67ο ΦΚΘ - Τομ Ρομπ Σμιθ: Γράφοντας πέρα από τη σελίδα

- Newsroom

Η μεταφορά της λογοτεχνίας και των πραγματικών γεγονότων στην οθόνη, οι διαφορές ανάμεσα στη συγγραφή ενός μυθιστορήματος και ενός σεναρίου, αλλά και η σημασία ενός ισχυρού συναισθηματικού πυρήνα σε κάθε ιστορία βρέθηκαν στο επίκεντρο του masterclass του σεναριογράφου, showrunner και παραγωγού Τομ Ρομπ Σμιθ, που πραγματοποιήθηκε χθες Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στην κατάμεστη αίθουσα Παύλος Ζάννας του Ολύμπιον, στο πλαίσιο των TIFF Talks Agora Series του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Γνωστός για τα Παιδί 44, Ο Μυστικός Λόγος, Πράκτορας 6, Η Φάρμα, London Spy, The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story και Mother Father Son, ο Τομ Ρομπ Σμιθ μίλησε για τους χαρακτήρες, τη δομή και το σασπένς, καθώς και για τη λεπτή τέχνη της μεταφοράς πραγματικού υλικού στη σελίδα και την οθόνη. Τη συζήτηση συντόνισε ο παραγωγός Λαρς Μπλόμγκρεν.

Ανοίγοντας τη συζήτηση, ο Λαρς Μπλόμγκρεν σημείωσε πως δεν θα μπορούσε να βρεθεί καταλληλότερος ομιλητής για το πώς μια ιστορία περνά από τη σελίδα στη μεγάλη οθόνη. Αφορμή για την πρώτη ενότητα έδωσε η προβολή ενός αποσπάσματος από την ταινία Παιδί 44, βασισμένη στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Τομ Ρομπ Σμιθ. Ευχαριστώντας το Φεστιβάλ για την πρόσκληση, ο συγγραφέας διευκρίνισε πως δεν υπέγραψε ο ίδιος το σενάριο της ταινίας και στάθηκε στις αλλαγές που υπέστη η ιστορία κατά τη μεταφορά της.

Κυριακή 01 Νοε 2026, 14:15

67ο ΦΚΘ - Το σινεμά συνομιλεί με την Ιστορία

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Όπως εξήγησε, το βιβλίο του ξεκινά με τον λιμό στην Ουκρανία, όταν οι άνθρωποι πεινούσαν τόσο, ώστε έτρωγαν ακόμη και τα κατοικίδιά τους. Αξιοποιώντας τη μυθοπλασία, επέλεξε να φανταστεί μια γυναίκα που αγαπά τόσο πολύ τη γάτα της, ώστε προτιμά να πεθάνει παρά να τη φάει, και την αφήνει να φύγει. Η δύναμη του βιβλίου, όπως είπε, πηγάζει από τον κεντρικό του ήρωα, έναν άνθρωπο που μεγάλωσε σε εκείνα τα μέρη και είδε με τα μάτια του ανθρώπους να τρώνε ο ένας τον άλλον. Η σκηνή με τη γάτα, ωστόσο, δεν πέρασε στην ταινία. «Όταν έλαβα το σενάριο, είδα ότι αποφάσισαν να κόψουν τη γυναίκα με τη γάτα της και απλά ανέφεραν επιγραμματικά τα γεγονότα του λιμού», σημείωσε.

Παρά τις αλλαγές, ο Τομ Ρομπ Σμιθ θυμήθηκε τον ενθουσιασμό του όταν γυρίστηκε η ταινία: ήταν μόλις 26 ετών και επρόκειτο για το πρώτο του μυθιστόρημα, ενώ το σενάριο υπέγραψε ο Ρίτσαρντ Πράις, τον οποίο χαρακτήρισε εξαιρετικό συγγραφέα. Βλέποντας ξανά την ταινία, αναγνώρισε πως η έναρξή της είναι πολύ καλή, διερωτήθηκε, ωστόσο, αν προσφέρει κάτι παραπάνω από τα βασικά στοιχεία. «Αυτές οι αλλαγές, που στην ουσία αφήνουν την καρδιά του μυθιστορήματος απ’ έξω, είναι σημαντικές και ενδιαφέρουσες», παρατήρησε. Από την πλευρά του, ο Λαρς Μπλόμγκρεν υπενθύμισε πως οι δημιουργοί της ταινίας «μείωσαν 14 ώρες σε δύο» και αναγκάστηκαν να κάνουν δύσκολες επιλογές.

