Ο Γιάννης Νταλιάνης «ξαναγράφει» τον Ντοστογιέφσκι

Τον λόγο στην γυναίκα δίνει ο Γιάννης Νταλιάνης στην παράσταση «Ήμερη, η ανατομία μιας πτώσης», προσπαθώντας να δει την άλλη πλευρά στη νουβέλα του Φίοντορ Ντοστογιέφσκι «Μια γλυκιά γυναίκα». Στο κείμενο, ο Ρώσος συγγραφέας επιχειρεί μέσα από έναν παραληρηματικό μονόλογο να ερμηνεύσει την πτώση της γυναίκας του και τη διέξοδο που βρήκε στην αυτοκτονία. Ο σκηνοθέτης διασκεύασε τον μονόλογο σε έναν ζωντανό, καθηλωτικό διάλογο επί σκηνής, και έδωσε φωνή στην μέχρι πρότινος βουβή πρωταγωνίστρια σε μια προσπάθεια να την καταλάβει. Το θεατρικό έργο που απέσπασε διθυραμβικές κριτικές έρχεται για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων για τρεις παραστάσεις και με αυτή την αφορμή ο Γιάννης Νταλιάνης μιλάει στο emakedonia.gr.

«Κατάλαβα ότι αυτή η νουβέλα μπορεί να γίνει ένα υπέροχο θεατρικό έργο αν μιλήσει και η γυναίκα, αν μοιραστεί ο διάλογος και υπάρξουν συγκρούσεις ανάμεσα στο ζευγάρι, αλλά και με την υπηρέτρια ή τον επίδοξο εραστή-αντίπαλο» σημειώνει αρχικά ο κ. Νταλιάνης ο οποίος σκηνοθετεί, πρωταγωνιστεί και υπογράφει το κείμενο. «Η δραματουργία είχε απαιτήσεις συγγραφικές δεν ήταν απλώς ότι άλλαξα λίγο το κείμενο. Μπήκα και στη μετάφραση, έγιναν ζωτικές αλλαγές μάλιστα γίνανε και δύο σκηνές γράφτηκαν από το μηδέν, ήταν μία σύνθετη διαδικασία. Όταν όμως το κείμενο αποκτά τον χαρακτήρα ζωντανού διαλόγου ανάμεσα σε δύο σώματα που συνδιαλέγονται, συγκρούονται και περνούν από τις αμέτρητες φάσεις της σχέσης τους, αποκτά μια τεράστια, συναρπαστική δυναμική. Και έτσι, καταλαβαίνουμε ακόμα περισσότερο τη μεριά της γυναίκας» περιγράφει.

Όπως εξηγεί, με τον υπότιτλο «Η ανατομία μιας πτώσης» καθρεφτίζεται η προσπάθεια του συζύγου να καταλάβει το πώς και το γιατί της αυτόχειρος γυναίκας του. «Μέσα σε αυτή την απελπισμένη προσπάθεια υπάρχουν στιγμές διαύγειας, όπου ο ίδιος αρθρώνει σκέψεις που πιθανώς να σκεφτόταν η σύζυγός του, περιγράφοντας παράλληλα τις διαφωνίες και την εξέλιξη της σχέσης τους. Ωστόσο, αδυνατεί να τη συλλάβει πλήρως. Αυτό είναι και το αδιέξοδό του: δεν μπορεί να συντονιστεί μαζί της, παρόλο που η ίδια ήταν πολύ πιο θετική στο να επικοινωνήσουν και να βρεθούν. Η γυναικεία φύση, όπως τη θέτει ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι, εμφανίζεται εδώ πολύ πιο πρόθυμη για μια ουσιαστική, πραγματική επαφή. Ο σύζυγος δεν είναι έτοιμος, θέλει να κρατηθούν τα παλιά δεδομένα, τα στεγανά μιας πατριαρχίας, ενός ελέγχου, πλήρως δικού του, μέσα σε αυτή την οικογένεια. Και έτσι είναι αδύνατον να την καταλάβει. Έχει όλες τις καλές προθέσεις να ενωθεί με τη γυναίκα του αλλά το μεταθέτει, δεν είναι έτοιμος.»

Το έργο όμως, παρά τη δραματικότητά του, αφήνει μια χαραμάδα ελπίδας στο τέλος. Όπως λέει χαρακτηριστικά: «Αν μπορούσαμε κάπως να συντονιστούμε οι άνθρωποι μεταξύ μας -όχι μόνο τα ζευγάρια, αλλά γενικότερα οι άνθρωποι- και να κάνουμε κάποιες αμοιβαίες υποχωρήσεις, τότε ίσως υπήρχε ελπίδα για κάτι καλύτερο. Αυτό είναι μια χαρούμενη νότα, ένα μικρό φως μέσα στην παράσταση» σημειώνει ο κ. Νταλιάνης.

Επιμένει πως η ανάγκη κατανόησης της γυναίκας αλλά και του Άλλου γενικότερα είναι το μεγάλο ζήτημα και στη σημερινή εποχή γι’ αυτό και το έργο είναι επίκαιρο: «Είναι πολύ σημαντικό το να προσπαθήσει ο ένας να καταλάβει την πλευρά του άλλου και να μετατοπιστεί, έστω και λίγο, από τις θέσεις όπου νιώθει ασφάλεια.  Συνήθως ο φόβος μας εμποδίζει να ξανοιχτούμε και στην προσπάθειά μας να περιφρουρήσουμε αυτή την ασφάλεια, συχνά οδηγούμαστε σε χειρότερες πράξεις. Ο φόβος μήπως δείξουμε ευαλωτότητα ή αντικρίσουμε πραγματικά τον άλλον. Κι αυτό είναι κάτι που ισχύει για όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, όχι μόνο τις ερωτικές, σε κοινωνικό και πλατύτερο επίπεδο».

