Γράφει
Παύλος Αβραμόπουλος
Η άνοδος της ακροδεξιάς δεν αποτελεί πλέον ένα απομονωμένο ή συγκυριακό φαινόμενο στην Ευρώπη. Σε αρκετές χώρες τα κόμματα αυτού του πολιτικού χώρου αποκτούν σταθερή εκλογική βάση, επηρεάζουν την πολιτική ατζέντα και διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών εξελίξεων.
Δύο πρόσφατες εξελίξεις στη Γαλλία και τη Γερμανία είναι ενδεικτικές. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν και ο Εθνικός Συναγερμός επιχειρούν μία στρατηγική διείσδυσης μέσω των τοπικών εκλογών. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί για πολλά κόμματα την ασφαλέστερη διαδρομή για να οικοδομήσουν πολιτική νομιμοποίηση, να δημιουργήσουν δίκτυα και να αποδείξουν ότι μπορούν να κυβερνήσουν.
Η στρατηγική αυτή έχει έναν σαφή στόχο: Την προεδρική εκλογή του 2027. Μέσα από τις τοπικές επιτυχίες, η ακροδεξιά επιχειρεί να παρουσιάσει ένα πιο «κανονικοποιημένο» πρόσωπο εξουσίας, απομακρυνόμενο από την εικόνα ενός κόμματος διαμαρτυρίας.
Την ίδια στιγμή, στη Γερμανία παρατηρείται μία διαφορετική αλλά εξίσου σημαντική εξέλιξη. Η ακροδεξιά δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα παραδοσιακά της προπύργια στην ανατολική Γερμανία. Το κόμμα AfD καταγράφει άνοδο και σε δυτικά κρατίδια, κάτι που για χρόνια θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο.
Η μετατόπιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη γερμανική πολιτική σκηνή. Η Γερμανία, λόγω της ιστορικής της εμπειρίας, είχε αναπτύξει ισχυρούς θεσμικούς και πολιτικούς φραγμούς απέναντι σε ακραίες πολιτικές δυνάμεις. Η σταδιακή διάβρωση αυτών των φραγμών δείχνει ότι οι κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις της τελευταίας δεκαετίας έχουν αρχίσει να αλλάζουν τους συσχετισμούς.
Πίσω από αυτές τις εξελίξεις βρίσκονται κοινές αιτίες που εμφανίζονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες: Η αίσθηση οικονομικής ανασφάλειας, η ανησυχία για το μεταναστευτικό, η δυσπιστία απέναντι στους πολιτικούς θεσμούς αλλά και η αίσθηση ότι οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις δεν απαντούν πειστικά στις προκλήσεις της εποχής.
Ωστόσο, το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι μόνο η εκλογική άνοδος αυτών των κομμάτων, αλλά η αλλαγή του πολιτικού πλαισίου μέσα στο οποίο κινούνται. Πολλά από τα ζητήματα που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ακραία έχουν πλέον μετακινηθεί προς το κέντρο της πολιτικής συζήτησης.
Η μετατόπιση αυτή δεν συμβαίνει απαραίτητα επειδή οι πολίτες υιοθετούν μαζικά τις πιο ακραίες θέσεις. Συμβαίνει όμως επειδή η πολιτική ατζέντα αρχίζει να διαμορφώνεται γύρω από τα θέματα που αυτά τα κόμματα αναδεικνύουν.
Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο σημείο για τη δημοκρατία στην Ευρώπη σήμερα. Η πρόκληση δεν βρίσκεται μόνο στην αντιμετώπιση της εκλογικής δύναμης της ακροδεξιάς, αλλά κυρίως στην ικανότητα των δημοκρατικών δυνάμεων να διαμορφώσουν πειστικές πολιτικές απαντήσεις στα προβλήματα που γεννούν την άνοδό της.
Η ιστορία έχει δείξει ότι τα πολιτικά κενά δεν μένουν ποτέ κενά για πολύ. Και όταν η πολιτική αφήνει ερωτήματα χωρίς απαντήσεις, κάποιος άλλος θα σπεύσει να τις δώσει. Συνήθως με πολύ πιο απλές -αλλά και πολύ πιο επικίνδυνες- λύσεις.
*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 15.03.2026
