25.000 άνδρες περιλάμβαναν τα στρατεύματα των Τούρκων, τα οποία πολιόρκησαν το Μεσολόγγι

3.500 υπερασπιστές του Μεσολογγίου αποτελούσαν τη λεγόμενη Φρουρά του

19 26

Όπως γράφει ο εγκυρότατος ιστορικός Απόστολος Βακαλόπουλος, «η θυσία του Μεσολογγίου προώθησε το ελληνικό ζήτημα όσο καμιά ελληνική νίκη». Με τη ζωή των «Ελεύθερων πολιορκημένων», όπως τους ονόμασε ο Διονύσιος Σολωμός, είχε λάβει διαστάσεις τραγωδίας. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι μανάδες έψηναν τα μέλη των νεκρών παιδιών τους, για να ταΐσουν τα ζωντανά τέκνα τους κι αυτό έδειχνε το μέγεθος της απελπισίας, η οποία οδήγησε στην Έξοδο. Ανάλογα περιστατικά κινητοποίησαν την ευαισθησία των ξένων, αλλά τον σημαντικότερο ρόλο έπαιξε ο θάνατος του λόρδου Μπάιρον, ενώ τη δημόσια και πανευρωπαϊκή προβολή του αγώνα ανέλαβε ο Μάγερ, με την έκδοση της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά». Μαζί με τα νέα της πολιορκίας, ο Ελβετός Μάγερ αναδείκνυε έννοιες, όπως αυτές της ανεξαρτησίας, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης. Άλλωστε, σε αυτόν ανήκει η αναρτημένη στα γραφεία της ΕΣΗΕΜΘ φράση «η δημοσίευση είναι η ψυχή της Δημοκρατίας». Και όμως, αυτόν τον άνθρωπο τον πολέμησε ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, προχωρώντας ακόμα και σε κατάσχεση φύλων της εφημερίδας. Το τέλος της Εξόδου επισφράγισε μία ακόμη ηρωικότερη πράξη, η ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης, από τον Χρήστο Καψάλη.

Υπάρχει στερεωμένη η άποψη πως η Αγγλία άφησε αβοήθητο το Μεσολόγγι, καθώς σχεδίαζε το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος να περιορίζεται στην Πελοπόννησο, χωρίς τη Ρούμελη. Τα δε δάνεια της Αγγλίας αναλώθηκαν σε εμφύλιες διαμάχες, μεταξύ καπεταναίων και προεστών. Οι πρώτοι απαιτούσαν χρήματα, τα οποία είχαν σωθεί, προκειμένου να κινήσουν τα πλοία τους. Δεν ήταν η πρώτη φορά το 1825, που οι Τούρκοι πολιορκούσαν το Μεσολόγγι. Είχε προηγηθεί η πολιορκία του Οκτωβρίου του 1822, οπότε 2.000 αγωνιστές αναχαίτισαν τις εχθρικές δυνάμεις, αποτελούμενες από 8.000 άνδρες του Ομέρ Βρυώνη και του Κιουταχή. Είχε βοηθήσει ένα καχεκτικό τείχος, το οποίο ανέλαβε να ανακαινίσει ο Χιώτης μηχανικός Μιχαήλ Κοκκίνης, το 1823, με αρχιτέκτονα τον Σταύρο Κουτζούκη. Οι οχυρώσεις ήσαν ιδιαιτέρως ανθεκτικές και πρόλαβαν να υλοποιηθούν με τα 4.000 τάλιρα, από το πρώτο δάνειο. Αποδείχθηκε σωτήρια κίνηση, καθώς μετά τη μάχη του Πέτα ο τουρκικός στρατός κινήθηκε προς τον νότο, με σκοπό να καταπνίξει την ελληνική Επανάσταση. Το τείχος ήταν ψηλό και ανθεκτικό, ώστε ν’ αντέχει στα πλήγματα του εχθρικού πυροβολικού.