Γράφει ο Ντάβιντ Ελ
Deutche Welle
Στη Χάγη της Ολλανδίας έχουν την έδρα τους δύο διεθνή δικαστήρια, τα οποία πολλοί συγχέουν. Το ένα είναι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΧΧ, ICJ), δικαστικό όργανο του ΟΗΕ που επιλύει νομικές διαφορές μεταξύ των 193 κρατών-μελών του διεθνούς οργανισμού.
Το δεύτερο είναι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ, ICC), που ιδρύθηκε το 2002 και δικάζει μεμονωμένα άτομα (και όχι κράτη), καταλογίζοντας ευθύνες για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Στο Καταστατικό του ΔΠΔ έχουν προσχωρήσει μόνο 125 χώρες. Δεν συμμετέχουν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, καθώς και πολλές χώρες της Ασίας και της Βόρειας Αφρικής.
Σήμερα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, απειλεί να «διαλύσει» το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, θεωρώντας ότι υπονομεύει την κυριαρχία των ΗΠΑ. Μεταξύ άλλων, η Ουάσινγκτον εξετάζει την απαγόρευση εισόδου σε συνεργάτες του ΔΠΔ, την επιβολή κυρώσεων στο ίδιο το Δικαστήριο και την άσκηση επιρροής σε χώρες «που αρνούνται να απορρίψουν τη δήθεν αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, ενώ παράλληλα λαμβάνουν βοήθεια από τις ΗΠΑ».
Δεν είναι η πρώτη φορά που έρχονται σε αντιπαράθεση οι ΗΠΑ με το ΔΠΔ. Όπως λέει στην Deutsche Welle ο Αντρέας Σούλερ, συνεργάτης του Ευρωπαϊκού Κέντρου Συνταγματικών και Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ECCHR) στο Βερολίνο, ΗΠΑ και Ρούμπιο δηλώνουν πλέον δημόσια αυτό που συμβαίνει εδώ και έναν χρόνο, δηλαδή ότι οι ΗΠΑ ασκούν διπλωματική πίεση εναντίον άλλων χωρών, προκειμένου να επηρεάσουν την στάση τους απέναντι στο ΔΠΔ».
Εγκλήματα και «ανάληψη ευθύνης»
Οι ΗΠΑ δεν έχουν προσχωρήσει στο Καταστατικό του ΔΠΔ, το οποίο κατά συνέπεια δεν μπορεί να διερευνήσει υποθέσεις που εκτυλίσσονται σε αμερικανικό έδαφος. Ωστόσο, θεωρείται αρμόδιο για υποθέσεις που εκτυλίσσονται σε χώρες που έχουν συνυπογράψει το Καταστατικό του. Σε αυτή τη νομική βάση εδράζονται τα εντάλματα σύλληψης που έχουν εκδοθεί κατά του Ρώσου προέδρου Πούτιν και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου.
«Το ουσιώδες ερώτημα είναι η ανάληψη ευθύνης» εξηγεί ο Κάι Άμπρος, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν. «Δεν μπορεί στη διάρκεια μία ένοπλης σύρραξης να διαπράττονται ειδεχθή εγκλήματα και να μένουν ατιμώρητοι οι κυρίως υπεύθυνοι, που είναι αρχηγοί κρατών ή άλλα πρόσωπα με επιτελικό ρόλο».
Για τον Ρούμπιο το ΔΠΔ συνιστά απειλή για την αμερικανική Δικαιοσύνη. «Εάν παραμείνουμε άπραγοι, συνοριοφύλακες που απωθούν εγκληματίες από τα σύνορά μας και Αμερικανοί στρατιώτες που διακινδυνεύουν τη ζωή τους για να προστατεύσουν τη χώρα μας (...) θα εξαρτώνται από το έλεος του κάθε δικαστή που μπορεί να βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μας» προειδοποιεί ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.
Μέχρι στιγμής το ΔΠΔ δεν έχει εκδικάσει υπόθεση, στην οποία εμπλέκεται Αμερικανός υπήκοος. Θεωρείται αναρμόδιο για τα στελέχη της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Μετανάστευσης (ICE) που δραστηριοποιούνται σε αμερικανικό έδαφος. Διαφορετική περίπτωση αποτελούν ωστόσο οι στοχευμένες αμερικανικές επιθέσεις εναντίον λαθρεμπόρων στην Καραϊβική. Ο πρώην Εισαγγελέας του ΔΠΔ Λουίς Μορένο Οκάμπο είχε εκφράσει την άποψη ότι οι επιθέσεις αυτές θα μπορούσαν να θεωρηθούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Ο συνεργάτης του Ινστιτούτου ECCHR, Αντρέας Σούλερ, σημειώνει ότι υπάρχουν δυνατότητες για να στηριχθεί το ΔΠΔ. «Το σημαντικό είναι να συνασπιστούν οι μεσαίες δυνάμεις και οι μικρότερες χώρες απέναντι στις ΗΠΑ, σε έναν κοινό πυλώνα στήριξης των θεσμών», επισημαίνει. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται η Ευρωπαϊκή Ένωση, απαντώντας στις απειλές Ρούμπιο. Αλλά και ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ εκφράζει την υποστήριξή του για ένα δικαστήριο «που κάνει τον κόσμο πιο σίγουρο και πιο δίκαιο».
Παρόμοια εκτίμηση είχε εκφράσει και η Αμερικανική Γερουσία το 2022, μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, εκθειάζοντας το ΔΠΔ και κάνοντας λόγο για ένα «διεθνές δικαστικό όργανο, που προασπίζει την πρωτοκαθεδρία του Δικαίου». Το κείμενο είχε συνυπογράψει και ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 19.07.2026
