Του Γιώργου Παπαϊωάννου
Οικονομολόγου
Μεταβολισμός. Λέξη κλειδί. Εμπεριέχει την αλλαγή και τη δημιουργία και είναι απαραίτητος για τη ζωή. Οι πόλεις μας σήμερα, στην πλειοψηφία τους, απλώς μεταβολίζουν. Μέσα από ένα γραμμικό μοντέλο κατανάλωσης εισαγόμενων πρώτων υλών (ενέργεια, νερό, τροφή κ.ά.) αυτό που κυρίως παράγουμε είναι σκουπίδια, απόβλητα και ρύπους. Διαπίστωση σκληρή αλλά ρεαλιστική. Κι έτσι οι σύγχρονες πόλεις έχουν ένα τεράστιο οικολογικό αποτύπωμα. Την ίδια ώρα η καθημερινότητά τους είναι απολύτως εξαρτώμενη. Αν έχει διακοπή η ΔΕΗ, δεν θα έχουμε ρεύμα. Αν οι μεταφορείς κάνουν απεργία, θα υπάρξει έλλειψη προϊόντων κοκ. Η συνάφεια της αστικής ζωής με την έννοια της «αυτάρκειας» απέχει έτη φωτός. Από την άλλη, ο πληθυσμός των μεγαλουπόλεων αυξάνεται, οι πνεύμονες πρασίνου περιορίζονται αντί να επεκτείνονται, ενώ αντίθετα αυξάνεται το τσιμέντο, η άσφαλτος, τα αυτοκίνητα, οι μπαζωμένοι χείμαρροι.
Από τον γραμμικό στον κυκλικό μεταβολισμό
Πολλές οι σύγχρονες θεωρίες περί κυκλικής οικονομίας, οικολογίας και περιβάλλοντος κι ευτυχώς κάποιες από αυτές αρχίζουν και βρίσκουν θερμούς υποστηρικτές στην πολιτική, στις επιχειρήσεις, στην αγορά, στην κοινωνία. Θυμάμαι όταν για πρώτη φορά μιλούσα στην Θεσσαλονίκη το 1990 -λόγω επαγγέλματος και ενασχόλησής μου με την διαχείριση απορριμμάτων- και το 2002 με τις smart cities - που οι περισσότεροι, δικαίως, με κοιτούσαν με ανοιχτό στόμα. Από τότε μέχρι σήμερα πολλά άλλαξαν κι ανάμεσά τους ευτυχώς, γίνεται όλο και πιο προφανές πως οι πόλεις πρέπει να στραφούν σε ένα μοντέλο κυκλικού «μεταβολισμού», προσπερνώντας με ταχύτητα την σημερινή γραμμική διάσταση.
Είναι τέτοιες οι δυσμενείς αλλαγές που παρατηρούμε παντού γύρω μας καθώς το αστικό περιβάλλον μετατράπηκε σε ένα στυφό, άνευρο αστικό τοπίο που καμία σχέση δεν έχει με τον χώρο που θα θέλαμε να ζούμε. Απέναντι σε αυτή την κατάντια, εμφανίζονται συχνά κινήσεις πολιτών, συλλόγων, αρχιτεκτόνων, πολεοδόμων και άλλων ανήσυχων δημοτών που θέτουν ως προτεραιότητα το σχεδιασμό αειφόρων πόλεων που θα σέβονται το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Αυτές οι κινήσεις όχι μόνο πρέπει να διευρυνθούν αλλά και να συνενωθούν. Αυτό που λείπει γενικότερα στις ελληνικές πόλεις είναι τα συντονιστικά κέντρα, με επικεφαλής ανθρώπους που ξέρουν και που θέλουν πραγματικά να παράξουν έργο. Ας φανταστούμε την Θεσσαλονίκη με μία τέτοια πρωτοβουλία και μία τέτοια οργάνωση. Όπου όσοι αναγνωρίζουμε την σημασία του έγκαιρου σχεδιασμού μιας βιοκλιματικής Θεσσαλονίκης θα μπορούμε να ενώσουμε δυνάμεις για να το πετύχουμε. Για μία πόλη που θα σέβεται πρωτίστως τον άνθρωπο προσφέροντάς του ανάσες πρασίνου και καθαρού αέρα που θα χρησιμοποιεί ίδιους πόρους για να καλύψεις τις ανάγκες της, όχι μόνο θα συλλέγει τα απορρίμματα, απόβλητα, αλλά θα τα αξιοποιεί για επιπρόσθετα έσοδα για δράσεις και παρεμβάσεις τοπικού Αναπτυξιακού χαρακτήρα και εν τέλει θα είναι μια «υγιής» πόλη.
Παρεμβάσεις με βιοκλιματικά κριτήρια
Η αλήθεια είναι ότι γίνεται αραιά και πού... Η υιοθέτηση βιοκλιματικών κριτηρίων σε παρεμβάσεις των δήμων σε ανοιχτούς χώρους (ας θυμηθούμε κάποιες παρεμβάσεις στα κτίρια του δήμου Θεσσαλονίκης, σε σχολικές αυλές αλλά και το μεγαλεπήβολο σχεδιασμό της νέας ΔΕΘ). Δυστυχώς, αυτό δεν γίνεται πάντα όπως είναι και το ζητούμενο. Οι αναπλάσεις, οι πεζοδρομήσεις κάθε είδους παρέμβαση οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τα βιοκλιματικά κριτήρια αλλά και το υφιστάμενο κτιριακό δυναμικό (προσανατολισμό, οικοδομικά υλικά κ.λπ.) με στόχο την εξασφάλιση συνθηκών θερμικής και οπτικής άνεσης, ποιότητα περιβάλλοντος, περισσότερο πράσινο, περιορισμό των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα κτίρια και τις αστικές μεταφορές, προηγμένο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων, και έξυπνες εφαρμογές για τη Δημόσια εξυπηρέτηση των Δημοτών και των επισκεπτών της. Ο σχεδιασμός των πόλεών μας είναι δική μας υπόθεση. Των διοικήσεων των δήμων σε αγαστή συνεργασία με τις Περιφέρειες αλλά και όλων των πολιτών που ονειρευόμαστε πόλεις καθαρές, υγιείς, ζωντανές και κατ’ επέκταση, ευχάριστα βιώσιμες!
*Δημοσιεύθηκε στη "ΜτΚ" στις 20.08.2023
