ΑΠΘ: Σπάνια τεκμήρια για τον Αριστοτέλη και τον Γαληνό στην Κεντρική Βιβλιοθήκη (φώτο & βίντεο)

Στην Κεντρική Βιβλιοθήκη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εκτίθενται από σήμερα έως και την Παρασκευή 22 Μαΐου, σπάνια και πολύτιμα τεκμήρια για τον Αριστοτέλη και τον Γαληνό από τις Συλλογές Χειρογράφων, Ομοιοτύπων και Αρχετύπων. Η έκθεση με τίτλο: «Συλλογές Σπάνιων Βιβλίων και Συλλογή Χειρογράφων Ομοιοτύπων και Αρχετύπων του ΑΠΘ» θα είναι ανοιχτή και επισκέψιμη από το κοινό, δωρεάν, 9:00-18:00.

Στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum παρουσιάζονται στο κοινό δύο θεματικές εκθέσεις που διοργάνωσε η Βιβλιοθήκη και το Κέντρο Πληροφόρησης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Στις εκθέσεις αναδεικνύονται αντιπροσωπευτικά δείγματα της διαχρονικής εξέλιξης της γνώσης, από τη βυζαντινή περίοδο έως τη νεότερη επιστημονική παραγωγή. Ανάμεσα στα εκθέματα, ξεχωρίζει το αρχέτυπο του Γαληνού, που περιέχει τα έργα «Θεραπευτικὴ Μέθοδος» και «Πρὸς Γλαύκωνα Θεραπευτικά» (τυπωμένο στις 5 Οκτωβρίου 1500). Πρόκειται για μία εξαιρετικά σπάνια έκδοση (editio princeps των έργων αυτών), από την οποία σώζονται παγκοσμίως μόλις εννέα αντίτυπα, εκ των οποίων τα δυο επιχρωματισμένα. Η Βιβλιοθήκη διατηρεί στη συλλογή της ένα από τα δύο αντίτυπα, και έχει προβεί στην ανατύπωσή του σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Μπαρμπουνάκη.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το τεκμήριο ΑΠΘ 149 «Πειράματα Διδασκαλίας Οργανικής Χημείας», ενώ ξεχωρίζουν το ΑΠΘ 52, αυτόγραφος κώδικας του Βικεντίου Δαμοδού, καθώς και το ΑΠΘ 150, που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ερμηνευτικής προσέγγισης του έργου του Αριστοτέλη.

Στην ενότητα των αρχετύπων και των σπανίων εκδόσεων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μια έκδοση του 1503 από το τυπογραφείο του Άλδου Μανούτιου (Δωρεά Τρικόγλου), καθώς και ένα εξαιρετικά σπάνιο αρχέτυπο του Sebastian Brant (1495), από το οποίο σώζονται μόλις επτά αντίτυπα παγκοσμίως.

Παράλληλα, παρουσιάζονται εκδόσεις έργων του Αριστοτέλη στο ελληνικό πρωτότυπο ή σε λατινική μετάφραση, καθώς και μεταγενέστερες ευρωπαϊκές εκδόσεις και μεταφράσεις, που αποτυπώνουν τη διαχρονική επίδραση της αριστοτελικής σκέψης.

Σε δήλωσή του στο emakedonia.gr o Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Ανάπτυξης Καθηγητής Νικόλαος Μαγγιώρος σημείωσε πως: «Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο διαθέτει μία ανεκτίμητη κληρονομιά. Η Βιβλιοθήκη μας δεν είναι μόνον φορέας γνώσης αλλά και πολιτισμού για τη Θεσσαλονίκη, την Ελλάδα και ολόκληρη την οικουμένη. Η σημερινή εκδήλωση παρουσιάζει την αναστατική εκτύπωση ενός παλαιτύπου του Γαληνού που εκδόθηκε το 1.500. Πρόκειται για ένα έργο έξι αιώνων το οποίο μας αποδεικνύει ότι στην επιστήμη, στον πολιτισμό υπάρχει συνέχεια και αποτελεί καθήκον όλων μας να είμαστε οι θεματοφύλακες του πολιτισμού μας διότι ο πολιτισμός αφορά τις επόμενες γενιές και τη βιωσιμότητα όχι μόνον του πανεπιστημίου αλλά ολόκληρου του ελληνισμού».

Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Εκδοτών Βόρειας Ελλάδας Μπάμπης Μπαρμπουνάκης αναφέρθηκε στην επανακυκλοφορία της ιστορικής έκδοσης του 1500 του Γαληνού, του σημαντικότερου γιατρού της αρχαιότητας μετά τον Ιπποκράτη. «Κατόπιν πρότασης του αντιπρύτανη του ΑΠΘ, Νίκου Μαγγιώρου αποφασίστηκε το φετινό Φεστιβάλ Βιβλίου να είναι αφιερωμένο στον εορτασμό των 100 χρόνων από την ίδρυση του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το πρώτο δείγμα υλοποίησης αυτής της πρότασης ήταν η σημερινή παρουσίαση του χειρόγραφου του Γαληνού που εξεδόθη για πρώτη φορά το 1.500 που σηματοδότησε τη βασική εξέλιξη της ιατρικής. Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που οι εκδότες της Β. Ελλάδας συνεργαζόμαστε με το ΑΠΘ και συναποφασίστηκε η περαιτέρω συνεργασία μας με δράσεις που αφορούν τον πολιτισμό, για την κοινωνία της πόλης. Το ΑΠΘ σηματοδότησε τον προηγούμενο αιώνα και συνεχίζει σε αυτήν την πορεία ανάδειξης της Θεσσαλονίκης, στον πνευματικό και κοινωνικό τομέα. Είμαστε βέβαιοι ότι ενωμένοι θα συνεχίσουμε αυτήν την προσπάθεια».

Ο Αιμίλιος Δ. Μαυρουδής, πρόεδρος της επιτροπής της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης και του κέντρου πληροφόρησης ΑΠΘ περιέγραψε στο emakedonia.gr πως στην έκθεση παρουσιάζονται βιβλία από την αρχή της τυπογραφίας. Με την ολοκλήρωση της έκθεσης που παρουσιάζεται στο πλαίσιο του AIF θα ακολουθήσει η συντήρηση των βιβλίων τα οποία στη συνέχεια θα σκαναριστούν και θα «ανεβούν» στην ιστοσελίδα της Βιβλιοθήκης στον ψηφιομνήμωνα και θα είναι προσβάσιμα σε κάθε ενδιαφερόμενο. Ο πλούτος της Κεντρικής Βιβλιοθήκης ΑΠΘ ανέρχεται σε περίπου 1 εκατ. βιβλία, με το παλαιότερο έντυπο βιβλίο να χρονολογείται το 1.500. Όσον αφορά τα χειρόγραφα βιβλία, το πρώτο ακέραιο χειρόγραφο βιβλίο είναι του 13^ου αιώνα ενώ τα φύλλα από κατεστραμμένα χειρόγραφα που φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη ανάγονται στον 10^ο αιώνα.

Η Συλλογή

Η Συλλογή Χειρογράφων, Ομοιοτύπων και Αρχετύπων ΑΠΘ αποτελείται από τις τρεις επιμέρους Συλλογές των Χειρογράφων, των Ομοιοτύπων και των Αρχετύπων της Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του ΑΠΘ. Στον οικείο Κατάλογο του Λίνου Πολίτη που εκδόθηκε το 1991, η Συλλογή των Χειρογράφων αριθμεί 113 περγαμηνούς και χάρτινους κώδικες, ελλιπάρια και σπαράγματα τόσο στην ελληνική όσο και σε άλλες γλώσσες. Τα χειρόγραφα χρονολογούνται από τον 10ο έως και τον 20ό αιώνα και το περιεχόμενό τους ποικίλλει. Η πλειονότητά τους αφορά σε θεολογικά και λειτουργικά χειρόγραφα, αλλά η συλλογή περιλαμβάνει επίσης χειρόγραφα φιλολογικά, ιστορικά, ιατρικά, θεατρικά, θετικών επιστημών αλλά και ομιλίες.