Αναφερόμενος στην πρώτη του επαφή με τον χώρο του κινηματογράφου, ο Τομ Ρομπ Σμιθ τη χαρακτήρισε «υπέροχη εμπειρία», καθώς θυμήθηκε τις επισκέψεις του στο σετ και τη γνωριμία του με τους συντελεστές. Όπως αποκάλυψε με χιούμορ, αν και το συμβόλαιό του προέβλεπε τη συναίνεσή του, στην πράξη δεν του ζητήθηκε ποτέ η γνώμη για το σενάριο. Η ολοκλήρωση της ταινίας αποδείχθηκε ένα δύσκολο ταξίδι: το πρώτο μοντάζ διαρκούσε πέντε ώρες και έπρεπε να περιοριστεί στις δύο, ενώ ο ίδιος, όπως είπε, ένιωθε τον πανικό του στούντιο. Παρ’ όλα αυτά, εξήρε τη δουλειά του σουηδού σκηνοθέτη Ντάνιελ Εσπινόζα, ο οποίος ήταν ιδιαίτερα καλός μαζί του κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, που πραγματοποιήθηκαν στην Τσεχία και τη Σλοβακία, σε κτίρια σοβιετικού τύπου.

Ιδιαίτερη θέση στη συζήτηση κατείχε η διαφορά ανάμεσα στη συγγραφή μυθιστορήματος και σεναρίου, η οποία, για τον Τομ Ρομπ Σμιθ, ξεκινά από το συναίσθημα. «Το μυθιστόρημα είναι ένας μαραθώνιος μοναξιάς», σημείωσε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως όσο κι αν προσπαθεί κανείς να ξεγελάσει τον εαυτό του, για παράδειγμα στέλνοντας ένα προσχέδιο στον ατζέντη του, στο τέλος παραμένει μόνος. Αντίθετα, σε ένα σενάριο για την τηλεόραση ή τον κινηματογράφο, ακόμη και 60 σελίδες, που μπορεί να χρειαστούν δύο μήνες για να γραφτούν, εμπλέκουν πολλούς ανθρώπους. «Φτάνεις τελικά σε ένα σημείο που δεν θέλεις να δεις κανέναν ξανά για αρκετό χρονικό διάστημα, που είναι και η στιγμή για να γράψεις ένα μυθιστόρημα», πρόσθεσε με χιούμορ. Όσον αφορά την ίδια τη γραφή, εξήγησε πως μια τηλεοπτική σειρά απαιτεί περισσότερο συναίσθημα, καθώς ο θεατής περνά από την απλή καταγραφή των γεγονότων στο να βλέπει τον τρόμο και τα τραύματα.

Με αφορμή την ερώτηση του συντονιστή για ένα ενδεχόμενο ριμέικ, ο Τομ Ρομπ Σμιθ στάθηκε στη διεθνή απήχηση των ιστοριών του. Όπως ανέφερε, το Παιδί 44 βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στην Κίνα, μια χώρα όπου οι πολίτες βρίσκονται υπό παρακολούθηση, αλλά και στο Ιράν. Συνδέοντας το θέμα με την προσωπική του εμπειρία, εξήγησε πως, αν και δεν έχει ζήσει ποτέ υπό τέτοιο καθεστώς, η αίσθηση της επιτήρησης είναι οικεία σε όποιον είναι ομοφυλόφιλος. «Πάντα αναρωτιέσαι αν είπες κάτι που δεν έπρεπε ή προσπαθείς να ελέγχεις τις αντιδράσεις και τις χειρονομίες σου», σημείωσε, αποκαλύπτοντας πως αυτή ακριβώς η εμπειρία τον βοήθησε να αποδώσει την πίεση που βιώνουν οι ήρωές του. Υπό αυτό το πρίσμα, όπως είπε, η ιστορία του Λίο, τον οποίο υποδύεται ο Τομ Χάρντι, μοιάζει με την ιστορία ενός γκέι άνδρα που φοβάται μήπως αποκαλυφθεί.

