Το Μουσείο Ευρημάτων Μετρό Θεσσαλονίκης και μια πόλη που ζει και ξαναζεί στους ίδιους δρόμους

Ένα πραγματικό στολίδι για την πόλη αποτελεί το Μουσείο Ευρημάτων Μετρό «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις», το οποίο άνοιξε τις πύλες του στις 09/05 και αποκαλύπτει, με τον πιο εύγλωττο τρόπο, την αδιάλειπτη ιστορία της πόλης μέσα στους αιώνες.

Οι ανασκαφές του Μετρό, που ξεκίνησαν το 2007, επιβεβαίωσαν όσα οι αρχαιολόγοι υποστήριζαν εδώ και χρόνια: Ότι η Θεσσαλονίκη κατοικείται αδιάκοπα από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως σήμερα, στους ίδιους δρόμους και τις ίδιες γειτονιές.
Το «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» βρίσκεται στο πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά, στη Σταυρούπολη, σε ένα διατηρητέο κτίριο στρατωνισμού του 19ου αιώνα, και είναι εύκολα προσβάσιμο με την αστική συγκοινωνία.

Όπως εξήγησε κατά την ξενάγηση της «ΜτΚ» στο μουσείο η Τάνια Πρωτοψάλτη, αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης και ασκούσα χρέη προϊσταμένης, πρόκειται για ένα project που ξεκίνησε το 2023, με την ένταξη της χρηματοδότησής του στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το πρόγραμμα περιλάμβανε την αποκατάσταση του κελύφους και την υλοποίηση της έκθεσης, γεγονός που καταδεικνύει ότι τόσο το κτίριο όσο και η έκθεση ολοκληρώθηκαν σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Το μουσείο φιλοξενεί ευρήματα από τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της κατασκευής του Μετρό Θεσσαλονίκης και καλύπτει όλη τη διαχρονική πορεία της πόλης, από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τα νεότερα στρώματα της πυρκαγιάς του 1917, τα οποία αποτέλεσαν και τα πρώτα ανασκαφικά στρώματα που εντοπίστηκαν κατά την έναρξη της έρευνας.

Αρχικά παρουσιάζονται τα ευρήματα από δύο νέες θέσεις που εντοπίστηκαν κατά τις ανασκαφές: Ένας οικισμός της ύστερης κλασικής περιόδου (τέλη 5ου-4ος αι. π.Χ.), ο οποίος εντοπίστηκε στο αμαξοστάσιο της Πυλαίας και φαίνεται ότι είχε αναπτύξει ιδιαίτερα ανθηρή οικονομία χάρη στην επεξεργασία της πορφύρας, μίας πολύτιμης βαφής που προερχόταν από συγκεκριμένο όστρεο και αποτελούσε σημαντική παραγωγική δραστηριότητα της περιοχής.

Σύμφωνα με την κ. Πρωτοψάλτη, ο οικισμός εγκαταλείφθηκε στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ., όταν ο Κάσσανδρος ίδρυσε τη Θεσσαλονίκη, το 316 π.Χ., και πιθανότατα ο πληθυσμός μετακινήθηκε στη νέα πόλη που δημιουργούσε ο Μακεδόνας βασιλιάς.
«Το επόμενο νέο εύρημα είναι ένα νεκροταφείο ρωμαϊκών χρόνων στην περιοχή της Φλέμινγκ, κάτι που επίσης δεν γνωρίζαμε μέχρι σήμερα και συμπληρώνει την αρχαιολογική εικόνα της ευρύτερης Θεσσαλονίκης», συνεχίζει η κ. Πρωτοψάλτη.

Στη συνέχεια εκτίθενται τα ευρήματα της ίδιας της πόλης της Θεσσαλονίκης, ξεκινώντας από την ανατολική νεκρόπολη, δηλαδή την περιοχή της Πανεπιστημιούπολης και της ΔΕΘ. Παρουσιάζονται χαρακτηριστικά δείγματα ταφικών μνημείων, εντυπωσιακά έργα κοσμηματοτεχνίας, χρυσά στεφάνια, εξαιρετικά δείγματα κοροπλαστικής από εργαστήρια της Θεσσαλονίκης, ποικίλα είδη κοσμημάτων αλλά και ακέραια πήλινα ειδώλια, τα οποία συγκολλήθηκαν και προσφέρονταν ως κτερίσματα.

«Η φιλοσοφία ήταν να παρουσιάσουμε ενδεικτικά και ποικίλα ευρήματα που εντοπίστηκαν σε όλο αυτό το ευρύ αρχαιολογικό φάσμα των ανασκαφών και της πόλης», εξηγεί η κ. Πρωτοψάλτη, επισημαίνοντας πως τα ευρήματα ανήλθαν περίπου στις 300.000 και, όπως είναι προφανές, ήταν αδύνατο να εκτεθούν στο σύνολό τους.

«Ταξίδι» στην Εγνατία

Ο πρώτος όροφος του μουσείου είναι αφιερωμένος στο κεντρικό εύρημα των ανασκαφών: Τον κεντρικό οδικό άξονα decumanus maximus.

