Ιωάννα Πηλιχού στη «ΜτΚ»: Είναι εξαιρετικά σημαντικό να χαρακτηριζόμαστε από ανθρωπιά

Το καλοκαίρι του 1983, η ελληνική μουσική απέκτησε ένα από τα πιο συγκλονιστικά της ντοκουμέντα. Ο δίσκος «Άη Λαός» του Δημήτρη Λάγιου, σε στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη και με τη δωρική, σχεδόν αρχετυπική ερμηνεία της Σωτηρίας Μπέλλου, δεν ήταν απλώς ένας κύκλος τραγουδιών, αλλά ένας θρήνος, μία κραυγή και ταυτόχρονα ένας ύμνος στις διαχρονικές πληγές ενός λαού. Σαράντα τρία χρόνια μετά, το εμβληματικό αυτό έργο παρουσιάζεται για πρώτη φορά σε πανελλήνια πρεμιέρα ως ένα μουσικοθεατρικό γεγονός μεγάλης κλίμακας στο Θέατρο Γης στη Θεσσαλονίκη, στις 29 Ιουλίου 2026.

Ο σκηνοθέτης Στέλιος Βραχνής επιχειρεί ένα τολμηρό και βαθιά ποιητικό εγχείρημα: Φέρνει σε δραματουργικό διάλογο τη μουσική του Λάγιου με τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, συνθέτοντας ένα σύγχρονο ρέκβιεμ για την ήττα, την απώλεια και τη μνήμη που επιμένει να επιβιώνει μέσα στα ερείπια της Ιστορίας. Στο επίκεντρο αυτής της πολυφωνικής εμπειρίας, ανάμεσα σε 2.000 ανδρικά ρούχα που συμβολίζουν τα απόντα σώματα, η καταξιωμένη ηθοποιός Ιωάννα Πηλιχού αναλαμβάνει τον εμβληματικό ρόλο της Ανδρομάχης. Σε μία συζήτηση γεμάτη ευαισθησία, μας εισάγει στον πυρήνα μίας παράστασης που καταργεί την απόσταση μεταξύ σκηνής και πλατείας, μετατρέποντας τον θεατή σε μάρτυρα μίας μνήμης που ζητά δικαίωση.

Όταν η πραγματικότητα είναι αμείλικτη

Η Ανδρομάχη είναι μία γυναίκα που μέσα σε λίγες ώρες χάνει τα πάντα: Τον άνδρα της, την πατρίδα της, την ελευθερία της και, τελικά, το παιδί της. Η Ιωάννα Πηλιχού μιλά για τις χορδές που αγγίζει η παράσταση και τον τρόπο που η ίδια πλησιάζει την ηρωίδα που ενσαρκώνει. «Η σκέψη και μόνο της απώλειας ενός δικού μου ανθρώπου, του σπιτιού μου, της χώρας μου, με συγκλονίζει βαθύτατα. Για να προσεγγίσω την Ανδρομάχη, στράφηκα στις εικόνες που δυστυχώς βλέπουμε καθημερινά γύρω μας: Εικόνες από χώρες που βιώνουν τον όλεθρο του πολέμου, ξεριζωμένους ανθρώπους με τον βουβό πόνο ζωγραφισμένο στα μάτια, παιδιά που κλαίνε γοερά μέσα στα συντρίμμια σπιτιών που κάποτε φιλοξενούσαν τη ζωή και τα όνειρά τους. Όλα αυτά αγγίζουν την ψυχή και το συναίσθημά μου. Δεν χρειάζεται να εφεύρεις την υπερβολή όταν η ίδια η πραγματικότητα είναι τόσο αμείλικτη. Προσπάθησα να δώσω στην Ανδρομάχη ένα αυθεντικό κομμάτι του εαυτού μου, επιτρέποντας στο συναίσθημα να ρεύσει οργανικά, ώστε να πάρει τη μορφή που επέλεξε ο σκηνοθέτης μας για το σήμερα. Η δική μου Ανδρομάχη κουβαλά τον πόνο κάθε σύγχρονης γυναίκας που βλέπει τον κόσμο της να καταρρέει.

Στην παράσταση οι γυναίκες της Τροίας μοιάζουν να μιλούν όχι μόνο για το παρελθόν αλλά και για τον κόσμο του σήμερα. Έτσι το έργο μιλάει στο σήμερα. «Με έναν παράξενο, σχεδόν τρομακτικό τρόπο, το έργο είναι απόλυτα και σοκαριστικά επίκαιρο. Προφανώς θα ευχόμασταν όλοι να μην είναι στην πραγματικότητα. Θα θέλαμε οι ‘Τρωάδες’ να αποτελούν απλώς ένα μακρινό ιστορικό ή φιλολογικό κειμήλιο. Όμως η ιστορία αποδεικνύει διαρκώς ότι κάνει κύκλους. Δυστυχώς, δείχνουμε να μη διδασκόμαστε ποτέ από τα λάθη του παρελθόντος, με αποτέλεσμα να τα επαναλαμβάνουμε στο παρόν με την ίδια σκληρότητα. Οι πόλεμοι δεν τελειώνουν ποτέ, ο πόνος των αθώων ανθρώπων συνεχίζεται αμείωτος και τα ερείπια πολλαπλασιάζονται. Εμείς, ως καλλιτέχνες, το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε είναι να χρησιμοποιούμε τη φωνή μας για να μιλάμε γι’ αυτό. Να το επισημαίνουμε, να αφυπνίζουμε συνειδήσεις και να θυμίζουμε διαρκώς ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να χαρακτηριζόμαστε από ανθρωπιά.