Μοιραζόμενος τη δική του προσέγγιση στη συγγραφή, ο Τομ Ρομπ Σμιθ αναφέρθηκε σε μια συμβουλή που έδωσε πρόσφατα σε έναν φίλο του που ήθελε να γράψει μυθιστόρημα: να αναρωτηθεί αν το θέμα του θα τον ενδιαφέρει ακόμη και μετά από δύο χρόνια. Αν η απάντηση είναι θετική, τότε πρόκειται για μια εξαιρετική ιδέα, ενώ σε αντίθετη περίπτωση ο κίνδυνος να στερέψει η έμπνευση είναι μεγάλος. «Το βασικό πρόβλημα που έχουν οι ατζέντηδες είναι τα μισοτελειωμένα πρότζεκτ», τόνισε, υπογραμμίζοντας πως η ολοκλήρωση ενός μυθιστορήματος αποτελεί από μόνη της σημαντικό επίτευγμα, το οποίο εκτιμούν τόσο οι ατζέντηδες όσο και οι παραγωγοί.

Στο ερώτημα αν είναι ευκολότερο να ξεκινά κανείς από μια λευκή σελίδα ή από κάποια προεργασία, ο Τομ Ρομπ Σμιθ ξεκαθάρισε πως όλες οι δουλειές του βασίζονται σε πηγές, στις οποίες στη συνέχεια προστίθενται στοιχεία μυθοπλασίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το London Spy, εμπνευσμένο από την αληθινή υπόθεση ενός πράκτορα των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών που βρέθηκε νεκρός μέσα σε μια βαλίτσα στο διαμέρισμά του στο Λονδίνο. Όπως εξήγησε, ενώ αρχικά όλοι υπέθεσαν πως επρόκειτο για δολοφονία, στη συνέχεια το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης μετατοπίστηκε στις σεξουαλικές του προτιμήσεις και η υπόθεση ουσιαστικά ξεχάστηκε. Αυτή ακριβώς η μεταστροφή τον επηρέασε περισσότερο απ’ όλα, καθώς θεώρησε άδικο τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε η ζωή του θύματος. «Η έρευνα είναι ευλογία για πολλούς λόγους. Οπότε όχι, δεν ξεκινάω ποτέ με μια λευκή σελίδα», κατέληξε.

Σχετικά με το αν προηγείται ο χαρακτήρας ή η ιστορία, ο Τομ Ρομπ Σμιθ εξήγησε πως στην περίπτωση του Λίο από το Παιδί 44 τα δύο γεννήθηκαν ταυτόχρονα. Όπως αποκάλυψε, ο αρχικός τίτλος του βιβλίου ήταν West in Crime, καθώς η Σοβιετική Ένωση υποστήριζε πως τα εγκλήματα συνέβαιναν μόνο στη Δύση. Το ίδιο ισχύει και για το London Spy, όπου ο εραστής του θύματος είναι ταυτόχρονα ο πρωταγωνιστής.

