Έρχονται τα πάνω - κάτω στα Νομικά Πρόσωπα Δήμων και Περιφερειών - Στην «τσιμπίδα» ορκωτού ο οικονομικός έλεγχος

Τα πάνω - κάτω στη λειτουργία των Νομικών Προσώπων Δήμων και Περιφερειών φέρνει ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης που τέθηκε ήδη σε ισχύ μετά την ψήφισή του από τη Βουλή στα τέλη του περασμένου Ιουνίου.

Μια από τις βασικές αλλαγές που φέρνει αφορά στο θεσμικό πλαίσιο των νομικών προσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μετά την εφαρμογή του νέου Κώδικα (ν. 5314/2026), ενώ με εγκύκλιό του το υπουργείο Εσωτερικών αποσαφηνίζει ποια νομικά πρόσωπα συνεχίζουν να λειτουργούν, ποια καταργούνται έως το τέλος του έτους, ποια μπορούν πλέον να συστήνουν Δήμοι και περιφέρειες, αλλά και το νέο πλαίσιο οικονομικής διοίκησης, ελέγχου και λειτουργίας τους.

Ειδικότερα, οι διατάξεις του Κώδικα ανακατατάσσουν όλα τα Νομικά Πρόσωπα Δήμων και Περιφερειών σε κατηγορίες, λειτουργικές και ικανές να ομαδοποιήσουν τις δράσεις τους, καθώς όπως αναφέρει η εγκύκλιος «η πολυδιάσπαση στις μορφές και στις κατηγορίες Νομικών Προσώπων που εντοπίζονται μέχρι πρόσφατα, καθιστούσε αναποτελεσματική για τους Δήμους και τις Περιφέρειες τη διαχείριση του προσωπικού τους και τον έλεγχο ή την παρακολούθηση της οικονομικής λειτουργίας των Νομικών Προσώπων που έχουν συστήσει ή στα οποία συμμετέχουν, αντίστοιχα».

Δευτέρα 06 Ιου 2026, 07:00

Κώδικας αυτοδιοίκησης: Έγινε νόμος και φέρνει τα πάνω-κάτω σε εκλογές, πόρους και ακίνητα

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

«Φρένο» σε νέα Νομικά Πρόσωπα

Ήδη, στο πλαίσιο των αλλαγών, από τις 29 Ιουνίου 2026, ημερομηνία έναρξης ισχύος του νέου Κώδικα, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες δεν μπορούν πλέον να συστήνουν νέα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Οι Δήμοι μπορούν πλέον να συστήνουν ή να συμμετέχουν μόνο σε συγκεκριμένες μορφές νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου και ειδικότερα σε:

-Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης», Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης, με τις εξαιρέσεις που προβλέπονται για την Αττική και την Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, αναπτυξιακό οργανισμό.

Παράλληλα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμμετέχουν σε υφιστάμενες Δημοτικές Επιχειρήσεις ραδιοφωνίας ή τηλεόρασης, χωρίς όμως να μπορούν να συστήσουν νέες.

Για τις Περιφέρειες, η δυνατότητα σύστασης νέου νομικού προσώπου περιορίζεται ουσιαστικά στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς.

Ποια νομικά πρόσωπα συνεχίζουν να λειτουργούν

Σύμφωνα με όσα προβλέπει η εγκύκλιος, στους Δήμους εξακολουθούν να λειτουργούν, μεταξύ άλλων, τα υφιστάμενα δημοτικά ιδρύματα, οι διαδημοτικοί και διαβαθμιδικοί σύνδεσμοι, οι ΦοΔΣΑ και ο ΕΔΣΝΑ, τα Νομικά Πρόσωπα που είχαν εξαιρεθεί από τις προηγούμενες καταργήσεις, καθώς και τα δημοτικά και διαδημοτικά λιμενικά ταμεία.

Στα Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου που συνεχίζουν περιλαμβάνονται οι αναπτυξιακοί οργανισμοί, οι ΔΕΥΑ, οι επιχειρήσεις τηλεθέρμανσης, οι ΦοΔΣΑ με μορφή ΑΕ, τα ΔΗΠΕΘΕ, οι δημοτικές επιχειρήσεις ραδιοφωνίας και τηλεόρασης και οι κοινωφελείς επιχειρήσεις που είχαν εξαιρεθεί από τις καταργήσεις του ν. 5056/2023.

Αντίστοιχα, στις Περιφέρειες συνεχίζουν να λειτουργούν τα περιφερειακά ιδρύματα, οι διαβαθμιδικοί σύνδεσμοι, οι φορείς λειτουργίας λαϊκών αγορών Αττικής και Θεσσαλονίκης, τα Περιφερειακά Ταμεία Ανάπτυξης, οι αναπτυξιακοί οργανισμοί και συγκεκριμένες άλλες εταιρικές μορφές.