Ένας τυφώνας συναισθημάτων

Το «Άη Λαός» είναι ένα έργο βαθιά συνδεδεμένο με τη δωρική φωνή της Σωτηρίας Μπέλλου. Για εκείνη είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να συμμετέχει σε μία παράσταση που επανασυστήνει αυτό το ιστορικό έργο στο κοινό. «Είναι τεράστια η συγκίνηση και η ευθύνη. Οι ήχοι του ‘Άη Λαού’, οι στίχοι του Μιχάλη Μπουρμπούλη, οι μελωδίες του Δημήτρη Λάγιου με συγκινούν βαθιά. Όταν αυτά τα στοιχεία έρχονται και παντρεύονται με τα λόγια του θεατρικού έργου του Ευριπίδη, το αποτέλεσμα προκαλεί έναν πραγματικό τυφώνας συναισθημάτων, πρώτα απ’ όλα σε εμάς τους ίδιους που παίζουμε πάνω στη σκηνή. Η ιστορική ερμηνεία της Μπέλλου μετασχηματίζεται εδώ σε μία πολυφωνική σκηνική εμπειρία, όπου η ατομική φωνή γίνεται συλλογικό σώμα. Η μουσική επανασυστήνεται μέσα από μία νέα, εξαιρετική ενορχήστρωση για έγχορδα, πνευστά και ηλεκτρονικό ήχο. Η μόνη μου ευχή είναι να καταφέρουμε να μεταδώσουμε όλο αυτό τον πλούτο που έχει δημιουργηθεί στις δικές μας ψυχές και να αγγίξουμε με την ίδια ένταση την ψυχή των θεατών».

Η Ιωάννα Πηλιχού μιλά για την πλευρά της ηρωίδας που την άγγιξε. «Εκείνο που με γοήτευσε και με συγκίνησε βαθιά είναι η απόλυτη αίσθηση του ‘ανήκειν’ που τη διακρίνει. Η Ανδρομάχη είναι μία γυναίκα που επέλεξε συνειδητά έναν άντρα τον οποίο αγάπησε παράφορα. Επέλεξε να κάνει μαζί του οικογένεια, επέλεξε να ζήσει όλη της τη ζωή πλάι του. Δεν διαπραγματεύεται καμία άλλη εναλλακτική, δεν μπορεί καν να διανοηθεί ένα διαφορετικό ενδεχόμενο για την ύπαρξή της. Αυτή η ολοκληρωτική αφοσίωση, η αίσθηση ότι η ψυχή της ανήκει με τρόπο απόλυτο κάπου συγκεκριμένα, είναι κάτι που θαυμάζω απεριόριστα. Όταν αυτός ο κόσμος της ακρωτηριάζεται βίαια, ο πόνος της αποκτά τραγικές διαστάσεις, αλλά η αξιοπρέπειά της παραμένει αλώβητη».

Το σκηνικό περιβάλλον επηρεάζει τον τρόπο που ερμηνεύει. «Δεν είμαστε μονάδες, είμαστε ένας ενιαίος σκηνικός οργανισμός όπου όλο το σύνολο των διαφορετικών πραγμάτων, σωμάτων, ήχων και αντικειμένων καθορίζει τη ‘συνταγή’ της παράστασης. Δουλεύουμε μαζί, συνυπάρχουμε, επικοινωνούμε και επηρεαζόμαστε βαθύτατα από τη διαδικασία. Αυτά τα 2.000 ανδρικά ρούχα που δεσπόζουν στη σκηνή δεν είναι απλά διακοσμητικά στοιχεία. Για μένα συμβολίζουν τις οικογένειες που ‘έπαψαν’ απότομα να είναι οικογένειες επειδή ένας κρίκος της αλυσίδας τους χάθηκε. Συμβολίζουν τα αισθήματα και τις σχέσεις που ακρωτηριάστηκαν βίαια. Όταν περπατάς ανάμεσα σε αυτά τα ρούχα, η ερμηνεία σου σαφέστατα καθορίζεται και μεταμορφώνεται από αυτή την απόκοσμη παρουσία τους».

Ένα μανιφέστο

Η παράσταση «Άη Λαός» δεν έρχεται απλώς για να αφηγηθεί μία αρχαία τραγωδία ή να αναπολήσει έναν ιστορικό δίσκο. Έρχεται για να θέσει ξανά τα ίδια αμείλικτα ερωτήματα που βασανίζουν την ανθρωπότητα εδώ και είκοσι αιώνες: Τι απομένει όταν ο πόλεμος τελειώνει, τα τείχη πέφτουν και οι άνδρες σφαγιάζονται; Πόσοι Αστυάνακτες πρέπει ακόμη να χαθούν για να πάψει ο κόσμος να γεννά πολέμους; Με τις ερμηνείες της Γιώτας Φέστα ως Εκάβης και της Ιωάννας Πηλιχού ως Ανδρομάχης, υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Στέλιου Βραχνής, αλλά και έναν εξαίρετο χορό που αποτελείται από νέους ηθοποιούς, το Θέατρο Γης θα μετατραπεί σε έναν χώρο συλλογικής μνήμης και δημόσιου πένθους. Μία παράσταση-μανιφέστο που μας υπενθυμίζει ότι η μνήμη είναι το μόνο όπλο που επιμένει να επιβιώνει μέσα στα ερείπια της Ιστορίας.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 26.07.2026