια και πράγματα που τον ενδιαφέρουν.»

«Δεν θα σταματήσουμε ποτέ να λέμε ιστορίες»

Η κ. Δημητρέση κλείνει λέγοντας πως η αφήγηση ιστοριών είναι παράλληλη με την ιστορία του ανθρώπου και για αυτό θα υπάρχει πάντα. «Το παραμύθι είχε κοινωνική λειτουργία και υπάρχει από τότε που δημιουργήθηκαν οι ανθρώπινες κοινότητες. Ο άνθρωπος με αυτό γεννήθηκε, με αυτό θα πεθάνει. Κάποτε υπήρχε ο μάγος της κοινότητας ο οποίος αξιοποιούσε ιστορίες για να μπορέσει να βοηθήσει την κοινότητά του σε διάφορα ζητήματα. Άλλοτε, οι ιστορίες επιτελούσαν μυητικό ρόλο για τα νεότερα μέλη της κοινωνίας μέσω των οποίων περνούσαν τις μεταβάσεις τους προς την ενηλικίωση. Για να υπάρχει το παραμύθι, πρέπει να υπάρχει κάποιος απέναντι από έναν αφηγητή και αυτό είναι το πιο σημαντικό. Η αφήγηση θέλει κάποιον να αφηγείται και κάποιον να ακούει και να φαντάζεται. Είναι μια ενεργητική διαδικασία, όχι παθητική. Και αυτή είναι η κοινωνική του λειτουργία: η σύνδεση, η συνάντηση, η αλληλεπίδραση. Και γι’ αυτόν το λόγο οι άνθρωποι δεν θα σταματήσουμε ποτέ να λέμε ιστορίες.»

Όλες οι εκδηλώσεις είναι δωρεάν εκτός από τον αφηγηματικό περίπατο στις Οθωμανικές Κρήνες.

Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα στο action-art.gr.

*Δημοσιεύθηκε στη ΜτΚ στις 27/09/2026