Ποια Νομικά Πρόσωπα καταργούνται

Στο πλαίσιο των αλλαγών, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι στις 31 Δεκεμβρίου 2026 καταργούνται αυτοδικαίως ορισμένα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου των Δήμων που είχαν υπαχθεί στο άρθρο 27 του ν. 5056/2023 αλλά δεν είχαν περιληφθεί στις υπουργικές αποφάσεις εξαίρεσης.

Από την 1η Ιανουαρίου 2027 οι αρμοδιότητές τους περνούν στον οικείο Δήμο, ο οποίος καθίσταται καθολικός διάδοχος ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους.

Η διαπιστωτική πράξη κατάργησης θα πρέπει να εκδοθεί από τον Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εντός ενός μήνα.

Μέχρι να θεσπιστεί νέος κανονισμός λειτουργίας από τον δήμο, εξακολουθεί να εφαρμόζεται ο υφιστάμενος κανονισμός του νομικού προσώπου, ώστε να μην υπάρξει κενό στην άσκηση των αρμοδιοτήτων του.

Καταργούνται 16 σύνδεσμοι ύδρευσης και αποχέτευσης

Κομβική αλλαγή θεωρείται η κατάργηση συγκεκριμένων Συνδέσμων Ύδρευσης και Αποχέτευσης σε όλη τη χώρα στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Για την ανάληψη των αρμοδιοτήτων τους προβλέπονται εναλλακτικά: ανάληψη από υφιστάμενη ΔΕΥΑ συμμετέχοντος Δήμου, σύσταση νέας ΔΕΥΑ, ανάληψη ανά δήμο από την οικεία ΔΕΥΑ, ή άσκηση των αρμοδιοτήτων απευθείας από τον Δήμο.

Οι Δήμοι-μέλη καλούνται να αποστείλουν άμεσα στον Υπουργό Εσωτερικών τη γνώμη των δημοτικών τους συμβουλίων, ώστε να εκδοθούν εγκαίρως οι σχετικές αποφάσεις.

Επίσης, μεγάλες είναι οι μεταβολές και στα Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου. Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026, σειρά υφιστάμενων εταιρειών των ΟΤΑ θα πρέπει είτε: να μετατραπούν σε αναπτυξιακούς οργανισμούς, ή να συγχωνευθούν με ήδη υφιστάμενους αναπτυξιακούς οργανισμούς, είτε να λυθούν και να τεθούν σε εκκαθάριση.

Εάν μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2027 δεν έχει ολοκληρωθεί μία από τις παραπάνω διαδικασίες, τα συγκεκριμένα νομικά πρόσωπα λύονται αυτοδικαίως.

Υποχρεωτικός ετήσιος έλεγχος από ορκωτούς

Όλα τα Νομικά Πρόσωπα όμως μπαίνουν πλέον στη «τσιμπίδα» ορκωτού ελεγκτή, στο πλαίσιο ετήσιου τακτικού ελέγχου.

Συγκεκριμένα καθιερώνεται υποχρεωτικός τακτικός διαχειριστικός έλεγχος για όλα τα Νομικά Πρόσωπα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ο έλεγχος, όπως προβλέπει η εγκύκλιος, διενεργείται κάθε χρόνο από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές ή ελεγκτικές εταιρείες, οι οποίοι επιλέγονται από το διοικητικό συμβούλιο στην αρχή του οικονομικού έτους.

Παράλληλα μπορεί να πραγματοποιείται και έκτακτος διαχειριστικός έλεγχος είτε από τη Γενική Διεύθυνση Δημοσιονομικών Ελέγχων είτε από ορκωτούς ελεγκτές, μετά από απόφαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου.

Όλες οι εκθέσεις ελέγχου διαβιβάζονται στον Γενικό Επόπτη, ενισχύοντας σημαντικά τον μηχανισμό εποπτείας της οικονομικής λειτουργίας των φορέων.

Επιχορήγηση με τεκμηρίωση

Σημαντική είναι και η παράμετρος που αφορά στις επιχορηγήσεις, καθώς η εγκύκλιος διευκρινίζει ότι οι επιχορηγήσεις προς κοινωφελείς επιχειρήσεις και επιχειρήσεις ειδικού σκοπού δεν αποτελούν αυτοδίκαιη υποχρέωση των Δήμων.

Για να χορηγηθεί χρηματοδότηση απαιτείται τεκμηριωμένο αίτημα, στο οποίο πρέπει να περιγράφεται η οικονομική κατάσταση του φορέα, η αναγκαιότητα της επιχορήγησης, οι αιτίες που τη δημιούργησαν και οι δαπάνες που πρόκειται να καλυφθούν.

Η απόφαση του Δημοτικού ή Περιφερειακού συμβουλίου απαιτεί απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των μελών.

Αντίστοιχα, στους Αναπτυξιακούς Οργανισμούς μπορεί να παρέχεται χρηματοδότηση για λειτουργικές δαπάνες και ισοσκέλιση του προϋπολογισμού, μόνο εφόσον δεν προβλέπονται άλλες πηγές εσόδων και με συγκεκριμένη διαδικασία τεκμηρίωσης.