Όμηρος και ωραία Ελένη

Είναι ήδη έντονος ο θόρυβος που έχει προκαλέσει η επικείμενη κινηματογραφική Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν και φανταζόμαστε ότι θα πολλαπλασιαστεί τις ημέρες της προβολής της. Πριν απ’ όλα η επιλογή μίας έγχρωμης ωραίας Ελένης, κάτι που συζητήθηκε ιδιαιτέρως, ως προς τη σχέση αυτής της κίνησης με το ομηρικό «πρωτόκολλο».

Το θέμα το οποίο αρχικά τίθεται είναι το δικαίωμα παρέμβασης ενός σκηνοθέτη σε ένα κλασικό έργο. Βέβαια, λόγω χρονικής απόστασης δεν ισχύει οποιοσδήποτε νόμος που έχει να κάνει με πνευματικά δικαιώματα, άρα σε νομικό επίπεδο μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ερμηνεία ενός κλασικού έργου. Βέβαια, τα κλασικά έργα, όταν μεταφέρονται στην οθόνη, έχουν υποστεί πλήθος ερμηνειών και εικονογράφησής τους.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο Νόλαν ήταν σίγουρα καλά ενημερωμένος για το γεγονός ότι η Ελένη ήταν και παραμένει το πλέον μυστηριώδες πρόσωπο των ομηρικών αφηγημάτων. Άραγε δεν θα μπορούσε να έχει μεταφερθεί από κάποια χώρα, όπως η Αιθιοπία, την οποία οι αρχαίοι Έλληνες είναι σίγουρο ότι τη γνώριζαν, έχοντας βαφτίσει τη χώρα (αιθώς=κάπνα, οψ =όψη); Βέβαια, ο Όμηρος μάς πληροφορεί ότι η Ελένη είναι κόρη του Τυνδάρεως. Από την άλλη, μας αφηγείται την οκταετή περιπλάνηση του Μενέλαου, στην Αιθιοπία και στην Αίγυπτο. Ούτε είναι η πρώτη φορά που πραγματοποιείται ανάλογη «χρωματική» αντιμετώπιση, σε κλασικό έργο. Το πρόβλημα είναι ότι η σκηνοθετική άποψη προσκρούει στην ευαισθησία ενός έργου, το οποίο έχει γραφτεί στην ελληνική γλώσσα, άρα αισθανόμαστε κάπως σαν άμεσοι κληρονόμοι του. Από την άλλη, η προηγηθείσα Τροία, θεωρήθηκε ότι τήρησε, τουλάχιστον μορφολογικά, τις επιταγές του κειμένου. Δεν ενόχλησαν οι «αυθαιρεσίες» σε πολλά σημεία, αφού οι βασικοί ήρωες ανταποκρίνονταν στις προσδοκίες του (ελληνικού) κοινού.

Θεωρητικά, λοιπόν, μιλώντας ο Νόλαν κρατάει κάθε «ερμηνευτικό» δικαίωμα, ωστόσο, δεν μπορεί κάποιος να αγνοεί την εποχή κατά την οποία ασκείται αυτό το δικαίωμα. Με αυξημένη καχυποψία, θα μπορούσε κάποιος να συνδυάσει τη θεωρούμενη παραφθορά ως υπηρεσία στη woke κουλτούρα. Γιατί δεν ενόχλησε ο «βιασμός» της ιστορίας της μάχης των Θερμοπυλών, όπου θα μπορούσαν κάλλιστα να διαμαρτυρηθούν οι Πέρσες για τον τρόπο παρουσίασής τους, ως βάρβαρους και απολίτιστους; Η ίδια η προβολή της ταινίας θα δώσει πολλές απαντήσεις, διότι τότε θα μπορούμε να κρίνουμε εάν πρόκειται για μια καλή ή όχι ταινία -και αυτό είναι το σημαντικό, όταν έχουμε να κάνουμε με έργο τέχνης.