Η Παναγιά στον Άθω - 1ος αιώνας μ.Χ.

Ο ιστορικός

Ο Ι.Μ. Χατζηφώτης γράφει για τις Παναγίες του Αγίου Όρους: «Όλα τα μοναστήρια, αλλά και οι σκέτες και τα κελιά του Αγίου Όρους, κατέχουν πολλές θαυματουργές εικόνες της Υπεραγίας Θεοτόκου, με μεγάλη θρησκευτική, αλλά και καλλιτεχνική αξία. Στο αρχαιότερο μοναστήρι της Μεγίστης Λαύρας θα προσκυνήσει ο επισκέπτης την Παναγία την Οικονόμισσα, στη Λιτή, στα αριστερά της κεντρικής εισόδου προς το καθολικό και την Παναγιά την Κουκουζέλισσα, σε ειδικό παρεκκλήσι. Στο Βατοπέδι περιφημότερες είναι η Παναγιά η Κτητόρισσα, η Βηματάρισσα, στο σύθρονο του Ιερού Βήματος, η Παναγιά η Παραμυθία, τοιχογραφία σε ειδικό παρεκκλήσι, η Παναγιά η Εσφαγμένη, στο παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου, η Παναγιά η Ελαιοβρύτισσα ή Δοχειάρισσα, στο «δοχειό» της μονής, η Παναγιά η Αντιφωνήτρια, κι ακόμη η Παναγιά η Πυροβολιθείσα, που συνδέεται με τα γεγονότα του ‘21 στο Άγιον Όρος. Και ποιός δεν ξέρει την Παναγιά την Πορταΐτισσα των Ιβήρων, που επέχει εξελιχθεί σε πανελλήνιο προσκύνημα;

Στη Mονή Χιλιανδαριού ξεχωρίζουν η Παναγιά η Τριχερούσα και η Παναγιά η Γαλακτοτροφούσα, στο τέμπλο, δώρα και οι δύο στη μονή του Αγίου Σάββα, αρχιεπισκόπου των Σέρβων. Υπάρχει ακόμη η Παναγιά η Παιδεύσασα τον Εκκλησιάρχη. Στη μονή Διονυσίου ο προσκυνητής θα αναζητήσει την Παναγία των Χαιρετισμών ή Μυροβλήτισσα σε ειδικό παρεκκλήσι, όπου λέγονται καθημερινά οι Χαιρετισμοί. Στο τέμπλο παρεκκλησίου του καθολικού της μονής Κουτλουμουσίου, υπάρχει η Παναγία Φοβερά Προσταδία, ενώ στην ίδια μονή βρίσκεται και η Παναγία του Αλεξίου Κομνηνού και στη μονή Παντοκράτορος η Παναγία Γερόντισσα, σε προσκυνητάρι μαρμάρινο. Στη Mονή Ζωγράφου ο επισκέπτης θα δει την Παναγία Προαναγγελομένη ή του Ακαθίστου ή του Χαίρε, όπου λένε τους Χαιρετισμούς και την Παναγία την Επακουούσα στο Ιερό Βήμα του Καθολικού. Μεγάλο προσκύνημα είναι και η Παναγία η Γοργοεπήκοος της μονής Δοχειαρίου. Στη Mονή Φιλοθέου φυλάγονται η Παναγιά η Γλυκοφιλούσα, σε προσκυνητάρι στο καθολικό και η Παναγιά η Γερόντισσα. Στη Mονή Αγίου Παύλου βρίσκεται η Παναγιά η Μυροβλύτισσα, καθώς και η Παναγία «Ο καθρέφτης». Ακόμη υπάρχουν, στη μονή Οσίου Γρηγορίου, η Παναγία η Οδηγήτρια Παντάνασσα, η Παλαιολογίνα και η Παναγία η Γαλακτοτροφούσα, στη μονή Κονσταμονίτου η Παναγία η Αντιφωνήτρια και η Παναγία η Οδηγήτρια, στη Mονή Εσφιγμένου η Παναγιά του Αρσανά και στη σκήτη του Τιμίου Προδρόμου η Παναγία η Αχειροποίητος.

Ο αυτόπτης μάρτυς

Ο ιερομόναχος Αθανάσιος Ιβηρίτης, εκφράζοντας την παναγιορίτικη τιμή προς την Παναγία, συμβούλευε τον φίλο του π. Θεόκλητου Διονυσιάτη, τον τότε Πρωτεπιστάτη του Όρους:

«Από Παναγίας άρχεσθαι. Έχεις 15 εικόνες Της; Πολλή η Χάρις Της, άρα και η οφειλόμενη παρά σου ευλάβεια. Τι θα έλεγεν ο αιθέριος υμνωδός Της Μαυρόπους Ευχαΐτων, που δεν ηδύνατο τυφλός ων να ιδή ούτε μίαν; Ιδού τι θα έλεγεν καίτοι το γνωρίζεις: «Οράν σου την εικόναν, Μήτερ Αγνή, την εμοί γλυκεράν και παμπόθητον αδυνατών, θρήνοις κατατήκω μου την ψυχήν, βίον βιών αβίωτον, και οδυνηρόν και βαρυπενθή, διό με μεταστάντα, αξιώσον οράν Σε και παρεστάναι τω προσώπω σου». Να αφήσεις έναν χαιρετισμόν από τους τρεις και να εισαγάγης το Θεοτοκάριον καθ’ ημέραν. Θα ευαρεστίσηε τη Δεσποίνη και τω συλλέκτη Αγίων Νικοδήμω. Πρόσεξε την σκέψιν ταύτην, που μου επήλθαν εν στιγμή αναγνώσεως του Θεοτοκαρίου. Οι Χαιρετισμοί και το Θεοτοκάριον, ο ουρανός και η γη να παρέλθουν, αυτά όμως να μη λείψουν καμμίαν ημέρα του έτους. Και εις ποίαν οι υπόνοιες ούτοι; Εις την Ταμίαν όλων των Χαρίτων του Θεού».

Κι ένα άλλο χαρακτηριστικό, το οποίο κατέγραψε στην έρημο του Αγίου Όρους ο Ι.Μ. Χατζηφώτης: «Ο γερο- Μόδεστος ο Κωνσταμονίτης παραπονείτο στον ξυλογλύπτη Νήφωνα τον Κατουνακιώτη για τα μάτια του. Είχε καταρράκτη κι έβαζε ένα κολύριο, που του δώσανε στο αγροτικό ιατρείο των Καρυών. Μερικοί του λέγανε να πάει στη Θεσσαλονίκη να χειρουργηθεί. Μόλις το άκουσε αυτό, ο Νήφων έγινε θηρίο: «Εμείς οι Αγιονορείτες έχουμε την Παναγία. Αυτή ακούει ό,τι λέμε και αυτοί μας θεραπεύει. Τι τις θέλεις τις εγχειρήσεις και τα κολλύρια; Να προσευχηθείς, να νηστέψεις και θα σε γειάνει. Κι από τότε έμεινε ιστορική η έκφραση, ανάμεσα στους μοναχούς: «Να προσευχηθείς, να νηστέψεις και θα σε γειάνει».