Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη παίρνει θέση στη διαφωνία μας. Της Ζωής Ε. Γιαννοπούλου

Η διαμεσολάβηση βασίζεται σε κάτι που καμία τεχνολογική εφαρμογή δεν μπορεί να εγγυηθεί από μόνη της

Ζωή Ε. Γιαννοπούλου
Γράφει Ζωή Ε. Γιαννοπούλου Δικηγόρος Παρ. Αρείω Πάγω, ΔΝ Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔ, ΗΒ, ΗΠΑ, Σιγκαπούρη - Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου

Μπορεί ένας αλγόριθμος να μας βοηθήσει να επιλύσουμε μία σύγκρουση ή κινδυνεύει να μας πείσει ακόμα περισσότερο ότι έχουμε δίκιο;

Μέχρι πρόσφατα, όταν διαφωνούσαμε με κάποιον, αναζητούσαμε τη συμβουλή ενός φίλου, ενός συγγενή ή ενός συναδέλφου. Του περιγράφαμε τι συνέβη, του δείχναμε ίσως ένα μήνυμα που μας ενόχλησε και τον ρωτούσαμε: «Εσύ, τι θα έκανες στη θέση μου;».

Σήμερα, όλο και συχνότερα, ο συνομιλητής μας δεν είναι άνθρωπος. Είναι ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης. Το ερώτημα, όμως, είναι αν αυτή η ερμηνεία μάς βοηθά πραγματικά να κατανοήσουμε τη σύγκρουση ή αν απλώς ενισχύει τη δική μας εκδοχή της πραγματικότητας.

Ο αλγόριθμος ακούει μόνο τη μία πλευρά

Ας φανταστούμε δύο συνεταίρους που διαφωνούν για τη διαχείριση της κοινής τους επιχείρησης. Ο ένας θεωρεί ότι ο άλλος λαμβάνει αποφάσεις χωρίς να τον συμβουλεύεται. Απογοητευμένος, περιγράφει την κατάσταση σε ένα εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης και ρωτά: «Πώς να αντιμετωπίσω έναν συνεργάτη που προσπαθεί να με παραγκωνίσει;».

Η ίδια η διατύπωση του ερωτήματος περιέχει ήδη ένα συμπέρασμα: Ότι ο συνεργάτης επιδιώκει πράγματι τον παραγκωνισμό του. Εάν το σύστημα αποδεχθεί αυτή την παραδοχή χωρίς να την αμφισβητήσει, μπορεί να προτείνει τρόπους αντιμετώπισης μίας εχθρικής συμπεριφοράς που ενδεχομένως δεν έχει καν αποδειχθεί. Την ίδια στιγμή, ο δεύτερος συνεταίρος μπορεί να χρησιμοποιεί ένα αντίστοιχο εργαλείο, περιγράφοντας τον πρώτο ως άνθρωπο που εμποδίζει κάθε πρωτοβουλία.

Έτσι, δύο άνθρωποι μπορεί να λαμβάνουν δύο διαφορετικές, φαινομενικά τεκμηριωμένες συμβουλές, καθεμία από τις οποίες επιβεβαιώνει τη δική τους οπτική.

Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δίνει λανθασμένες απαντήσεις. Είναι ότι απαντά με βάση τις πληροφορίες και τις παραδοχές που της προσφέρουμε.

Η παγίδα της επιβεβαίωσης

Στη διαχείριση συγκρούσεων γνωρίζουμε πόσο ισχυρή είναι η τάση μας να αναζητούμε στοιχεία που επιβεβαιώνουν όσα ήδη πιστεύουμε.

Όταν αισθανόμαστε αδικημένοι, ερμηνεύουμε συχνά τη συμπεριφορά του άλλου μέσα από αυτό το συναίσθημα. Μία καθυστερημένη απάντηση γίνεται ένδειξη αδιαφορίας. Μία διαφωνία μετατρέπεται σε απόδειξη εχθρότητας. Μία ατυχής φράση αντιμετωπίζεται ως συνειδητή προσβολή. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί, ανάλογα με τον τρόπο που χρησιμοποιείται, να ενισχύσει αυτή την τάση. Η βεβαιότητα, όμως, δεν αποτελεί πάντοτε ένδειξη κατανόησης. Μερικές φορές είναι ακριβώς αυτό που μας εμποδίζει να δούμε την άλλη πλευρά.

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να γίνει εργαλείο αποκλιμάκωσης;

Η απάντηση είναι θετική, υπό προϋποθέσεις.

Ένα ψηφιακό εργαλείο μπορεί να μας βοηθήσει να οργανώσουμε τις σκέψεις μας, να αναγνωρίσουμε τα συναισθήματά μας και να προετοιμαστούμε για μία δύσκολη συζήτηση. Μπορεί, για παράδειγμα, να μετατρέψει ένα επιθετικό μήνυμα σε μια πιο ψύχραιμη διατύπωση. Να μας προτείνει ερωτήσεις που θα βοηθούσαν να κατανοήσουμε καλύτερα τη θέση του άλλου. Να μας υπενθυμίσει ότι πίσω από μία άκαμπτη στάση μπορεί να υπάρχουν φόβοι, ανάγκες ή συμφέροντα που δεν έχουν εκφραστεί.

Τρεις πρακτικές συμβουλές

  • Πρώτον, ζητάμε πάντα περισσότερες από μία ερμηνείες. Μία συμπεριφορά μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικούς λόγους και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τις προθέσεις του άλλου.
  • Δεύτερον, διαχωρίζουμε τα γεγονότα από τις εκτιμήσεις μας. Είναι διαφορετικό να πούμε «ο συνεργάτης μου δεν με ενημέρωσε για μια απόφαση» και διαφορετικό να συμπεράνουμε ότι «δεν με σέβεται».
  • Τρίτον, χρησιμοποιούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη για να προετοιμάσουμε τον διάλογο, όχι για να τον αντικαταστήσουμε. Παράλληλα, αποφεύγουμε να εισάγουμε εμπιστευτικές συνομιλίες, προσωπικά δεδομένα ή ευαίσθητες επαγγελματικές πληροφορίες χωρίς να έχουμε εξετάσει τις συνέπειες.

Η ανθρώπινη διάσταση της διαμεσολάβησης

Η διαμεσολάβηση βασίζεται σε κάτι που καμία τεχνολογική εφαρμογή δεν μπορεί να εγγυηθεί από μόνη της: Στη δημιουργία ενός πλαισίου μέσα στο οποίο δύο άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να ακούσουν πραγματικά ο ένας τον άλλον. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει την προετοιμασία μίας τέτοιας διαδικασίας. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει αυτομάτως την εμπιστοσύνη, την ανθρώπινη κρίση και την ευθύνη που απαιτεί η επίλυση μίας πραγματικής σύγκρουσης.


* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 15.11.2026

ESPA