Γράφει
Φωτεινή Καμπουρίδου
MSc Counseling & Psychology - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας και Επαγγελματικού Προσανατολισμού
Στη σύγχρονη εποχή, η εξάρτηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα που επηρεάζουν τη ζωή των νέων. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και η ευρεία διάδοση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχουν μεταβάλει σημαντικά την καθημερινότητα, την επικοινωνία και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Παράλληλα, η χρήση και η κατάχρηση ναρκωτικών ουσιών εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή απειλή για τη σωματική και ψυχική υγεία των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων. Αν και οι δύο μορφές εξάρτησης διαφέρουν ως προς τη φύση και τις συνέπειές τους, συχνά συνδέονται με κοινές ψυχολογικές και κοινωνικές δυσκολίες αλλά σαφώς συνδέονται και μεταξύ τους.
Αρχικά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν κατακτήσει κεντρική θέση στη ζωή των νέων, καθώς προσφέρουν άμεση επικοινωνία, ψυχαγωγία και πρόσβαση σε πληροφορίες. Ωστόσο, η υπερβολική χρήση τους μπορεί να οδηγήσει σε προβληματικές συμπεριφορές. Πολλοί νέοι αισθάνονται την ανάγκη να ελέγχουν διαρκώς τις ειδοποιήσεις τους, να δημοσιεύουν περιεχόμενο και να αναζητούν επιβεβαίωση μέσω των «μου αρέσει» και των σχολίων.
Η συνεχής σύγκριση με τις συχνά εξιδανικευμένες εικόνες των άλλων μπορεί να ενισχύσει την ανασφάλεια, το άγχος και τη χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Επιπλέον, η πολύωρη παραμονή στο διαδίκτυο ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την ρουτίνα του ύπνου, τη σχολική επίδοση και την ποιότητα των καθημερινών διαπροσωπικών σχέσεων.
Από την άλλη πλευρά, η εξάρτηση από τα ναρκωτικά αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα, με σοβαρές επιπτώσεις τόσο στο άτομο όσο και στο κοινωνικό σύνολο. Οι νέοι μπορεί να έρθουν σε επαφή με τις ουσίες εξαιτίας της περιέργειας, της πίεσης από συνομηλίκους, της επιθυμίας ένταξης σε μία ομάδα ή της προσπάθειας να αντιμετωπίσουν προσωπικά προβλήματα.
Η οικογενειακή αστάθεια, η κοινωνική απομόνωση, το άγχος και η έλλειψη υποστήριξης μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αυξήσουν την ευαλωτότητά τους. Η χρήση τέτοιων ουσιών ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στην υγεία, δυσκολίες στη συγκέντρωση και στη μνήμη, προβλήματα στις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις, καθώς και πλήρη αδιαφορία για τους εκπαιδευτικούς ή επαγγελματικούς στόχους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δύο παραπάνω αναφερόμενες μορφές εξάρτησης, παρά τις σημαντικές διαφορές τους, παρουσιάζουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά. Και στις δύο περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να δυσκολεύεται να ελέγξει τη συμπεριφορά του, να παραμελεί βασικές υποχρεώσεις και να συνεχίζει να ακολουθεί το μοτίβο μιας επιβλαβούς συνήθειας παρά το αρνητικό των συνεπειών.
Η ανάγκη διαφυγής από την καθημερινή πίεση ή η αναζήτηση πρόσκαιρης ευχαρίστησης ενδέχεται να συμβάλουν στην ανάπτυξη τέτοιων συμπεριφορών. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων είναι ισοδύναμη με την εξάρτηση από ναρκωτικές ουσίες, καθώς οι κίνδυνοι και οι μηχανισμοί τους διαφέρουν.
Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος, απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια από την οικογένεια, το σχολείο και την κοινωνία. Οι γονείς οφείλουν να καλλιεργούν ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης, επικοινωνίας και συναισθηματικής ασφάλειας, χωρίς υπερβολικές απαγορεύσεις ή επικριτική στάση. Τα σχολεία μπορούν να συμβάλουν μέσω της ενημέρωσης, της ανάπτυξης της κριτικής σκέψης και της διοργάνωσης προγραμμάτων πρόληψης.
Παράλληλα, είναι σημαντικό να ενθαρρύνονται η σωματική άσκηση, οι δημιουργικές δραστηριότητες και η ουσιαστικά αληθινή κοινωνική επαφή. Όταν εμφανίζονται ενδείξεις εξάρτησης, η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς ψυχικής υγείας και αρμόδιες υπηρεσίες είναι καθοριστικής σημασίας.
Συμπερασματικά, η εξάρτηση των νέων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ναρκωτικά αποτελεί μια σοβαρή πρόκληση για τη σύγχρονη κοινωνία. Η ενημέρωση, η πρόληψη, η οικογενειακή υποστήριξη και η πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες μπορούν να περιορίσουν τους κινδύνους και να ενισχύσουν την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων.
Στόχος δεν πρέπει να είναι μόνο η απομάκρυνσή τους από επιβλαβείς συμπεριφορές, αλλά και η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που θα τους προσφέρει ασφάλεια, αποδοχή, ουσιαστικές σχέσεις και ευκαιρίες για ένα υγιές και δημιουργικό μέλλον.
Με την αρωγή όλων των εμπλεκομένων, οι πιθανότητες για αποτροπή δυσάρεστων περιστατικών (εθισμοί, απώλεια ζωής) μειώνονται και έτσι στο μέλλον θα μπορούνε να αποφευχθούν οι δυσάρεστες καταστάσεις και επιπτώσεις από την αλόγιστη χρήση ναρκωτικών και μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 18.10.2026
