Στην Τροία παλαιών και σύγχρονων καιρών

Ο ιστορικός

Σημειώνουμε τα όσα γράφει σχετικά με τον τόπο εύρεσης της Τροίας ο καθηγητής Ιστορίας Αλέξανδρος Μαζαράκης Αινιάν: «Αν και σήμερα οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν ότι ο λόφος του Ισαρλικ είναι η αναζητούμενη ομηρική θέση, ωστόσο ασαφές παραμένει ποιά από τις επάλληλες πόλεις είναι η ομηρική. Οι χρονολογίες που παραθέτουν οι αρχαίοι συγγραφείς για την άλωση της Τροίας κυμαίνονται από το 1346 π.Χ. έως 1127 π.Χ. Οι πλέον αξιόπιστες μαρτυρίες είναι αυτές του Ηροδότου και του Ερατοσθένη.

Ο Σλίμαν θεώρησε ότι η Τροία ΙΙ ταίριαζε καλύτερα με την πόλη του Πριάμου, αλλά η άποψη αυτή απορρίφθηκε ήδη από τον Ντέρτιφελντ, αφού διαπιστώθηκε ότι ανήκει στην τρίτη χιλιετία π.Χ. Σήμερα οι ερευνητές διστάζουν ανάμεσα στη Τροία VI και στην Τροία VII. Η έκταση που καταλαμβάνουν τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που έφεραν στο φως οι ανασκαφές των Σλίμαν και Μπλένκεν είναι μικρή. Ωστόσο, φαίνεται ότι τα παραπάνω λείψανα αντιπροσωπεύουν την τειχισμένη ακρόπολη μίας αρκετά εκτεταμένης πόλης. Η άποψη αυτή βασίζεται στις πρόσφατες γεωφυσικές και ανασκαφικές έρευνες, που διενεργήθηκαν υπό τη διεύθυνση του Κόρφμαν. Αυτές πιστοποίησαν την παρουσία μίας τάφρου και ενός ξύλινου προτειχίσματος, που περιέβαλαν την «Κάτω Πόλη», καθώς και διάσπαρτα λείψανα οικοδομημάτων. Η τάφρος, κατά τους ανασκαφείς, είχε στόχο να παρεμποδίζει τα άρματα μάχης σε περίπτωση πολιορκίας. Τμήμα ενός πλίθινου τείχους, που έστεκε πάνω σε μία λίθινη βάση, βρέθηκε πλησίον του βορειοανατολικού πύργου της ακροπόλεως. Οι ανασκαφείς εικάζουν ότι το τείχος αυτό στο μεγαλύτερο τμήμα του «ξηλώθηκε» σε μεταγενέστερα χρόνια.

Ο αυτόπτης μάρτυς

Τόσος λόγος τελευταία για την Τροία, μία περιοχή στα παράλια της Μικράς Ασίας, που κρατάει έντονες αρχαιοελληνικές μνήμες, την ώρα που περισσεύουν οι μυθολογικές. Με διάφορους τρόπους η Τροία και τα ομηρικά έτη έχουν διαποτίσει διαχρονικά την παιδεία μας. Για τούτον τον λόγο τόσο το μουσείο, όσο και ο αρχαιολογικός χώρος, αποτελούν πεδία επαφής με έναν σημαντικό πολιτισμό. Τον οποίον προδίδει αυτός ο κακόγουστος Δούρειος ίππος, που θαρρείς αφελές μυαλό ήθελε να τον μετατρέψει σε παιχνίδι, κατασκευάζοντας αυτήν την άθλια ρέπλικα. Μόνον και μόνον για να βγαίνουν φωτογραφίες οι τουρίστες.

Δυστυχώς, αποτελεί το σήμα κατατεθέν, το βλέπει κανείς σε όλες τις φωτογραφίες και στις σημάνσεις της περιοχής. Από τις τρεις επισκέψεις μου στην Τροία, η καλύτερη ήταν αυτή χωρίς τον Δούρειο ίππο να μας υποδέχεται, επειδή αυτός βρισκόταν σε ανακατασκευή. Λίγο πιο υποψιασμένοι, προτιμήσαμε να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τη θάλασσα, εκεί όπου υποτίθεται άραζαν τα πλοία των Αχαιών. Στο πλάτωμα θα στρατοπέδευαν και θα ετοίμαζαν τις επιθέσεις τους στα απόρθητα τείχη. Θα βλέπαμε τον μαραζωμένο ποταμό Σκάμανδρο και θα αντιλαμβανόμασταν πως ό,τι βλέπουμε δεν αντικατοπτρίζει τον τόπο του 12ου αιώνα π.Χ., των ομηρικών ετών. Ωστόσο, οι προσχώσεις δεν εμποδίζουν τη φαντασία μας να απλωθεί.

Ένας διάδρομος, πλατύς σε υποδέχεται στον αρχαιολογικό χώρο. Πολλοί αρχαιολόγοι εργάστηκαν για την ανεύρεση αυτών των ερειπίων, ένας όμως έχει αφήσει το όνομά του στην ιστορία. Ο Ερρίκος Σλίμαν, το 1890, ήταν αυτός που κατάφερε ό,τι δεν είχαν καταφέρει οι προηγούμενοι. Και επειδή δεν ήταν αρχαιολόγος, αλλά κατά μία έννοια τυχοδιώκτης, ήταν αυτός που κατόρθωσε να βρει το στρώμα VII της Τροίας, το πλέον περιζήτητο, το ομηρικό. Σε σύγκριση με ό,τι δείγματα έχουμε από τα προηγούμενα έξι, αντιλαμβανόμαστε τις τεχνικές διαφορές, κυρίως ως προς τη δέσιμο της πέτρας. Πιο καλά λαξευμένες, πιο τετραγωνισμένες, χωρίς κενά στη συναρμογή τους. Αυτός ήταν και ο λόγος που τα συγκεκριμένα τείχη θεωρούνταν απόρθητα και το ξέρουμε καλά από τη δεκαετή διάρκεια της εκστρατείας των Αχαιών και από τις ομηρικές περιγραφές.