Ο όροφος έχει διαμορφωθεί έτσι ώστε να παραπέμπει στον κεντρικό άξονα της πόλης, παρουσιάζοντας την πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της έως σήμερα. Πρόκειται για μία εμπειρία που μοιάζει σαν να περπατά κανείς στον σημαντικότερο δρόμο της Θεσσαλονίκης, διασχίζοντας τους αιώνες.

Η έκθεση ξεκινά από την ελληνιστική περίοδο και παρουσιάζει αντιπροσωπευτικά δείγματα του πολιτισμού της ελληνιστικής και της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης.

«Αυτό που τονίζεται εδώ είναι ο δρόμος και τα πρώτα κατασκευαστικά του στοιχεία, το πώς εξελίσσεται σε decumanus κατά τη ρωμαϊκή περίοδο και μαρμαροστρώνεται εκ νέου στις αρχές του 4ου αιώνα, όταν έρχεται ο Μέγας Κωνσταντίνος και ανανεώνει την πόλη, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν νέα μνημειακά σύνολα. Εκείνη την εποχή η Θεσσαλονίκη ανταγωνιζόταν την Κωνσταντινούπολη και είχε ανθηρή οικονομία. Μάλιστα, σύμφωνα με τις πηγές, η συγκέντρωση του κόσμου ήταν τόσο μεγάλη που προκαλούσε εντύπωση· οι άνθρωποι, λέγεται, ξεπερνούσαν ακόμα και τους κόκκους της άμμου» είπε χαρακτηριστικά.

Στη συνέχεια παρουσιάζεται μία μακέτα με αναπαράσταση του κεντρικού άξονα της πόλης και των δύο πλατειών, από την Αγίας Σοφίας, όπου πρωτοεντοπίστηκε ο δρόμος, έως τη Βενιζέλου και το εμβληματικό τετράπυλο, που αποτελούσε το κεντρικό σταυροδρόμι της πόλης. Η βόρεια πλατεία αντιστοιχεί στον αρχαιολογικό χώρο στη βόρεια είσοδο του σταθμού Αγίας Σοφίας.
Στον δεύτερο χώρο ο δρόμος παρουσιάζεται κατά τη βυζαντινή περίοδο, με την ανέγερση σημαντικών ναών, σε μία εποχή οικονομικής άνθησης και ευημερίας. Εμπορικά καταστήματα αναπτύσσονται εκατέρωθεν του δρόμου, ο οποίος σφύζει από ζωή.

Ακολουθεί η περίοδος της Οθωμανικής κυριαρχίας, όταν ιδρύονται τα πρώτα τζαμιά και νέα λουτρικά συγκροτήματα.

Η έκθεση ολοκληρώνεται με την πυρκαγιά του 1917, κατά την οποία καταστράφηκε το ένα τρίτο του εμπορικού κέντρου της πόλης, ένα βαρύ πλήγμα για τη Θεσσαλονίκη, τον πληθυσμό και την οικονομία της, όπως σημειώνει η κ. Πρωτοψάλτη.
«Τότε δόθηκε και η αφορμή, σε συνδυασμό με την παρουσία της γαλλικής στρατιάς, να ανατεθεί στον Γάλλο αρχιτέκτονα, πολεοδόμο και αρχαιολόγο Ερνέστο Εμπράρ ο ανασχεδιασμός της πόλης στα σύγχρονα πρότυπα» εξηγεί.

Ο πρώτος όροφος ξεκινά με ένα βίντεο που παρουσιάζει την ιστορία της Θεσσαλονίκης και αναδεικνύει τη διαχρονικότητά της, ενώ η περιήγηση ολοκληρώνεται με ένα ακόμη βίντεο αφιερωμένο στον Εμπράρ και την ανοικοδόμηση της πόλης.

«Η Θεσσαλονίκη υπάρχει από την ίδρυσή της στο ίδιο σημείο. Ζει, ξαναζεί, μεταμορφώνεται και μετασχηματίζεται στους ίδιους δρόμους. Με τις ανασκαφές του Μετρό μπορέσαμε να δούμε ολόκληρη τη στρωματογραφία της πόλης σε μεγαλύτερη έκταση. Μέχρι τώρα οι πληροφορίες προέρχονταν μόνο από οικόπεδα και η εικόνα που είχαμε ήταν αποσπασματική. Χάρη στο Μετρό σκάψαμε σε σημεία όπου δεν είχε προηγηθεί ποτέ έρευνα και έτσι αποκτήσαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τον αστικό μετασχηματισμό της πόλης από τον 4ο έως τον 20ό αιώνα», καταλήγει η κ. Πρωτοψάλτη.

INFO

Το «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» εκτείνεται σε 3.000 τ.μ., είναι πλήρως προσβάσιμο και διαθέτει πωλητήριο, αναψυκτήριο και παιδότοπο. Παράλληλα, σχεδιάζονται εκπαιδευτικά προγράμματα τόσο από την ΕΦΑΠΟΘ όσο και από τον ΟΔΑΠ.

Μέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα έως Κυριακή: 08:30-15:30
Τρίτη: Κλειστά
Η είσοδος θα είναι δωρεάν έως τις 10 Ιουνίου.

*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» στις 17/95/2926