Τα τελευταία χρόνια, έχει παρατηρηθεί με στατιστικά δεδομένα μία αύξηση στη δωρεά οργάνων που οδηγεί σε περισσότερες μεταμοσχεύσεις και σε ζωές που κερδίζονται ξανά. Οι λόγοι της αυξητικής τάσης φαίνεται να είναι πολυπαραγοντικοί και σχετίζονται με αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης, την ενημέρωση αλλά και γεγονότα που συγκλόνισαν τη χώρα.
Στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, εδώ και σαράντα χρόνια, χτυπά η «καρδιά» των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα. Η Κλινική Μεταμοσχεύσεων, με επικεφαλής τον καθηγητή χειρουργικής μεταμοσχεύσεων του ΑΠΘ, Γεώργιο Τσουλφά, αποτελεί το μεγαλύτερο κέντρο μεταμόσχευσης ήπατος στη χώρα, με πολυετή εμπειρία και στις μεταμοσχεύσεις νεφρού και αποτελεί τη βασική κλινική για τη μεταμόσχευση παγκρέατος. «Είναι μία μεγάλη ιστορία και ένα μεγάλο έργο που έχει γίνει από πολλούς ανθρώπους», σημειώνει ο κ. Τσουλφάς, υπογραμμίζοντας ότι «πρόκειται για μία συλλογική προσπάθεια, χωρίς εγωισμούς, με στόχο την προσφορά ζωής».
Ο καθηγητής χειρουργικής μεταμοσχεύσεων του ΑΠΘ, διευθυντής Χειρουργικής Κλινικής Μεταμοσχεύσεων του ΑΠΘ και του Κέντρου Έρευνας και Καινοτομίας στη Μεταμόσχευση, με την πολυετή εμπειρία του παρατηρεί και ο ίδιος ότι τα τελευταία τρία έτη υπάρχει μεγάλη αυξητική τάση στη δωρεά οργάνων. «Η Ελλάδα, στη λίστα με τις μεταμοσχεύσεις, ήταν στις τελευταίες θέσεις για χρόνια, με 3-4 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. Αυτό βλέπουμε ότι άλλαξε τα τελευταία 2-3 χρόνια και είμαστε στους δέκα δότες ανά εκατομμύριο. Και πάλι είμαστε χαμηλά, αλλά είναι πολύ σημαντική αύξηση, αν σκεφτείς ότι τριπλασιάστηκαν», αναφέρει στη «ΜτΚ» ο κ. Τσουλφάς.
Ενδεικτικό είναι πως μέχρι στιγμής στο «Ιπποκράτειο» έχουν γίνει 32 μεταμοσχεύσεις από την αρχή του έτους, ενώ πέρσι έγιναν 29 όλη τη χρονιά. «Το πρόβλημα στην Ελλάδα ήταν ότι δεν είχαμε οργανωμένη προσέγγιση. Αυτό άλλαξε σε εθνικό επίπεδο. Αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι το θέμα της μεταμόσχευσης είναι… Εθνική Ελλάδος. Δεν είναι Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Γιάννενα, Πάτρα. Είμαστε όλοι ένα, είμαστε πολύ μικρή χώρα για να έχουμε εγωισμούς. Σαφώς, στην ευαισθητοποίηση βοήθησαν και κάποιες ιστορίες που βγήκαν στο φως της δημοσιότητας. Όπως η υπόθεση της Έμμας που στο άνθος της ηλικίας της έφυγε από τη ζωή. Όποτε συμβαίνει κάτι που συγκλονίζει και τραβάει το ενδιαφέρον, υπάρχει μία αύξηση στη δωρεά οργάνων, αλλά σε αυτές τις περιπτώσεις είναι προσωρινή. Έγιναν και άλλα πράγματα για να γυρίσουμε σελίδα», εξηγεί ο κ. Τσουλφάς.
Το ισπανικό μοντέλο
Η Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στον τομέα της δωρεάς οργάνων, ακολουθώντας το ισπανικό μοντέλο, που θεωρείται διεθνώς το πιο επιτυχημένο, σύμφωνα με τον καθηγητή χειρουργικής μεταμοσχεύσεων, Γεώργιο Τσουλφά.
