Ογδόντα χρόνια Κάννες

Ο ιστορικός

Το Φεστιβάλ των Καννών κρατάει δέκα κλαδιά «Χρυσού Φοίνικα» για τις διάφορες βραβεύσεις. Έχει και μία «Χρυσή κάμερα», για τον καλύτερο πρωτοεμφανιζόμενο σκηνοθέτη. Μάλιστα, εναρμονισμένη η γιορτή με τις καταστατικές αρχές του φιλελευθερισμού των ιδεών, στα δέκα αυτά βραβεία υπάγεται τελευταία και το Βραβείο της καλύτερης Queer ταινίας, δηλαδή του φιλμ το οποίο ασχολείται με θέματα της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι στα βραβεία αυτά υπάρχουν πάντα επιρροές από το έξωθεν περιβάλλον, τις τρέχουσες πολιτικές ή κοινωνικές εξελίξεις, αλλά και τα συμφέροντα των παραγωγών.

Εκτός αυτών, υπάρχουν και τα προεδρικά βέτο. Μπορεί η εννεαμελής Κριτική Επιτροπή να λειτουργεί με τη «δημοκρατία της ψήφου», ωστόσο, η γνώμη του προέδρου (πάντα εξέχουσα προσωπικότητα του κινηματογράφου) μετράει πολλαπλά, ακόμη και σε επίπεδο ανυποχώρητης στάσης. Κλασικότερο παράδειγμα αυτό του 1979, όταν η πρόεδρος Φρανσουάζ Σαγκάν (μία μέτρια λογοτέχνις εκείνων των καιρών) ήθελε να απονεμηθεί ο «Χρυσός Φοίνικας» αποκλειστικά στο «Ταμπούρλο» του Φόλκερ Σλέντορφ. Και ίσως να μην υπήρχε πρόβλημα, εάν δεν διαγωνιζόταν εκείνη τη χρονιά το «Αποκάλυψη τώρα» του Φράνσις Φορντ Κόπολα. «Βρε χρυσή μου, βρε καλή μου, τίποτα η Σαγκάν. Χρειάστηκε προσωπική είσοδος και παρέμβαση του διευθυντή του Φεστιβάλ (κάτι το οποίο απαγορεύεται αυστηρά) για να μοιραστούν -τουλάχιστον- τα φύλλα του Φοίνικα. Χωρίς διαφωνίες, τον επόμενο χρόνο πάλι μοιράστηκαν τα φύλλα, επιδιώκοντας έντονους πολιτικούς συμβολισμούς, ανάμεσα στον «Αγνοούμενο» του Κώστα Γαβρά και το «Κοπάδι» του φυλακισμένου στην Τουρκία, κομμουνιστή Γιλμάζ Γκιουνέι. Και την άλλη χρονιά, πάλι πολιτική επιταγή έστειλε το βραβείο στον πολωνικό «Άνθρωπο από σίδερο», δηλαδή στον Λεχ Βαλέσα, του Αντρζέι Βάιντα. Μήπως το ίδιο δεν έγινε και πέρσι, με το «Ένα ατύχημα», του Ιρανού Τζαφάρ Παναχί;

Γενικότερα, υπάρχουν κατά καιρούς κοινωνικές ή πολιτικές ατζέντες, οι οποίες υπαγορεύουν κάποια βραβεία. Στις περιπτώσεις αυτές ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ τοποθετεί κάποιον επιφανή πρόεδρο στην Επιτροπή, του οποίου τις κινηματογραφικές ή άλλες απόψεις γνωρίζει και είναι σύμφωνες με τις υπαγορεύσεις. Το ίδιο και όταν υπάρχει κάποιο «χρέος» απέναντι σε κάποιον σημαντικό σκηνοθέτη, δηλαδή πολλές συμμετοχές και όχι βράβευση. Για παράδειγμα, όταν συμμετείχε στο Φεστιβάλ ο θρυλικός δάσκαλος του αμερικανικού σινεμά Τέρενς Μάλικ, με το «Δένδρο της ζωής», τοποθετήθηκε πρόεδρος στην Επιτροπή ο «μαθητής» του Ρόμπερτ Ντε Νίρο.

Ο αυτόπτης μάρτυς

Φεύγοντας από το Palais de Festival, θα ακολουθήσει η καθιερωμένη βόλτα στην Κρουαζέτ. Μπορεί στη σάλα Λιμιέρ να μην κατορθώσεις να εισέλθεις, αλλά η βόλτα στην Κρουαζέτ, τζάμπα είναι για όλους. Αριστοκράτες και πληβείους. Φυσικά μην περιμένετε να διασταυρώσετε τα βήματά σας με κάποιον σταρ. Αυτοί κλείνονται στα ξενοδοχεία τους και στις σουίτες τους, κατά μήκος της Κρουαζέτ και βγαίνουν μόνον για την προβολή της ταινίας, όπου θα παραστούν. Φυσικά, δεσπόζει το κλασικό, ως προς τη σχέση του με το Φεστιβάλ και τους αστέρες, και νεοκλασικό, ως προς την εμφάνιση. Με τον μεγάλο, αλλά όχι ενοχλητικό όγκο του, κερδίζει τις εντυπώσεις και στη διάρκεια της γιορτής κλείνει στα σπλάχνα του όλους αυτούς που δεν θεωρούνται κοινοί θνητοί. Το τι ανταγωνισμοί και απαιτήσεις υπάρχουν από μέρους τους είναι άλλο πράμα. Ένας κοσμικός δημοσιογράφος, θα έδινε όσα-όσα για να αποτελέσει μέλος του υπηρετικού προσωπικού. Κυκλοφορούν ένα κάρο αστικοί μύθοι για τις τρελές απαιτήσεις και τα όσα διαμείβονται στο λόμπι, στους διαδρόμους και στα δωμάτια του Κάρλτον. Στον ίδιο περίπατο, θα περάσει κάποιος μπροστά και από άλλα ανάλογα ξενοδοχεία, όχι της ίδιας αίγλης, αλλά περίπου της ίδιας τιμής. Δεύτερο τη τάξει το Μαζεστίκ, παρόμοιας κατασκευαστικής φιλοσοφίας και τιμής με το Κάρλτον. Γνωστότερα από τα υπόλοιπα, το Μαρτινέθ, το Μιραμάρε και το Χίλτον. Εδώ διαμένουν κυρίως παραγωγοί και παριστάμενοι των άλλων τμημάτων του Φεστιβάλ, δίπλα στο κεντρικό, το διαγωνιστικό.

Διότι το Φεστιβάλ των Καννών δεν έχει μόνον το διαγωνιστικό πρόγραμμα, αλλά και τα τμήματα «Ένα κάποιο βλέμμα», «Δεκαπενθήμερο των σκηνοθετών» (όπου τις ταινίες επιλέγουν οι Γάλλοι σκηνοθέτες) και «Εβδομάδα κριτικής», με επιλογές των Γάλλων κριτικών κινηματογράφου. Σε αυτά τα παράλληλα τμήματα προβάλλονται κυρίως έργα εντονότερων αισθητικών αναζητήσεων, αυτό που θα σημειώναμε ως πρωτοποριακά.