Δημήτρης Μαραμής: «Ο εσωτερικός πόλεμος της ανθρώπινης ψυχής δεν σταματά ποτέ»

Στους «Στοιχειωμένους» υπάρχει η μαγεία του υπερφυσικού, αλλά και μια βαθύτερη αλήθεια της ανθρώπινης συνείδησης που διασχίζει τις θάλασσες των αιώνων και εξακολουθεί να επιβιώνει. Είναι οι δύο παράμετροι που ο Δημήτρης Μαραμής υπογραμμίζει για το έργο του, το οποίο αντλείται από τρεις αρχετυπικές ιστορίες του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού (το «Γιοφύρι της Άρτας», «Το τραγούδι του Νεκρού Αδελφού» και «Το Στοιχειό της Χάρμαινας») που ο γνωστός δημιουργός μετέτρεψε σε μια ενιαία μουσικοθεατρική παράσταση.

Όπως ο ίδιος λέει στο emakedonia.gr τον γοήτευσε πρωτίστως η συγκλονιστική δραματουργική δύναμη των δημοτικών παραλογών. «Το δημοτικό τραγούδι είναι η προφορική μας λογοτεχνία, ένας τεράστιος ποιητικός πλούτος που διασώθηκε από γενιά σε γενιά, μεταφέροντας τις αρχέγονες αγωνίες της ανθρώπινης ύπαρξης. Οι «Στοιχειωμένοι» είναι, για μένα, το πιο αληθινό μου έργο όσον αφορά την ανθρώπινη ύπαρξη».

Στο «Γιοφύρι της Άρτας» έχουμε την ανθρωποθυσία μιας γυναίκας για να στεριώσει ένα γεφύρι, αλλά και την αγάπη ανάμεσα σε δύο ώριμους ηλικιακά ανθρώπους. Στο «Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού», ο όρκος και η αγάπη υπερβαίνουν τον θάνατο, ενώ στον πυρήνα της ιστορίας βρίσκονται οι θεμελιώδεις ανθρώπινοι δεσμοί: της μάνας με τα παιδιά της, του αδελφού με την αδελφή. Στο «Στοιχειό της Χάρμαινας», ο μεγάλος έρωτας καταδικάζει μια ψυχή να μην αναπαύεται ούτε στον άλλο κόσμο. Κι όλα αυτά αγκαλιασμένα από τη ζωντανή φύση.

Τρεις διαφορετικές ιστορίες, με κοινή όμως τη συνύπαρξη του πραγματικού με το υπερφυσικό, του έρωτα με τον θάνατο και της ανθρώπινης επιθυμίας με το αναπόδραστο της μοίρας.

Αυτό το υλικό τον οδήγησε στη δημιουργία μιας μουσικοθεατρικής τριλογίας. Τα δύο πρώτα μέρη βασίζονται στα αυθεντικά δημοτικά ποιήματα, ενώ για το τρίτο συνεργάστηκε με τον ποιητή Σωτήρη Τριβιζά, ο οποίος δημιούργησε ένα πρωτότυπο λιμπρέτο σε δημώδη γλώσσα, βασισμένο στον θρύλο της Άμφισσας.

«Δεν με ενδιέφερε να παρουσιάσω τρία παλιά τραγούδια, αλλά να δημιουργήσω έναν ενιαίο μουσικό κόσμο, όπου τρεις διαφορετικές ιστορίες συναντιούνται μέσα από τη δραματουργία, την ποίηση και τη μουσική», επισημαίνει ο Δημήτρης Μαραμής.

