Γράφει
Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Μέσα σε ελάχιστα χρόνια έχει περάσει από τα ερευνητικά εργαστήρια στην καθημερινότητά μας. Είναι φυσικό, λοιπόν, να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε αν μπορεί να παίξει ρόλο και σε έναν από τους πιο ανθρώπινους τομείς της κοινωνικής ζωής: Τη διαχείριση συγκρούσεων και τη διαπραγμάτευση.
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Ήδη σήμερα, σε πολλές χώρες, ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιούνται για την επίλυση διαφορών μεταξύ καταναλωτών και επιχειρήσεων, ηλεκτρονικών καταστημάτων και πελατών, ακόμα και μεταξύ εταιρειών.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. Μπορεί ένας αλγόριθμος να διαπραγματευτεί; Μπορεί να κατανοήσει μία σύγκρουση; Και κυρίως, μπορεί να αντικαταστήσει τον άνθρωπο εκεί όπου το συναίσθημα, η εμπιστοσύνη και οι ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν τον πυρήνα της διαδικασίας;
Η πρώτη απάντηση είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη διαθέτει αναμφισβήτητα σημαντικά πλεονεκτήματα. Μπορεί να επεξεργάζεται πληροφορίες με ταχύτητα που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να προσεγγίσει. Μπορεί να συγκρίνει χιλιάδες παρόμοιες υποθέσεις, να αναγνωρίζει πρότυπα, να εντοπίζει πιθανές λύσεις και να μειώνει σημαντικά τον χρόνο επίλυσης μίας διαφοράς. Σε υποθέσεις χαμηλής πολυπλοκότητας, όπου το αντικείμενο είναι κυρίως οικονομικό ή διαδικαστικό, τα εργαλεία αυτά αποδεικνύονται ιδιαίτερα χρήσιμα.
Ωστόσο, οι περισσότερες συγκρούσεις γεννιούνται από συναισθήματα. Από την αίσθηση αδικίας. Από την απώλεια εμπιστοσύνης. Από τον φόβο, την απογοήτευση ή την ανάγκη αναγνώρισης. Αυτά τα στοιχεία δεν αποτυπώνονται εύκολα σε έναν αλγόριθμο.
Ένας έμπειρος διαμεσολαβητής δεν ακούει μόνο τι λένε τα μέρη. Παρατηρεί τον τόνο της φωνής, τις παύσεις, τη γλώσσα του σώματος, την ένταση, ακόμη και όσα δεν λέγονται. Αναγνωρίζει πότε κάποιος είναι έτοιμος να κάνει μία παραχώρηση και πότε χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Αντιλαμβάνεται ότι πίσω από μία οικονομική απαίτηση μπορεί να κρύβεται η ανάγκη για σεβασμό ή αποκατάσταση της αξιοπρέπειας.
Υπάρχει όμως και μία ακόμα πιο ενδιαφέρουσα πλευρά του ζητήματος. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καλείται μόνο να διαχειριστεί συγκρούσεις. Δημιουργεί και η ίδια νέες συγκρούσεις.
Σε ολοένα και περισσότερους οργανισμούς εμφανίζονται εντάσεις γύρω από την εισαγωγή της. Εργαζόμενοι φοβούνται ότι θα αντικατασταθούν από αυτοματοποιημένα συστήματα. Διευθυντικά στελέχη προβληματίζονται για τα όρια της χρήσης της. Νομικοί συζητούν ποιος φέρει την ευθύνη όταν ένας αλγόριθμος λάβει λανθασμένη απόφαση. Οι πολίτες ανησυχούν για την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων και για τον τρόπο με τον οποίο οι αλγόριθμοι επηρεάζουν την καθημερινότητά τους.
Ένα ακόμα ζήτημα αφορά την εμπιστοσύνη. Η επιτυχία κάθε διαμεσολάβησης ή διαπραγμάτευσης βασίζεται στην εμπιστοσύνη των μερών προς τη διαδικασία. Αν τα μέρη θεωρούν ότι ένας αλγόριθμος λειτουργεί με προκαταλήψεις ή ότι δεν μπορούν να κατανοήσουν πώς κατέληξε σε μία πρόταση, είναι πολύ πιθανό να απορρίψουν το αποτέλεσμα, ακόμη και αν αυτό είναι αντικειμενικά δίκαιο.
Παράλληλα, οι ειδικοί προειδοποιούν για τον κίνδυνο των αλγοριθμικών προκαταλήψεων. Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης εκπαιδεύονται πάνω σε δεδομένα που δημιουργούν οι άνθρωποι. Αν τα δεδομένα αυτά περιλαμβάνουν κοινωνικές προκαταλήψεις ή ανισότητες, υπάρχει κίνδυνος οι ίδιες στρεβλώσεις να αναπαραχθούν στις προτεινόμενες λύσεις. Έτσι, αντί να μειώνεται η σύγκρουση, μπορεί να ενισχυθεί η αίσθηση αδικίας.
Το πιθανότερο σενάριο για τα επόμενα χρόνια δεν είναι η αντικατάσταση των επαγγελματιών της διαπραγμάτευσης και της διαμεσολάβησης από μηχανές. Είναι η δημιουργία ενός νέου μοντέλου συνεργασίας, όπου η τεχνολογία θα προσφέρει ταχύτητα, ακρίβεια και ανάλυση, ενώ ο άνθρωπος θα συνεχίσει να προσφέρει ενσυναίσθηση, κρίση, δημιουργικότητα και ηθική ευθύνη.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν εμείς οι άνθρωποι θα μάθουμε να χρησιμοποιούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη με τρόπο που να ενισχύει τη συνεργασία, τη δικαιοσύνη και την εμπιστοσύνη, αντί να δημιουργεί νέες μορφές ανισότητας και αντιπαράθεσης.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης να μην είναι να δημιουργήσουμε πιο έξυπνες μηχανές, αλλά να διατηρήσουμε πιο ανθρώπινες τις αποφάσεις μας.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 12.07.2026