«Η Πολιτεία αποφάσισε να ακολουθήσει το ισπανικό μοντέλο στις μεταμοσχεύσεις που είναι το καλύτερο στον κόσμο. Το βασικό και πρώτο είναι οι συντονιστές μεταμοσχεύσεων στα νοσοκομεία, που είναι ειδικά εκπαιδευμένοι στην επικοινωνία των ασθενών και των συγγενών. Οι συντονιστές είναι ο δίαυλος επικοινωνίας στη ΜΕΘ με τις οικογένειες των δωρητών. Έτσι, γίνεται καλύτερα η αναγνώριση πιθανών δοτών, καλύτερη διαχείριση, αλλά και καλύτερη επικοινωνία με την οικογένεια που είναι το κλειδί. Είναι μία απόφαση ζωής που πρέπει να στηρίζεται στην εμπιστοσύνη», τονίζει ο κ. Τσουλφάς.
Η αλλαγή αυτής της φιλοσοφίας έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει σε συνδυασμό με την προσπάθεια καλύτερης ενημέρωσης. «Βλέπουμε ένα πιο οργανωμένο σύστημα. Ακόμα και οι ενημερώσεις σε όσους έχουν άυλη συνταγογράφηση βοήθησαν για να ενημερωθεί ο κόσμος. Ο Έλληνας θέλει να δωρίσει, αλλά θέλει να έχει εμπιστοσύνη στο σύστημα και να ξέρει ότι το δώρο που θα κάνει, μέσα στην πίκρα του, θα αξιοποιηθεί».
Η συμμετοχή της Εκκλησίας, επίσης, θεωρείται καθοριστική. «Η Εκκλησία είναι υπέρ της μεταμόσχευσης και αυτό βοήθησε. Μάλιστα, μας καθοδηγεί γιατί αναδεικνύει ότι δεν είναι μόνο ένα δώρο, αλλά και υποχρέωση -να μεταβιβάζεις τη ζωή», λέει ο καθηγητής.
Ο άνθρωπος που «δένει» την αλυσίδα
Ο κλινικός συντονιστής μεταμοσχεύσεων στο «Ιπποκράτειο», Λάμπρος Βαγιώτας, που ζει καθημερινά τη διαδικασία και την αγωνία να επιτευχθεί ο στόχος, περιγράφει την εμπειρία ως «τύχη και ευλογία». «Συναντάμε ανθρώπους πολύ πονεμένους και μέσα από αυτό που κάνουμε τους ανακουφίζουμε. Είναι τεράστια χαρά, όταν βλέπουμε ασθενείς να ξαναβρίσκουν ελπίδα και όνειρα», αναφέρει.
Η στιγμή που αναγγέλλει στους υποψήφιους λήπτες ότι βρέθηκε συμβατό μόσχευμα είναι πάντα συγκλονιστική, όπως λέει. «Ορισμένες φορές μοιάζει απίστευτο αυτό το τηλεφώνημα. Κανένας λήπτης δεν το ξεχνάει, γιατί είναι αυτό που πάντα ονειρεύεται. Είναι η στιγμή της ελπίδας και νιώθουν ότι μπορεί να αρχίσει ξανά η ζωή τους. Νιώθουν χαρά, διότι είναι η τελική τους απόφαση, δεν έχουν άλλη επιλογή και όσο καιρό περίμεναν τα είχαν σκεφτεί όλα», αναφέρει ο κ. Βαγιώτας.
Όταν ο κλινικός συντονιστής μεταμοσχεύσεων λάβει όλες τις απαραίτητες διαβεβαιώσεις ότι μπορεί να γίνει η μεταμόσχευση, ξεκινά ένας αγώνας δρόμου που διαρκεί λιγότερο από μία ημέρα. Κάθε μεταμόσχευση απαιτεί συντονισμό πολλών διαφορετικών ομάδων: Κλινικούς συντονιστές, νοσηλευτικό προσωπικό, χειρουργούς, αναισθησιολόγους, εργαστήρια ιστοσυμβατότητας, ακόμα και την Αεροπορία ή την Αστυνομία για τη μεταφορά οργάνων. «Μιλάμε για μία γέφυρα ζωής. Μέσα σε λίγες ώρες πρέπει να οργανωθεί η μετακίνηση των ομάδων χειρουργών, να γίνει η αξιολόγηση των οργάνων, να ληφθεί η τελική απόφαση. Αν δοθεί το πράσινο φως, καλούμε τον λήπτη και έτσι ξεκινάει η αντίστροφη μέτρηση. Πολλές φορές, γίνεται και αεροδιακομιδή του λήπτη αλλά και τον οργάνων για να προλάβουμε τους χρόνους».
