Η Πομπική Οδός της Θεσσαλονίκης: Ένα ταξίδι στην ιστορία, τις μνήμες και τη διαχρονική ταυτότητα της πόλης. Της Άννυς Ακριβάκη

Θεωρώ ευθύνη μας να κάνουμε αυτόν τον πολιτιστικό πλούτο ορατό και προσβάσιμο. Οι τέσσερις ιστορικές διαδρομές της Α' Δημοτικής Κοινότητας αποτελούν ένα πρώτο βήμα

anny-akrivaki.jpg

Γράφει η Άννυ Ακριβάκη
Πρόεδρος Α' Κοινότητας Δήμου Θεσσαλονίκης


Η ιστορία της Θεσσαλονίκης δεν βρίσκεται κλεισμένη σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους. Ζει στους δρόμους, στις πλατείες, στα μνημεία και στις αναμνήσεις των ανθρώπων της. Είναι μία ιστορία αιώνων, που οφείλουμε να διαφυλάξουμε και να μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές.

Με αυτή τη φιλοσοφία, ως πρόεδρος της Α’ Δημοτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, ξεκίνησα μία σημαντική πολιτιστική πρωτοβουλία: Οργανωμένες ξεναγήσεις μέσα από τέσσερις ιστορικές διαδρομές στο κέντρο της πόλης. Μία από αυτές είναι η Πομπική Οδός, που μας ταξιδεύει από τη ρωμαϊκή Θεσσαλονίκη έως τη βυζαντινή και τη νεότερη ιστορία της.

Για μένα, που μεγάλωσα και ζω στο κέντρο, η διαδρομή έχει βαθιά προσωπική διάσταση. Είναι εικόνες των παιδικών μου χρόνων, άνθρωποι και στιγμές που με διαμόρφωσαν.

Η περιήγηση ξεκινά από το Γαλεριανό συγκρότημα, στην περιοχή της πλατείας Ναυαρίνου. Στα τέλη του 3ου και στις αρχές του 4ου αιώνα, ο αυτοκράτορας Γαλέριος επέλεξε τη Θεσσαλονίκη ως σημαντική έδρα της εξουσίας του. Τα κατάλοιπα του ανακτορικού συγκροτήματος μαρτυρούν τη μεγαλοπρέπεια εκείνης της εποχής.

Σε μικρή απόσταση βρίσκεται η Καμάρα, η θριαμβική αψίδα που κατασκευάστηκε μεταξύ 298 και 305 μ.Χ. προς τιμήν των νικών του Γαλερίου εναντίον των Περσών. Λίγο πιο πέρα δεσπόζει η Ροτόντα, μνημείο του 4ου αιώνα που πέρασε από διαφορετικές θρησκευτικές χρήσεις και διατηρεί περίφημα ψηφιδωτά, μοναδικά δείγματα παλαιοχριστιανικής τέχνης.

Για μένα, όμως, η Ροτόντα δεν είναι μόνο ένα σπουδαίο μνημείο. Είναι ένας τόπος που φυλάσσει μία από τις πολυτιμότερες αναμνήσεις μου.

Ήμουν μικρή όταν με είχε πάει εκεί η μητέρα μου. Θυμάμαι να στεκόμαστε μαζί στο εσωτερικό, να κοιτάζουμε τον επιβλητικό θόλο και εκείνη να μου ψιθυρίζει μια ιστορία. Θυμάμαι την ησυχία, το δέος και κυρίως την αντήχηση της φωνής της μέσα στον χώρο, σαν να ταξίδευε στον χρόνο.

Έχασα τη μητέρα μου νωρίς. Ίσως γι’ αυτό εκείνη η στιγμή έχει χαραχτεί τόσο βαθιά μέσα μου. Κάθε φορά που επιστρέφω, σηκώνω ασυναίσθητα το βλέμμα προς τον ίδιο θόλο και αισθάνομαι πως κάτι από την παρουσία της παραμένει εκεί.

Τότε καταλαβαίνω πως τα μνημεία δεν διατηρούν μόνο τη συλλογική μνήμη μίας πόλης. Φιλοξενούν και τις προσωπικές μας ιστορίες, τους ανθρώπους που αγαπήσαμε και εξακολουθούν να ζουν μέσα από τις αναμνήσεις μας.

Η διαδρομή συνεχίζεται με τον Άγιο Παντελεήμονα, τον ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και την Αχειροποίητο, μία από τις αρχαιότερες παλαιοχριστιανικές βασιλικές της πόλης, που χρονολογείται στον 5ο αιώνα.

Στον σταθμό Αγίας Σοφίας του Μετρό αποκαλύφθηκαν δρόμοι και οικοδομικά κατάλοιπα διαφορετικών εποχών, αποδεικνύοντας ότι κάτω από τη σύγχρονη πόλη υπάρχει μία ολόκληρη ιστορική Θεσσαλονίκη.

Επόμενος σταθμός είναι η Αγία Σοφία, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία μας. Το ψηφιδωτό της Ανάληψης στον τρούλο αποτελεί αριστούργημα της βυζαντινής τέχνης, ενώ στον αύλειο χώρο βρίσκεται το Αγίασμα του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, γνωστό ως Κατακόμβη.

Η διαδρομή ολοκληρώνεται στην πλατεία Αγίας Σοφίας, όπου η νεότερη αρχιτεκτονική κληρονομιά συναντά την κοινωνική και εμπορική ιστορία της πόλης. Ξεχωρίζει το Κόκκινο Σπίτι, το Μέγαρο Λόγγου, που κατασκευάστηκε το 1926 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λεονάρντο Τζενάρι. Το ιστορικό κτίριο του Τερκενλή και το κτίριο της Φιλοπτώχου Αδελφότητας, έργο του Ξενοφώντα Παιονίδη, συμπληρώνουν την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της περιοχής.

Από την ιστορική γνώση στη σύγχρονη πολιτιστική δράση

Θεωρώ ευθύνη μας να κάνουμε αυτόν τον πολιτιστικό πλούτο ορατό και προσβάσιμο. Οι τέσσερις ιστορικές διαδρομές της Α’ Δημοτικής Κοινότητας αποτελούν ένα πρώτο βήμα. Μπορούν να ενισχυθούν με ενιαία σήμανση, ιστορικές πινακίδες, QR codes, ψηφιακούς χάρτες, εκπαιδευτικούς περιπάτους και σχολικές επισκέψεις, αλλά και με φροντίδα, καθαριότητα, φωτισμό και προσβασιμότητα στους χώρους των μνημείων.

Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ανεκτίμητο πολιτιστικό πλούτο, συχνά άγνωστο ακόμα και στους κατοίκους της. Το ζητούμενο είναι να κάνουμε την ιστορία μέρος της καθημερινότητάς μας. Γιατί η πόλη δεν είναι μόνο τα μνημεία της. Είναι οι άνθρωποι, οι μνήμες και οι ιστορίες που συνδέονται μαζί τους.

Κάποτε, η μητέρα μου με κρατούσε από το χέρι και μου γνώριζε την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Σήμερα, περπατώντας στους ίδιους δρόμους, αισθάνομαι πως έχω κι εγώ την ευθύνη να τη μεταδώσω στον γιο μου και στις επόμενες γενιές.

Ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο νόημα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς: Να διαφυλάσσουμε όσα αγαπήσαμε και να παραδίδουμε μια πόλη που γνωρίζει, σέβεται και δεν ξεχνά την ιστορία της.


* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 15.11.2026

ESPA