Πριν από είκοσι χρόνια, τα κόμματα της Ακροδεξιάς συγκέντρωναν λιγότερο από το 7% των ψήφων στην Ευρώπη. Σήμερα το ποσοστό τους πλησιάζει το 25%. Σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους επιλέγει πλέον πολιτικές δυνάμεις που κάποτε βρίσκονταν στις παρυφές των πολιτικών συστημάτων.
Ο αριθμός αποτυπώνει μία αλλαγή που εξελισσόταν μπροστά μας εδώ και χρόνια. Η Ακροδεξιά απέκτησε διάρκεια, οργανωμένη εκλογική βάση και ισχυρή παρουσία στον δημόσιο διάλογο. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες συμμετέχει ήδη στην εξουσία, σε άλλες διεκδικεί την πρώτη θέση και σε χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία επηρεάζει καθοριστικά ολόκληρο το πολιτικό σκηνικό.
Η εξήγηση αυτής της πορείας δεν βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη κρίση. Η Ευρώπη πέρασε μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες από αλλεπάλληλες περιόδους ανασφάλειας. Η οικονομική κρίση του 2008, η μεταναστευτική κρίση του 2015, η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο πληθωρισμός, η ενεργειακή και η στεγαστική κρίση άφησαν το αποτύπωμά τους στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Οι κρίσεις αυτές δημιουργούν πολιτικές ευκαιρίες. Ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από απογοήτευση απέναντι στους θεσμούς και από την αίσθηση ότι τα παραδοσιακά κόμματα αδυνατούν να δώσουν πειστικές απαντήσεις. Η ιστορία έχει δείξει ότι τα ακροδεξιά κινήματα μπορούν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τέτοιες συνθήκες, μετατρέποντας την κοινωνική ανασφάλεια σε πολιτική δύναμη.
Η σύγχρονη Ακροδεξιά έχει προσαρμοστεί επίσης στους νέους κανόνες της πολιτικής επικοινωνίας. Προσφέρει απλές ερμηνείες για σύνθετα προβλήματα και συγκεκριμένους υπεύθυνους για κάθε κρίση: Τους μετανάστες, τις Βρυξέλλες, τις πολιτικές ελίτ, το «σύστημα». Τα κοινωνικά δίκτυα ενισχύουν αυτή τη λογική. Η ταχύτητα, η οργή και η απλοποίηση ευνοούν ένα πολιτικό μήνυμα που χρειάζεται λίγα δευτερόλεπτα για να γίνει κατανοητό και ακόμα λιγότερα για να αναπαραχθεί.
Η μεγαλύτερη επιτυχία της Ακροδεξιάς βρίσκεται ίσως στην επιρροή που ασκεί στη συνολική πολιτική ατζέντα. Η μετανάστευση, η ασφάλεια, η εθνική ταυτότητα και η σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση καταλαμβάνουν ολοένα μεγαλύτερο χώρο στη δημόσια συζήτηση. Θέσεις που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ακραίες έχουν εισέλθει στην καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση. Η παρουσία τους ακούγεται πλέον οικεία.
Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες χρειάζεται να αναζητήσουν τις αιτίες που τροφοδοτούν αυτή τη μετατόπιση. Να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, να αντιμετωπίσουν τις ανισότητες, να προσφέρουν ασφάλεια σε μια εποχή συνεχών αλλαγών και να ξαναδώσουν περιεχόμενο στην πολιτική εκπροσώπηση.
Το 7% έγινε 25% μέσα σε είκοσι χρόνια. Mπορεί να αλλάξει η Ευρώπη μέχρι να αντιληφθεί ότι η Ακροδεξιά έχει ήδη αλλάξει την ίδια;
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 11.10.2026