Η συζήτηση στράφηκε στη συνέχεια στη σειρά The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story, ένα απόσπασμα της οποίας προβλήθηκε για το κοινό. Βλέποντάς τη ξανά, ο Τομ Ρομπ Σμιθ παρατήρησε πως η έναρξή της αποτυπώνει την καρδιά του βιβλίου της δημοσιογράφου του Vanity Fair στο οποίο βασίστηκε η σειρά: την αντίθεση ανάμεσα σε κάποιον που γεννήθηκε στη φτώχεια και πασχίζει να γίνει κάποιος, και σε κάποιον που έφτασε ψηλά μέσα από σκληρή δουλειά. Όπως εξήγησε, η σειρά είναι γεμάτη εικόνες που υπογραμμίζουν αυτή τη σύγκρουση, από τη βίλα του Βερσάτσε μέχρι τον δολοφόνο στην παραλία. «Ο ένας έχει φτιάξει έναν τεχνητό ουρανό στη βίλα του και ο άλλος ζει κάτω από τον ουρανό. Ο ένας τρώει πρωινό με υπέροχα φρούτα και ο άλλος πίνει απλά ένα energy drink», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος στην προσέγγιση ενός αληθινού εγκλήματος, ο Τομ Ρομπ Σμιθ εξήγησε πως πλεονέκτημα αποτέλεσε το γεγονός ότι η σειρά βασίστηκε σε ένα μόνο βιβλίο. Όπως σημείωσε, η υγεία του Βερσάτσε, ο οποίος είχε διαγνωστεί με μια σπάνια μορφή καρκίνου, βελτιωνόταν, σαν να είχε νικήσει τον θάνατο, και η σειρά τον δείχνει να απολαμβάνει τη ζωή, την ίδια στιγμή που εμφανίζεται το πρόσωπο που θα τον οδηγήσει στον θάνατο. Παρότι η οικογένεια Βερσάτσε είχε μηνύσει τη δημοσιογράφο, εκείνη υποστήριζε ότι διέθετε όλα τα αποδεικτικά στοιχεία, ενώ οι δημιουργοί της σειράς στηρίχθηκαν επιπλέον στα στοιχεία της νεκροψίας. Όπως παραδέχτηκε, ιδιαίτερο άγχος τού προκάλεσε μια σκηνή του δεύτερου επεισοδίου με έναν γιατρό, όπου ο θεατής μοιάζει να παρακολουθεί μια ιδιωτική συζήτηση «μέσα από την κλειδαρότρυπα».

Για τους διαλόγους, εξήγησε πως οι δύο κεντρικοί χαρακτήρες, όπως και η Ντονατέλα Βερσάτσε, είχαν έναν ιδιαίτερο τρόπο έκφρασης, γεγονός που διευκόλυνε σημαντικά τη δημιουργία τους. Από τις λίγες ατάκες που βασίστηκαν σε πραγματικά στοιχεία ξεχωρίζει η φράση της Ντονατέλα «Δεν θα επιτρέψω να δολοφονήσουν τον αδερφό μου δύο φορές», καθώς, πέρα από τη δολοφονία, δεχόταν επίθεση και το όνομα του σχεδιαστή, του οποίου την κληρονομιά προσπαθούσε να προστατεύσει. Όπως σημείωσε, το ότι η σειρά στηρίχθηκε σε ένα βιβλίο με λεπτομερή δημοσιογραφική έρευνα περιόρισε τους νομικούς κινδύνους, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, αφού πρόσωπα της ιστορίας, όπως η Ντονατέλα και ο σύντροφος του Βερσάτσε, τον οποίο υποδύεται ο Ρίκι Μάρτιν, βρίσκονται εν ζωή.

Νομικές προκλήσεις προέκυψαν, ωστόσο, στο τρίτο επεισόδιο, που αφορούσε τη δολοφονία ενός μεσίτη από το Σικάγο, η σύζυγος του οποίου ζει ακόμη. Ο άνδρας δεν είχε αποκαλύψει ότι ήταν ομοφυλόφιλος, ενώ το σενάριο του επεισοδίου ήταν το μεγαλύτερο της σειράς, με 68 σελίδες. Όπως ανέφερε ο Τομ Ρομπ Σμιθ, ο Άντριου είχε στήσει τη σκηνή του φόνου, ωστόσο οι λεπτομέρειες δεν συμπεριλήφθηκαν τελικά στο επεισόδιο, αν και για τον ίδιο αποτελούσαν την καρδιά του. Τη δολοφονία του Βερσάτσε, αντίθετα, ο δολοφόνος δεν πρόλαβε να τη «σκηνοθετήσει», και εκεί, όπως εξήγησε, αποκτά το νόημά της η φράση της Ντονατέλα.