Ο ίδιος δεν κρύβει τη συγκίνησή του, όταν αναφέρεται στις οικογένειες των δοτών. «Υποκλινόμαστε πάντα στη γενναία απόφαση των ανθρώπων αυτών. Όταν βλέπεις συγγενείς να περιμένουν καρτερικά την τελευταία πράξη του δράματός τους, που γεννά όμως ζωή και ελπίδα, είναι μάθημα ζωής για όλους μας», τονίζει. «Η επόμενη ημέρα για τους ασθενείς είναι εκπληκτική. Βλέπουμε να χαμογελούν ξανά και αυτοί και οι συγγενείς τους. Εισπράττεις τη χαρά τους και είναι μεγάλη η ικανοποίηση για όλους μας», λέει ο κ. Βαγιώτας.
Η νέα τεχνολογία στα χειρουργεία
Τα τελευταία χρόνια, το «Ιπποκράτειο» έχει εισέλθει σε μία νέα εποχή καινοτομίας. Στο πλαίσιο της Ειδικής Μονάδας Βιοϊατρικής Έρευνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, λειτουργεί πλέον το Κέντρο Έρευνας και Καινοτομίας Μεταμοσχεύσεων, που φέρνει επαναστατικές τεχνολογίες στην ιατρική πράξη. «Σήμερα, δεν φτάνει να είσαι γιατρός, πρέπει να ξέρεις την τεχνολογία ή να έχεις καλούς δασκάλους στη τεχνολογία. Εμείς, έχουμε το Πολυτεχνείο, το Τμήμα Αγρονόμων Τοπογράφων που είναι εξαίρετοι στην τρισδιάστατη εκτύπωση. Στέλνουμε τις αξονικές και λαμβάνουμε τρισδιάστατη απεικόνιση», αναφέρει ο κ. Τσουλφάς.
Οι γιατροί πλέον έχουν τη δυνατότητα, την ώρα του χειρουργείου να βλέπουν μπροστά τους το μόσχευμα σε τρισδιάστατη μορφή μέσω ενός κινητού ή μέσω ειδικών γυαλιών να αποτυπώνονται τα δεδομένα των αξονικών πάνω στο μοσχεύματα. «Μπορούμε να βλέπουμε το μόσχευμα με απόλυτη ακρίβεια, να εντοπίζουμε αρτηρίες, φλέβες, ακόμα και τον όγκο. Είναι σαν να έχουμε έναν ‘χάρτη’ μπροστά μας, που αυξάνει την ασφάλεια του χειρουργείου», τονίζει ο κ. Τσουλφάς.
Στο «Ιπποκράτειο» έχουν πραγματοποιηθεί και διπλές μεταμοσχεύσεις, όπως ήπατος-νεφρού ή παγκρέατος-νεφρού. Πρόκειται για εξαιρετικά απαιτητικές επεμβάσεις που χρειάζονται απόλυτο χρονικό συντονισμό. «Το πιο δύσκολο δεν είναι πάντα το χειρουργείο, αλλά να συντονιστούν όλες οι ομάδες, ώστε να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος», εξηγεί ο καθηγητής.
Το «Ιπποκράτειο» συνεργάζεται στενά με διεθνή κέντρα, όπως το Imperial College του Λονδίνου και με επιστήμονες της Ιταλίας. «Κάθε μήνα, συζητάμε με τον Βασίλη Παπαλόη από το Imperial για ερευνητικά προγράμματα, ανταλλάσσουμε ιδέες και εμπειρίες. Μας ενδιαφέρει η διεπιστημονική έρευνα και επικοινωνία με άλλες κλινικές και εργαστήρια», λέει χαρακτηριστικά ο κ. Τσούλφας.
Η λίστα αναμονής
Περίπου 1.300 ασθενείς βρίσκονται στη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση, σύμφωνα με τον Γεώργιο Τσούλφα. «Αν σκεφτείτε ότι περισσότεροι από 13.000 υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση δεν είναι μεγάλη η λίστα αναμονής. Πολλοί δεν γνωρίζουν ακόμη ότι υπάρχει η λύση της μεταμόσχευσης. Έχουμε ακόμη δρόμο στην ενημέρωση».
Κάθε νέα ζωή που γεννιέται μέσα από μία μεταμόσχευση είναι, όπως σημειώνουν οι γιατροί, μία επιβεβαίωση ότι η προσφορά δεν σταματάει ποτέ. «Οι οικογένειες των δοτών μάς λένε ότι νιώθουν πως ο άνθρωπός τους συνεχίζει να ζει μέσα από αυτήν την προσφορά. Ξέρουν ότι η καρδία των δικών τους ανθρώπων μπορεί να συνεχίσει να χτυπά και αυτό τους δίνει δύναμη», καταλήγει ο καθηγητής του ΑΠΘ.
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 02.11.2025