Αθάνατος είναι μόνο ο θάνατος

Οι «Στοιχειωμένοι» είναι γεμάτοι από θάνατο, θυσία, επιστροφή, ενοχή και μοίρα. Ο Δημήτρης Μαραμής μιλά για ό,τι εξακολουθεί να μας αφορά σήμερα σε αυτές τις τόσο παλιές και σκληρές ιστορίες. Έχει αλλάξει άραγε ο τρόπος με τον οποίο στοιχειωνόμαστε;

«Οι άνθρωποι σήμερα μπορεί να μη φοβούνται τα στοιχειά και τους βρικόλακες όπως άλλοτε, εξακολουθούν όμως να στοιχειώνονται από όσα δεν μπορούν να ξεπεράσουν ή να συμφιλιωθούν μαζί τους. Ο εσωτερικός πόλεμος της ανθρώπινης ψυχής δεν σταματά ποτέ», τονίζει.

Εκείνο που, κατά τον ίδιο, κατατρέχει βαθύτερα τον άνθρωπο σε αυτή τη ζωή είναι η συνειδητοποίηση πως αθάνατος είναι μόνο ο θάνατος. Κι όμως, ο άνθρωπος αδυνατεί να αποδεχθεί το τέλος, την αιώνια σιωπή. Γιατί ο άνθρωπος είναι ζωή. Είναι ύπαρξη.

Αυτές οι ιστορίες, αυτή η ποίηση, τα δημοτικά μας τραγούδια αποτελούν την ύστατη, αγωνιώδη προσπάθεια του ανθρώπου να ξορκίσει τον θάνατο. Ο φόβος της απώλειας, ο ανεκπλήρωτος έρωτας, η ενοχή, η σύγκρουση ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία και την κοινωνική επιταγή παραμένουν βαθιά ανθρώπινα βιώματα.

«Σε μια εποχή που, στο όνομα της προόδου, συχνά επιχειρείται να προσπεραστεί ή να υποβαθμιστεί το ανθρώπινο -η έκφραση, η ανάγκη, η αδυναμία του- προτάσσοντας την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τις οικονομικές στατιστικές και τους αριθμούς, έρχομαι με αυτό το έργο να αντιτάξω και να βροντοφωνάξω το ανθρώπινο, το αληθινό, το ζωντανό. Γιατί πόσες φορές δεν συνθλίβεται ακόμη και σήμερα ο άνθρωπος στο όνομα μιας υποτιθέμενης αναγκαιότητας;

Αυτό είναι για μένα το συγκλονιστικό στη δημοτική ποίηση: μέσα από το υπερφυσικό αποκαλύπτει με μοναδική αμεσότητα τις βαθύτερες αλήθειες της ανθρώπινης ψυχής», επισημαίνει.

«Έχω ξαναδουλέψει και τελειοποιήσει το έργο μουσικά»

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2019 και έκτοτε έχει επιστρέψει σε διαφορετικούς χώρους και φεστιβάλ. Επτά χρόνια μετά τη γέννησή του το έργο έχει κάποιες αλλαγές. «Η αλήθεια είναι πως, με σύμμαχο τη χρονική απόσταση, έχω ξαναδουλέψει και τελειοποιήσει το έργο μουσικά, σύμφωνα με τα δικά μου αισθητικά κριτήρια.

Το έργο έχει αποκτήσει πλέον τη δική του ζωή. Από την πρώτη του παρουσίαση, ως ανάθεση του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών το 2019, μέχρι σήμερα, οι «Στοιχειωμένοι» έχουν συναντήσει διαφορετικά ακροατήρια, χώρους και ερμηνευτές και αποτελούν ένα αυθύπαρκτο σύμπαν ποίησης και μουσικής.

Η συνάντηση ενός έργου με έναν νέο χώρο δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Άλλο είναι να παρουσιάζεται σε μια μεγάλη αίθουσα μουσικού θεάτρου και άλλο να ακούγεται μέσα σε έναν ιστορικό τόπο, όπως συνέβη στις μεταγενέστερες παρουσιάσεις του. Αλλάζει η ατμόσφαιρα, η σχέση με το κοινό, ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο προσλαμβάνεται η ίδια η ιστορία», υπογραμμίζει ο Δημήτρης Μαραμής.