Για τον Γιάννη Νταλιάνη, ο Ντοστογιέφσκι παραμένει ένας σπουδαίος «ψυχοανατόμος» -παρότι ο ίδιος αρνιόταν αυτόν τον τίτλο- που δημιουργούσε τέχνη αντλώντας έμπνευση απευθείας από τη ζωή και από την βαθιά του έγνοια για την κοινωνία και τις ανθρώπινες ψυχές. «Μετουσίωνε τη ζωή σε λογοτεχνικά παραδείγματα από τα οποία μπορούμε ακόμα να εμπνεόμαστε. Πέρα από τις επιμέρους λεπτομέρειες μιας εποχής 150 χρόνια πριν, η ουσία των ανθρώπινων σχέσεων παραμένει η ίδια. Γι' αυτό ακριβώς θεωρείται κλασικός: τα προβλήματα μπορεί να αλλάζουν μορφές, αλλά στον πυρήνα τους παραμένουν παρόμοια, επιτρέποντας στον καθένα μας να κάνει τις δικές του αντιστοιχίες.» 

Ούτως ή άλλως θεωρεί πως αποστολή του θεάτρου να διατηρεί μια κοινωνική ματιά. «Μας κάνει να μην είμαστε κλεισμένοι στο καβούκι μας, αλλά να παρατηρούμε τι συμβαίνει γύρω μας, να το μοιραζόμαστε με τον κόσμο και να καταθέτουμε κάτι προσωπικό ως καλλιτέχνες, ώστε ο θεατής να κάνει τις δικές του εσωτερικές διαδρομές. Αυτή είναι η πραγματική ψυχαγωγία, με την έννοια της αγωγής της ψυχής» εξηγεί και ξεκαθαρίζει πως δεν το παίζει ούτε αφ'υψηλου, ούτε διδακτικός. «Δεν είμαστε κι εμείς τέλειοι. Δουλεύοντας σε τέτοια έργα ανακαλύπτεις πρώτα τα δικά σου λάθη σου και πιθανές εμμονές. Κι εμείς ανακαλύπτουμε και όταν το κάνουμε τότε μπορούμε να τα μοιραστούμε με τον κόσμο».

Ανέλαβε τον ρόλο του ενεχυροδανειστή τον Απρίλιο όταν ο «εξαιρετικός», όπως τον χαρακτηρίζει, Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης που τον ερμήνευε μέχρι τότε έπρεπε να αποχωρήσει λόγω άλλων υποχρεώσεων. Όπως εξηγεί, το γεγονός ότι μπήκε στο καστ ενώ η παράσταση είχε ήδη στηθεί τον διευκόλυνε γιατί είχε ολοκληρωθεί το κομμάτι της σκηνοθεσίας και μπόρεσε να αφιερωθεί στον ρόλο. «Βρίσκουμε συνέχεια καινούργια πράγματα στην παράσταση, δεν είναι τεράστιες αλλαγές αλλά μικρά σημαντικά πράγματα που την εξελίσσουν και βλέπουμε και το αποτέλεσμα ενώ το φινάλε προσαρμόζεται ανάλογα με το χώρο», Για αυτό τον λόγο μάλιστα η παράσταση δεν έκανε και περιοδεία το καλοκαίρι. «Είναι ένα έργο που εξελίσσεται μέσα σε δωμάτιο με συγκεκριμένους φωτισμούς. Συνεπώς σε έναν ανοιχτό χώρο θα χαλούσε η ατμόσφαιρα και θα ήθελε μια μετατροπή, θα έπρεπε να δουλευτεί διαφορετικά και προτιμήσα να μην το χαλάσω.»

Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η παράσταση αν και δραματική, σε ορισμένα σημεία βγάζει γέλιο: «Επειδή η συμπεριφορά και οι εμμονές του συζύγου φτάνουν σε ακραία σημεία, δημιουργούνται στιγμές που προκαλούν το γέλιο στο κοινό. Υπάρχει αυτή η λεγόμενη “κωμική ανακούφιση”: ο κόσμος γελάει για να μπορέσει να αντέξει τη βαριά ατμόσφαιρα. Αυτές οι κωμικοτραγικές καταστάσεις λειτουργούν εκτονωτικά απέναντι στο δράμα».

Κλείνοντας, ο Γιάννης Νταλιάνης σημειώνει πως πρόκειται για μια παράσταση που απευθύνεται σε όλη την οικογένεια, αλλά και σε νέους ανθρώπους καθώς τόσο λόγω της δύναμης του ίδιου του Ντοστογιέφσκι όσο και λόγω της θεατρικής της μορφής, εμπεριέχει πολλά σύγχρονα στοιχεία. Όπως λέει χαρακτηριστικά, «χωρίς να καταφεύγει σε υπερβολές ή αποδομήσεις που θα ξένιζαν το κοινό, είναι μια παράσταση λαϊκή, με την ευρεία και τη σωστή έννοια του όρου». 

Πριν από τη Θεσσαλονίκη, η παράσταση θα παρουσιαστεί στο Δημοτικό Θέατρο Σερρών «Αστέρια» στις 14 Οκτωβρίου στις 21:00.

Στο Θέατρο Αμαλία έρχεται για τρεις παραστάσεις στις 16 και 17 Οκτωβρίου (21:00 και 18:00, 21:00 αντίστοιχα) στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων ενώ από τον Νοέμβριο θα συνεχίσει στην Αθήνα και το Θέατρο Από Μηχανής στο Μεταξουργείο.