Τα τεκμήρια του Καταλόγου εντοπίστηκαν στα Σπουδαστήρια της Φιλοσοφικής (103), Θεολογικής (7) και Νομικής Σχολής (3) και το 2007 εντοπίστηκαν σε μία συλλογή υπό την αιγίδα της Κεντρικής Βιβλιοθήκης σε άριστη συνεργασία με τον ομότιμο πλέον καθηγητή Παλαιογραφίας και Κωδικολογίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής κ. Παναγιώτη Σωτηρούδη. Έκτοτε, όμως, η συλλογή έχει αναπτυχθεί δεόντως είτε μέσω δωρεών είτε και μέσω τεκμηρίων που είχαν παρεισφρήσει στο παρελθόν μεταξύ των εντύπων βιβλίων των Βιβλιοθηκών του ΑΠΘ. Τα τεκμήρια της συλλογής ανέρχονται σήμερα σε πολλαπλάσιο αριθμό, αλλά ο εντοπισμός και η καταγραφή τους βρίσκονται εν εξελίξει και ο ακριβής τους αριθμός μένει να διαπιστωθεί. Ακολουθώντας την πολιτική σπουδαίων ανθρώπων του χώρου, όπως του Ι. Σακελλίωνος και του Λ. Πολίτη, η συλλογή αριθμείται ενιαία υπό την ένδειξη «ΑΠΘ 1», «ΑΠΘ 2» έως και «ΑΠΘ 113» για τα χειρόγραφα που περιλαμβάνονται στον Κατάλογο του Λ. Πολίτη, ενώ τα νεότερα χειρόγραφα της συλλογής ακολουθούν το ίδιο μοτίβο, ξεκινώντας από το «ΑΠΘ 114» έως και τον αριθμό του τελευταίου.

Η Κεντρική Βιβλιοθήκη του ΑΠΘ διαθέτει επίσης τη μεγαλύτερη συλλογή ομοιοτύπων χειρογράφων της χώρας μας, αριθμώντας έως τώρα περισσότερα από 300, με μία μεγάλη ομάδα αδιότων εξ αυτών να επέχουν θέση χειρογράφων, καθώς τα πρωτότυπα χειρόγραφα εκ των οποίων προήλθαν δεν μας σώζονται. Τα αντίγραφα των χειρογράφων είναι άλλοτε πολυγραφημένα, άλλοτε λιθογραφημένα και άλλοτε απλώς φωτοτυπημένα, αλλά δεν είναι πάντοτε εν είδει κώδικα. Η πλειονότητά τους αφορά στις θετικές επιστήμες, αλλά η συλλογή περιλαμβάνει επίσης ομοιότυπα ιατρικά, θεατρικά, φιλοσοφικά αλλά και μουσικά.

Στην ίδια Συλλογή εντάχθηκε και η ευάριθμη Συλλογή των Αρχετύπων του ΑΠΘ, η οποία και περιλαμβάνει όλα τα βιβλία της Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του ΑΠΘ που εκδόθηκαν από εφευρέσεως τυπογραφίας έως και το 1500. Δεδομένης, τέλος, της σπουδαίας στρατηγικής της θέσης παγκοσμίως στον χώρο της παλαιογραφίας, η Κεντρική Βιβλιοθήκη εμπλουτίζει πλέον συνεχώς τη σχετική βιβλιογραφία στους κόλπους της, ώστε να συνδράμει κατά το μέγιστο δυνατό στο έργο των ερευνητών παλαιογραφίας και κωδικολογίας της παγκόσμιας ακαδημαϊκής κοινότητας.