Επτά χρόνια μετά, βλέπω καθαρότερα πόσο σημαντικός σταθμός υπήρξαν οι «Στοιχειωμένοι» στη δημιουργική του διαδρομή. Ήταν το δεύτερο εκτενές μουσικοθεατρικό του έργο, μετά τον ‘Ερωτόκριτο’, και μια συνειδητή συνέχεια στην προσπάθειά του να διαμορφώσει ένα προσωπικό ελληνικό μουσικό θέατρο.

Έκτοτε ακολούθησαν ο «Καπετάν Μιχάλης», ο «Ελευθέριος Βενιζέλος» και ο «Ηρακλής Μαινόμενος». Επιστρέφοντας λοιπόν στους «Στοιχειωμένους», δεν αισθάνεται ότι επιστρέφει σε ένα παλιό του έργο, αλλά ότι συναντά ξανά έναν ζωντανό κρίκο μιας δημιουργικής πορείας που συνεχίζεται.

Στη Θεσσαλονίκη

Τώρα, για πρώτη φορά ο Δημήτρης Μαραμής, παρουσιάζει τους «Στοιχειωμένους» στη Θεσσαλονίκη, μια πόλη με ιδιαίτερη σχέση με τη μουσική παράδοση αλλά και με έντονο βαλκανικό αποτύπωμα. «Η γεωγραφική και πολιτισμική θέση της Θεσσαλονίκης, οι βαλκανικές και μεσογειακές καταβολές της και η συνύπαρξη διαφορετικών μουσικών παραδόσεων συνομιλούν με την ίδια τη μουσική ταυτότητα των ‘Στοιχειωμένων’», λέει.

Θυμίζει ότι το «Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας κοινής βαλκανικής ποιητικής κληρονομιάς. Η ίδια αρχετυπική ιστορία συναντάται στην Αλβανία ως «Κωνσταντίνος και Ντορουντίνα», στη Βουλγαρία ως «Λάζαρ και Πετκάνα», στη Ρουμανία ως «Βόικα», στη Σερβία, στο Μαυροβούνιο και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη ως «Αδελφός και Αδελφή», ενώ στη Βόρεια Μακεδονία ως «Η επιστροφή του νεκρού αδελφού». Μάλιστα, η αλβανική παραλλαγή ενέπνευσε τον σπουδαίο συγγραφέα Ισμαήλ Κανταρέ να γράψει το μυθιστόρημά του «Ο θρύλος του Κωνσταντίνου και της Ντορουντίνας». Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι το πρώιμο θεατρικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Πρωτομάστορας ή η Θυσία» βασίζεται στο δημοτικό τραγούδι «Το Γιοφύρι της Άρτας».

«Είναι συγκλονιστικό πώς ένας κοινός ποιητικός πυρήνας επιβιώνει επί αιώνες, διασχίζοντας γλώσσες, σύνορα και διαφορετικές πολιτισμικές παραδόσεις. Αυτό αποκαλύπτει ότι η συλλογική μνήμη των βαλκανικών λαών έχει βαθύτερες συγγένειες από όσες συχνά αντιλαμβανόμαστε», τονίζει ο συνθέτης.

Η παρουσίαση στα 61α Δημήτρια, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, αποτελεί για εκείνον μια σημαντική στιγμή, καθώς η τριλογία συναντά για πρώτη φορά ολοκληρωμένη το κοινό της πόλης. «Με συγκινεί ιδιαίτερα η συμμετοχή της ίδιας της τοπικής καλλιτεχνικής κοινότητας: τραγουδιστών της Θεσσαλονίκης, μουσικών της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης και χορωδιών από διαφορετικές γειτονιές της πόλης. Έτσι, ένα έργο που γεννήθηκε από τη συλλογική μνήμη αποκτά μια πραγματική συλλογική παρουσία πάνω στη σκηνή, με ενεργό μέρος της ίδιας της κοινωνίας που το υποδέχεται!».

7 Οκτωβρίου 

Ώρα 20.30

Μ1 – Αίθουσα Φίλων Μουσικής

Τιμές εισιτηρίων: 40€, 35€, 30€, 20€, 15€ (μειωμένο)