Απαντώντας σε ερώτηση για τον έντονα κινηματογραφικό χαρακτήρα της σειράς και τις σκηνές χωρίς διαλόγους, ο Τομ Ρομπ Σμιθ εξήγησε πως, αν και ο Άντριου είναι ένας χαρακτήρας που του αρέσει να μιλάει, η αλλαγή στη χρονολογική σειρά των γεγονότων τον κάνει να μοιάζει στο τέλος σαν να έχει χάσει όλες του τις λέξεις και την ενέργειά του. Όπως σημείωσε, οι σκηνές χωρίς διαλόγους σπάνια αλλάζουν, καθώς οι διάλογοι είναι το κομμάτι του σεναρίου που γράφεται και ξαναγράφεται. Χαρακτηριστικά, η έναρξη της σειράς, σχεδόν χωρίς διαλόγους, έμεινε ίδια από την πρώτη εκδοχή. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συνεργασία του με τον Ντάρεν Κρις, που υποδύεται τον Άντριου, με τον οποίο πρόσθεσαν τον θυμό του ήρωα, καθώς μπαίνει στη θάλασσα στην εναρκτήρια σκηνή. Για τον ηθοποιό σημείωσε πως «είναι εκπληκτικός γιατί μεταφέρει στο κοινό όλο του το συναίσθημα».

Μιλώντας για τη μέθοδο δουλειάς του, ο Τομ Ρομπ Σμιθ τόνισε πως του αρέσει να ξαναγράφει, καθώς έτσι το κείμενο βελτιώνεται και αποκαλύπτει περισσότερες λεπτομέρειες. Ταυτόχρονα, όπως είπε, επιδιώκει να κινείται διαρκώς προς τα εμπρός, ώστε να μη μείνει ημιτελές ό,τι ξεκινά, ενώ όταν νιώθει ότι προχωράει πολύ γρήγορα σε ένα επεισόδιο, απλώς επιβραδύνει τη σκέψη του. Σε ερώτηση σχετικά με το μεγαλύτερο μάθημα της διαδρομής του, στάθηκε στη σημασία της αξιολόγησης ενός πρότζεκτ από την αρχή. «Όταν έχεις βυθιστεί για τα καλά σε ένα πρότζεκτ, είναι δύσκολο να αλλάξεις κατεύθυνση. Στην αρχή, όμως, μπορείς να δεις πού αξίζει να επενδύσεις την ενέργειά σου, αν το κάνεις για τον σωστό λόγο και ποιο είναι πραγματικά το κίνητρό σου», εξήγησε.

Στη συζήτηση με το κοινό που ακολούθησε, ο Τομ Ρομπ Σμιθ αναφέρθηκε στο τι πρέπει να προσέχει κανείς όταν γράφει ένα σενάριο. Όπως εξήγησε, πολλά σενάρια είναι τεχνικά άρτια αλλά τους λείπει η καρδιά, ενώ άλλα είναι πιο χαοτικά, με μια καρδιά όμως που χτυπά δυνατά, και ο ίδιος προτιμά σαφώς τα δεύτερα. «Πλέον με το AI μπορείς να φτιάξεις ένα άρτιο τεχνικά σενάριο, αλλά αν του λείπει η καρδιά και το πάθος, είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα», σημείωσε. Για τη δημιουργία των χαρακτήρων του, εξήγησε πως, όταν πρόκειται για αληθινά πρόσωπα, μιλά με συγγενείς ή διαβάζει ημερολόγια και επιστολές, τα οποία θεωρεί πολύτιμα «γιατί έχεις φωνές, όχι απλά μια καταγραφή ιστορίας».

Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με αναφορά στο νέο του πρότζεκτ, το οποίο βασίζεται στην υπόθεση των West Memphis Three, μια υπόθεση δολοφονιών του 1993 στις ΗΠΑ, η οποία αρχικά δεν προκάλεσε ενδιαφέρον, μέχρι που ένα ντοκιμαντέρ του HBO έστρεψε πάνω της την προσοχή της κοινής γνώμης. Όπως αποκάλυψε, το νέο του έργο θα συγγενεύει περισσότερο με το Παιδί 44 παρά με το The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story. «Παίρνω στην ουσία την υπόθεση και κάνω μια ιστορία για τις ιδέες και όχι για τους ανθρώπους γύρω από αυτή», είπε κλείνοντας ο Τομ Ρομπ Σμιθ.